CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHÍNH SÁCH CỔ TỨC CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN 1. Cổ tức của công ty cổ phần 1. Khái niệm cổ tức của công ty cổ phần Cổ tức được hiểu là một phần lợi nhuận của doanh nghiệp chia cho CĐ, được gọi là thu nhập của CĐ. Cổ tức ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của các CĐ và trong dài hạn nó là mối quan tâm hàng đầu của các nhà đầu tư vào cổ phiếu của một công ty.
Vì vậy, sau quá trình thực hiện các hoạt động, thu được lợi nhuận và hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế thu nhập doanh nghiệp cho Nhà nước, công ty sẽ phải tiến hành phân phối số lợi nhuận còn lại. Phần thứ nhất dành để phân chia cho các cổ đông hiện hành của công ty chính là cổ tức. Phần thứ hai không tiến hành chia cho các CĐ được gọi là lợi nhuận giữ lại, nhằm đáp ứng nhu cầu vốn đầu tư vào các cơ hội kinh doanh của công ty trong tương lai. Như vậy nguồn gốc của cổ tức là lợi nhuận sau thuế của công ty cổ phần, mà lợi nhuận thì luôn biến động cho nên cổ tức thường không cố định, trừ trường hợp cổ phiếu ưu đãi.
Các hình thức chi trả cổ tức 1. Trả cổ tức bằng tiền mặt Hầu hết cổ tức của các công ty được trả bằng tiền mặt bởi điều này thuận lợi cho CĐ. Đây là nguồn thu nhập ngay trong hiện tại mà họ có thể sử dụng mà không phải tốn chi phí giao dịch như bán đi CP để thu về tiền mặt. Cổ tức tiền mặt là số đơn vị tiền tệ mà công ty thanh toán cho chủ sở hữu tính trên một CP, hoặc theo một tỷ lệ phần trăm so với mệnh giá cổ phiếu.
Có thể đưa ra khái niệm như sau: Cổ tức bằng tiền là khoản lợi nhuận sau thuế được biểu hiện bằng tiền mà công ty trả trực tiếp cho CĐ hiện hành. SV: Hà Thị Linh Chi 3 Lớp: CQ54/11.08 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính Việc công ty trả cổ tức bằng tiền đồng nghĩa với việc một phần tài sản và vốn bằng tiền của công ty được chuyển dịch sang các CĐ, khi đó sẽ làm giảm một lượng tài sản và vốn chủ sở hữu tương ứng trên bảng cân đối kế toán của công ty. Như vậy, giá trị sổ sách của một cổ phần sau khi trả cổ tức sẽ giảm xuống so với trước khi trả cổ tức. Khi công ty trả cổ tức bằng tiền sẽ tạo ra thu nhập thực tế cho CĐ, đáp ứng nhu cầu chi tiêu thường xuyên của các CĐ.
Mặt khác, trả cổ tức bằng tiền thể hiện dấu hiệu về sự dồi dào dòng tiền của công ty và chứng tỏ công ty đang đạt hiệu quả cao trong hoạt động kinh doanh, khi đó sẽ làm giá cổ phiếu có khuynh hướng gia tăng. Đây chính là lý do tại sao hình thức trả cổ tức bằng tiền trở nên rất phổ biến. Tuy nhiên, việc thanh toán cổ tức bằng tiền mặt ở mức cao sẽ có những hạn chế: - Vốn tích luỹ bị giảm về mặt tương đối do dùng lượng tiền mặt để phân phối cho các CĐ. Như chúng ta đã biết lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp được chia thành hai phần: Một phần được giữ lại để đầu tư cho các dự án trong tương lai của doanh nghiệp, một phần được dùng để chia cổ tức cho các CĐ.
Có những trường hợp, doanh nghiệp không chia cổ tức mà để dành cho việc tái đầu tư, cũng có những trường hợp ngược lại, tất cả lợi nhuận đều được dùng để chia cổ tức. Nói tóm lại, khi doanh nghiệp dùng một phần lớn lợi nhuận của mình để phân phối cho các CĐ sẽ làm cho vốn tích lũy tức lợi nhuận giữ lại bị giảm. - Tốc độ đầu tư các dự án mới sẽ bị ảnh hưởng (về số lượng dự án cần triển khai ngay). Nếu doanh nghiệp dùng phần lớn lợi nhuận của mình để trả cổ tức cho các CĐ mà không đặc biệt quan tâm đến việc tái đầu tư thì tất nhiên, doanh nghiệp sẽ phải gặp khó khăn trong việc huy động vốn cho các SV: Hà Thị Linh Chi 4 Lớp: CQ54/11.08 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính dự án đầu tư mới điều này sẽ làm ảnh hưởng đến tiến độ đầu tư các dự án mới.
- Có thể tăng các khoản vay ngân hàng và như vậy tổng số tiền lãi vay phải trả tăng lên, làm giảm lợi nhuận sau thuế. Khi các doanh nghiệp sử dụng nợ vay vào hoạt động kinh doanh có thể làm gia tăng hoặc giảm sút tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ vì lãi tiền vay phải trả cho tổ chức tín dụng tài chính hoặc trái phiếu là chi phí sử dụng vốn mang tính cố định, không phụ thuộc vào kết quả kinh doanh. - Có thể làm tăng rủi ro trong các dự án đầu tư khi tỷ trọng tiền vay ở mức lớn. Các doanh nghiệp này khi cần vốn để tài trợ cho hoạt động của mình sẽ phải tìm đến các nguồn vốn vay có chi phí cao hơn.
Việc sử dụng vốn vay sẽ tạo ra hiệu ứng đòn bẩy tài chính. Mức độ hiệu ứng của đòn bẩy tài chính được thể hiện ở hệ số nợ: Công ty có hệ số nợ cao thì hệ số đòn bẩy tài chính cao và ngược lại. - Làm giảm việc tích luỹ nguồn vốn lưu động - Ngoài ra, việc chia cổ tức bằng tiền mặt ngày càng cao như vậy sẽ tạo ra áp lực lớn đối với Ban quản lý của Công ty trong việc duy trì tỷ lệ cổ tức đó tránh việc cắt giảm trong những năm tới. Trả cổ tức bằng cổ phiếu Cổ tức cổ phiếu là khoản lợi nhuận sau thuế được biểu hiện dưới dạng cổ phiếu mà công ty phát hành mới để chia thêm cho các CĐ hiện hành.
Có thể hiểu một cách đơn giản trả cổ tức bằng cổ phiếu là doanh nghiệp thực hiện chi trả cổ tức cho các CĐ thường dưới hình thức cổ phiếu. Các CĐ khi được thanh toán cổ tức, thay vì nhận tiền sẽ nhận được một số lượng cổ phiếu tương ứng với tỷ lệ cổ phiếu nắm giữ, từ đó có thể sẽ nhận được phần lãi vốn SV: Hà Thị Linh Chi 5 Lớp: CQ54/11.08 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính trong tương lai. Đây là hình thức kết hợp của việc phân chia lợi nhuận với việc huy động vốn của công ty. Ví dụ: Khi doanh nghiệp tuyên bố trả cổ tức bằng cổ phiếu với tỷ lệ 10% một năm thì nghĩa là nếu cổ đông hiện hành nắm giữ 100 CP thì họ sẽ nhận thêm 10 CP mới mà không phải trả tiền.
Tương tự với tỷ lệ cổ tức 5%, thì CĐ nào đang nắm giữ 100 CP thì sẽ được nhận thêm 5 CP mới. Bản chất của việc trả cổ tức bằng cổ phiếu: Trả cổ tức bằng cổ phiếu là việc công ty CP sử dụng nguồn lợi nhuận sau thuế được tích lũy để bổ sung tăng vốn điều lệ, đồng thời tăng thêm số CP cho các CĐ theo tỷ lệ sở hữu CP của CĐ trong công ty. Do đó, nếu nhìn ở góc độ công ty thì tổng tài sản của công ty không thay đổi so với trước khi trả cổ tức. Chỉ đơn thuần là chuyển khoản mục lợi nhuận thành khoản vốn CĐ trên bảng cân đối kế toán.
Nhưng trên thị trường số lượng CP thường lưu hành sẽ tăng lên. Việc công ty lựa chọn hình thức trả cổ tức bằng cổ phiếu xét về bản chất là giữ lại lợi nhuận để tái đầu tư. Có nhiều lí do để doanh nghiệp quyết định trả cổ tức bằng cổ phiếu: - Giúp doanh nghiệp có thêm vốn nội sinh để đầu tư tăng trưởng. - Giúp công ty tiết kiệm chi phí phát hành để huy động vốn, do được tài trợ bằng nguồn lợi nhuận để lại nên công ty có thể không phải phát hành CP thường mới ra công chúng để huy động vốn, khi đó sẽ không phải tốn kém chi phí cho đợt phát hành.
Điều này khiến cho chi phí sử dụng vốn từ lợi nhuận sẽ thấp hơn chi phí sử dụng vốn cổ phần thường mới. - Tránh được tác động tiêu cực của thị trường đến giá cổ phiếu khi công ty bị khan hiếm nguồn tiền, hay hoặt động kém hiệu quả phải cắt giảm cổ tức tiền mặt. SV: Hà Thị Linh Chi 6 Lớp: CQ54/11.08 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính - Đây là biện pháp hoãn thuế cho CĐ vì CĐ chỉ phải nộp thuế thu nhập cá nhân khi nào hiện thực hóa thu nhập được chia, tức là khi CĐ đem bán CP được chia cổ tức. Tuy nhiên, khi công ty trả cổ tức bằng cổ phiếu sẽ làm cho thu nhập trên mỗi CP ở hiện tại giảm xuống do số lượng CP tăng lên, và có thể nó sẽ khéo theo sự sụt giảm giá cổ phiếu trên thị trường do cung cổ phiếu tăng.
Đặc biệt, với những công ty CP mà hiệu quả kinh doanh không cao thì việc lạm dụng quá mức hình thức trả cổ tức cổ phiếu sẽ làm cho thu nhập CP giảm dẫn đến giá cổ phiếu bị giảm xuống và ảnh hưởng trực tiếp làm sụt giảm lợi ích của CĐ hiện hành. Đó là hạn chế nhất định của hình thức trả cổ tức bằng cổ phiếu. Trả cổ tức bằng tài sản khác Mặc dù không phổ biến trong thực tiễn song các Công ty cổ phần cũng có thể trả cổ tức bằng các tài sản khác. Chẳng hạn, CĐ có thể nhận cổ tức bằng các tài sản của Công ty như thành phẩm, hàng hóa, các chứng khoán của một Công ty khác, bất động sản… Việc trả cổ tức bằng tài sản khác sẽ làm giảm tài sản đó với một bút toán tương ứng trong lợi nhuận giữ lại.
Theo Luật doanh nghiệp, các Công ty cổ phần Việt Nam được phép trả cổ tức bằng tài sản khác tuy nhiên khi đi vào thực tế xảy ra một số bất cập. Thứ nhất, các văn bản pháp luật chưa có hướng dẫn cụ thể, gây ra những khó khăn cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong các thủ tục làm hồ sơ xin phép chi trả cổ tức bằng tài sản. Thứ hai, các cơ quan quản lý khó khăn trong công tác định giá tài sản đó cũng như định giá khoản cổ tức đó để điều chỉnh giá tham chiếu của cổ phiếu. Thứ ba, doanh nghiệp gặp một số khó khăn nhất định trong quá trình triển khai, như làm thế nào để chia tròn tỷ lệ cổ tức tài sản cho tất cả các CĐ.
SV: Hà Thị Linh Chi 7 Lớp: CQ54/11.08 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính 1.