Luận Văn Thạc Sĩ Về Chính Sách An Sinh Xã Hội Đối Với Hộ Nghèo Tại Huyện Nghĩa Hưng, Tỉnh Nam Định

Luận văn thạc sĩ phân tích chính sách an sinh xã hội đối với hộ nghèo tại huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống.

• Tác giả: Hoàng Thị Xuân
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thu Hoài
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Chính Sách An Sinh Xã Hội Đối Với Hộ Nghèo Tại Huyện Nghĩa Hưng, Tỉnh Nam Định
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
• 1.2. Chính sách an sinh xã hội đối với hộ nghèo
• 1.2.1. Khái niệm về an sinh xã hội
• 1.2.2. Chính sách an sinh xã hội
• 1.2.3. Chính sách an sinh xã hội đối với hộ nghèo
• 1.2.4. Nội dung của chính sách an sinh xã hội đối với hộ nghèo tại Việt Nam
• 1.2.5. Ảnh hưởng của hệ thống an sinh xã hội tới hộ nghèo
• 1.2.6. Các nhân tố ảnh hưởng tới hệ thống chính sách an sinh xã hội
• 1.2.7. Những điều kiện chủ yếu của đảm bảo an sinh xã hội trên địa bàn huyện
• 1.2.8. Các tiêu chí đánh giá hiệu quả việc thực hiện chính sách an sinh xã hội đối với hộ nghèo
• 1.3. Kinh nghiệm về thực hiện chính sách an sinh xã hội đối với hộ nghèo tại một số địa phương
• 1.3.1. Kinh nghiệm về thực hiện chính sách an sinh xã hội đối với hộ nghèo trên địa bàn huyện Hải Hậu tỉnh Nam Định
• 1.3.2. Kinh nghiệm về thực hiện chính sách an sinh xã hội đối với hộ nghèo trên địa bàn huyện Giao Thủy tỉnh Nam Định
• 1.3.3. Bài học rút ra trong việc thực hiện chính sách an sinh xã hội đối với hộ nghèo tại Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp thu thập và xử lý thông tin
• 2.2. Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử
• 2.3. Phương pháp phân tích và tổng hợp
• 2.4. Phương pháp thống kê so sánh
• 3. CHƯƠNG 3: TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NGHĨA HƯNG, TỈNH NAM ĐỊNH
• 3.1. Đặc điểm tự nhiên và tình hình kinh tế xã hội ở huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định tác động đến việc thực hiện chính sách an sinh xã hội
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên - xã hội của huyện Nghĩa Hưng tỉnh Nam Định
• 3.1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội của huyện Nghĩa Hưng tỉnh Nam Định
• 3.2. Tình hình thực hiện chính sách an sinh xã hội đối với hộ nghèo ở huyện Nghĩa Hưng
• 3.2.1. Chính sách việc làm, đảm bảo thu nhập tối thiểu và giảm nghèo
• 3.2.2. Bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội
• 3.2.3. Trợ giúp xã hội cho các nhóm đối tượng đặc thù
• 3.2.4. Các dịch vụ xã hội cơ bản
• 3.3. Đánh giá chung kết quả thực hiện chính sách an sinh xã hội của huyện Nghĩa Hưng tỉnh Nam Định
• 3.3.1. Nguyên nhân hạn chế
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM THỰC HIỆN TỐT HƠN CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI TẠI HUYỆN NGHĨA HƯNG, TỈNH NAM ĐỊNH
• 4.1. Định hướng về công tác an sinh xã hội đến năm 2020
• 4.2. Giải pháp nhằm thực hiện tốt hơn chính sách an sinh xã hội đối với hộ nghèo tại huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định
• 4.2.1. Nhóm giải pháp phát triển kinh tế xã hội
• 4.2.2. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý và thực hiện các chính sách an sinh xã hội
• 4.2.3. Nhóm giải pháp về thực hiện xóa đói giảm nghèo
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Chính Sách An Sinh Xã Hội Đối Với Hộ Nghèo Tại Huyện Nghĩa Hưng

Chính sách an sinh xã hội (ASXH) đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các hộ nghèo tại huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định. Chính sách này không chỉ giúp cải thiện đời sống vật chất mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Hệ thống ASXH tại Nghĩa Hưng đã được triển khai với nhiều chương trình hỗ trợ, nhằm giảm nghèo bền vững và đảm bảo quyền lợi cho các hộ nghèo.

1.1. Khái niệm và Vai trò của Chính Sách An Sinh Xã Hội

Chính sách ASXH được hiểu là tập hợp các biện pháp của Nhà nước nhằm đảm bảo cuộc sống cho người dân, đặc biệt là các hộ nghèo. Vai trò của chính sách này là rất lớn, giúp ổn định xã hội và phát triển bền vững.

1.2. Tình hình Thực hiện Chính Sách ASXH Tại Nghĩa Hưng

Tại Nghĩa Hưng, chính sách ASXH đã được thực hiện qua nhiều chương trình hỗ trợ như trợ cấp xã hội, bảo hiểm y tế cho hộ nghèo. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc triển khai hiệu quả các chính sách này.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Chính Sách An Sinh Xã Hội Đối Với Hộ Nghèo

Mặc dù chính sách ASXH đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức cần giải quyết. Tình trạng hộ nghèo vẫn còn cao, và nhiều hộ chưa tiếp cận được các dịch vụ xã hội cơ bản.

2.1. Tình Trạng Nghèo Đói Tại Huyện Nghĩa Hưng

Theo số liệu thống kê, tỷ lệ hộ nghèo tại Nghĩa Hưng vẫn còn ở mức cao, với nhiều hộ gia đình gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ xã hội. Điều này đòi hỏi sự can thiệp kịp thời từ chính sách ASXH.

2.2. Những Hạn Chế Trong Việc Triển Khai Chính Sách

Việc triển khai chính sách ASXH tại Nghĩa Hưng còn gặp nhiều khó khăn như thiếu nguồn lực, sự phối hợp giữa các cơ quan chưa chặt chẽ, và nhận thức của người dân về quyền lợi chưa đầy đủ.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề An Sinh Xã Hội Đối Với Hộ Nghèo

Để cải thiện tình hình an sinh xã hội cho hộ nghèo, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào việc hỗ trợ tài chính mà còn cần nâng cao nhận thức và khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội.

3.1. Tăng Cường Hỗ Trợ Tài Chính Cho Hộ Nghèo

Cần có các chương trình hỗ trợ tài chính hiệu quả hơn, giúp hộ nghèo có thể tiếp cận vốn vay và các dịch vụ tài chính khác để phát triển sản xuất.

3.2. Nâng Cao Nhận Thức Về Quyền Lợi An Sinh Xã Hội

Tổ chức các buổi tuyên truyền, giáo dục về quyền lợi và nghĩa vụ của hộ nghèo trong việc tiếp cận chính sách ASXH, từ đó nâng cao nhận thức và khả năng tham gia của họ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về Chính Sách ASXH

Nghiên cứu về chính sách ASXH tại Nghĩa Hưng đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng cần nhìn nhận những hạn chế trong quá trình thực hiện. Việc đánh giá kết quả sẽ giúp cải thiện chính sách trong tương lai.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Chính Sách ASXH

Chính sách ASXH đã giúp giảm tỷ lệ hộ nghèo tại Nghĩa Hưng, cải thiện đời sống cho nhiều gia đình. Tuy nhiên, cần có những đánh giá cụ thể để thấy rõ hơn hiệu quả của các chương trình.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm Trong Triển Khai

Các bài học từ việc triển khai chính sách ASXH tại Nghĩa Hưng có thể được áp dụng cho các địa phương khác, nhằm nâng cao hiệu quả của chính sách an sinh xã hội.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Chính Sách An Sinh Xã Hội Tại Nghĩa Hưng

Chính sách ASXH đối với hộ nghèo tại Nghĩa Hưng cần được tiếp tục cải thiện và phát triển. Tương lai của chính sách này phụ thuộc vào sự nỗ lực của cả cộng đồng và chính quyền địa phương.

5.1. Định Hướng Phát Triển Chính Sách ASXH

Cần có những định hướng rõ ràng cho chính sách ASXH trong tương lai, nhằm đảm bảo quyền lợi cho hộ nghèo và phát triển bền vững.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Việc Thực Hiện Chính Sách

Cộng đồng cần tham gia tích cực vào việc thực hiện chính sách ASXH, từ đó tạo ra sự đồng thuận và hỗ trợ lẫn nhau trong việc giảm nghèo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đảm bảo an sinh xã hội là trụ cột cốt lõi nhằm thúc đẩy tiến bộ và công bằng xã hội trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Trong khi các quốc gia phát triển chi trả khoảng 15% GDP cho mạng lưới an sinh thì các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, mức phân bổ nguồn lực công cộng này thường dao động dưới 5% GDP. Thực tế này đòi hỏi các giải pháp trợ giúp xã hội và giảm nghèo phải được tổ chức hiệu quả tại từng cấp cơ sở. Huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định sở hữu diện tích tự nhiên 250,47 km² với quy mô dân số trên 202.281 người, phân bổ tại 25 đơn vị hành chính gồm 22 xã và 3 thị trấn, trong đó có khoảng 48,9% dân số theo đạo Công giáo. Mang đặc thù của một huyện đồng bằng thuần nông ven biển phía Nam sông Hồng, địa phương thường xuyên đối mặt với nguy cơ thiên tai, bão lũ và biến đổi sinh kế.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận kinh tế chính trị về an sinh xã hội, khảo sát toàn diện thực trạng thực thi chính sách giảm nghèo trên địa bàn huyện Nghĩa Hưng giai đoạn 2012 - 2014, từ đó định hình hệ thống khuyến nghị khả thi đến năm 2020. Phạm vi không gian đặt trọn vẹn tại huyện Nghĩa Hưng trong bối cảnh địa phương hoàn tất công tác dồn điền đổi thửa và triển khai Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI. Về mặt định lượng, tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện đã có sự chuyển dịch tích cực khi giảm từ 13,39% vào năm 2011 xuống còn 10,37% vào cuối năm 2014. Nghiên cứu mang lại giá trị khoa học sâu sắc khi chỉ ra mối quan hệ biện chứng giữa chính sách an sinh xã hội với mục tiêu nâng cao chỉ số thu nhập tối thiểu và củng cố năng lực tự an sinh của các tầng lớp cư dân nông thôn ven biển.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ hai khung lý thuyết học thuật kinh điển để giải quyết vấn đề nghèo đói và bảo trợ xã hội. Thứ nhất là mô hình quản lý rủi ro xã hội do Ngân hàng Thế giới khởi xướng, tiếp cận an sinh xã hội như một hệ thống phòng thủ đa tầng gồm ba cấp độ can thiệp: phòng ngừa rủi ro thông qua việc làm, giảm thiểu rủi ro qua bảo hiểm xã hội, và khắc phục rủi ro thông qua cứu trợ xã hội. Thứ hai là lý thuyết an sinh xã hội của William Beveridge kết hợp cùng quan điểm của Tổ chức Lao động Quốc tế, khẳng định quyền an sinh là nhân quyền phổ quát dựa trên nguyên tắc chia sẻ trách nhiệm cộng đồng và phân phối lại thu nhập quốc dân.

Bên cạnh các lý thuyết nền tảng, nghiên cứu tích hợp bốn khái niệm học thuật trọng yếu:

• Khái niệm an sinh xã hội theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp: Sự đảm bảo của nhà nước và xã hội nhằm bù đắp sự suy giảm thu nhập và bảo vệ mức sống tối thiểu trước các biến cố kinh tế - môi trường.
• Khái niệm hộ nghèo: Nhóm dân cư có mức sống nằm dưới ngưỡng quy định chuẩn nghèo, chỉ thỏa mãn một phần nhu cầu tối thiểu và chịu nhiều rủi ro sinh kế.
• Lưới an sinh xã hội: Hệ thống các chính sách công cộng liên hoàn nhằm ngăn ngừa sự rơi rụng của các nhóm yếu thế vào vòng xoáy bần cùng hóa.
• Khả năng tự an sinh: Năng lực nội tại của người dân trong việc chủ động chuyển đổi sinh kế, tích lũy vốn và thích ứng với các biến động khách quan.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của kinh tế chính trị Mác - Lênin để phân tích các quan hệ kinh tế trong phân phối và an sinh. Về mặt kỹ thuật thu thập thông tin, tác giả khai thác hệ thống dữ liệu thứ cấp từ 100% các báo cáo thống kê chính thức của Ủy ban nhân dân huyện Nghĩa Hưng, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Chi nhánh Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện trong giai đoạn 2011 - 2014.

Về cỡ mẫu khảo sát, nghiên cứu thực hiện rà soát trên toàn bộ 25 đơn vị hành chính trực thuộc huyện Nghĩa Hưng, đối chiếu với mẫu nghiên cứu điển hình tại huyện Hải Hậu và huyện Giao Thủy. Phương pháp chọn mẫu điển hình có mục đích được áp dụng nhằm so sánh hiệu quả quản lý giữa các địa bàn ven biển có nét tương đồng về văn hóa tín ngưỡng và cơ cấu kinh tế. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp phương pháp so sánh đối chiếu là nhằm làm nổi bật tốc độ chuyển dịch tỷ lệ nghèo trước và sau các mốc chính sách quan trọng, đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy tuyệt đối cho các luận điểm khoa học. Timeline nghiên cứu tập trung sâu vào giai đoạn 2012 - 2014, đại diện cho chu kỳ 2 năm trước và sau khi triển khai các đề án nông thôn mới kết hợp dồn điền đổi thửa tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng thực thi chính sách an sinh xã hội đối với hộ nghèo tại Nghĩa Hưng giai đoạn 2011 - 2014 đã ghi nhận bốn phát hiện cơ bản:

• Thứ nhất, tỷ lệ nghèo giảm liên tục qua các năm: Tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện từ mức 13,39% năm 2011 đã giảm xuống 12,18% năm 2012, 11,25% năm 2013 và chạm mốc 10,37% vào năm 2014, tương ứng mức giảm ròng 3,02% sau 4 năm thực hiện đồng bộ các biện pháp an sinh.
• Thứ hai, chính sách tín dụng ưu đãi phát huy vai trò đòn bẩy: Hàng ngàn lượt hộ nghèo đã được tiếp cận nguồn vốn vay sản xuất với lãi suất ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội, giúp đa dạng hóa ngành nghề tiểu thủ công nghiệp và nuôi trồng thủy sản ven biển.
• Thứ ba, chính sách bảo hiểm và y tế từng bước bao phủ nhóm yếu thế: Tỷ lệ cấp phát thẻ bảo hiểm y tế miễn phí cho người nghèo và trợ cấp thường xuyên cho các đối tượng bảo trợ xã hội tại 22 xã, 3 thị trấn luôn đạt trên 95% kế hoạch hàng năm, góp phần giảm gánh nặng chi phí khám chữa bệnh khi xảy ra ốm đau.
• Thứ tư, kết quả giảm nghèo còn thiếu tính ổn định so với các địa phương lân cận: Trong khi huyện Hải Hậu hạ tỷ lệ hộ nghèo từ 11,5% năm 2010 xuống còn 2,83% năm 2014 nhờ hoàn thành sớm mục tiêu nông thôn mới, Nghĩa Hưng vẫn duy trì tỷ lệ nghèo ở mức hai con số (10,37%), cho thấy nguy cơ tái nghèo vẫn hiện hữu.

Để tối ưu hóa việc theo dõi các kết quả trên, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ đường thể hiện tốc độ giảm nghèo giai đoạn 2011 - 2014 kết hợp bảng số liệu tổng hợp cơ cấu nguồn vốn tín dụng chính sách theo từng năm.

Tốc độ giảm nghèo tại Nghĩa Hưng qua các năm:
2011: 13,39%  ████████████████████████████
2012: 12,18%  ████████████████████████
2013: 11,25%  ██████████████████████
2014: 10,37%  ████████████████████

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản giúp Nghĩa Hưng đạt mức giảm 3,02% hộ nghèo xuất phát từ sự chỉ đạo quyết liệt của hệ thống chính trị cơ sở và việc hoàn thành công tác dồn điền đổi thửa, tạo tiền đề giải phóng sức lao động nông nghiệp. Tuy nhiên, khi đặt lên bàn cân so sánh với huyện Giao Thủy (nơi giải quyết việc làm mới cho hơn 300 lao động và hỗ trợ 3.500 lượt hộ vay vốn trong 4 tháng đầu năm 2014) hay mô hình hỗ trợ sinh kế tại Hải Hậu (tạo thu nhập ổn định từ 2 - 2,5 triệu đồng/tháng cho phụ nữ nghèo qua các tổ dệt may), huyện Nghĩa Hưng vẫn bộc lộ hạn chế trong việc đa dạng hóa sinh kế phi nông nghiệp.

Về mặt kinh tế chính trị, sự chênh lệch này chỉ ra rằng chính sách an sinh tại Nghĩa Hưng mới giải quyết tốt khâu khắc phục rủi ro và trợ cấp tiền mặt trước mắt, nhưng chưa đầu tư thích đáng cho khâu phòng ngừa rủi ro thông qua đào tạo nghề chuyên sâu. Hơn 48,9% đồng bào theo đạo Công giáo tại địa phương đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa chính quyền và các tổ chức tôn giáo trong việc tuyên truyền, xóa bỏ tư tưởng ỷ lại vào trợ cấp của Nhà nước. Việc phân bổ nguồn ngân sách dưới 5% GDP cho mạng lưới an sinh tại cấp huyện cần được khắc phục bằng cách huy động các nguồn lực xã hội hóa từ doanh nghiệp và cộng đồng dân cư.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thực hiện thắng lợi định hướng an sinh xã hội đến năm 2020 trên địa bàn huyện Nghĩa Hưng, hệ thống giải pháp đồng bộ cần được triển khai theo bốn nhóm hành động cụ thể:

• Mở rộng nguồn vốn tín dụng chính sách gắn với chuyển giao công nghệ: Ủy ban nhân dân huyện phối hợp cùng Chi nhánh Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện Nghĩa Hưng triển khai gói vay ưu đãi sản xuất, đặt mục tiêu giải ngân cho 100% hộ nghèo đủ điều kiện vay vốn trong giai đoạn 2016 - 2020. Nâng hạn mức vay bình quân lên mức tối thiểu 50 triệu đồng/hộ nhằm tạo điều kiện đầu tư tàu thuyền công suất lớn và cải tạo ao đầm nuôi trồng thủy hải sản.
• Đẩy mạnh đào tạo nghề theo nhu cầu thị trường và phát triển kinh tế biển: Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện chủ trì mở các lớp dạy nghề ngắn hạn cho lao động nông thôn tại 25 xã, thị trấn. Phấn đấu đào tạo tối thiểu 2.000 lượt lao động mỗi năm với cam kết tỷ lệ có việc làm ổn định sau đào tạo đạt trên 85%, tập trung vào các nghề may mặc, chế biến thủy hải sản và dịch vụ ven biển.
• Hoàn thiện mạng lưới bảo trợ xã hội và phủ sóng bảo hiểm y tế toàn diện: Cơ quan Bảo hiểm Xã hội huyện Nghĩa Hưng kết hợp cùng Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp tiến hành rà soát định kỳ hàng quý, đảm bảo 100% thành viên hộ nghèo được cấp phát thẻ bảo hiểm y tế miễn phí trước ngày 31 tháng 12 hàng năm, đồng thời chi trả trợ cấp thường xuyên đúng hạn cho 100% đối tượng yếu thế.
• Nâng cấp hạ tầng dịch vụ xã hội cơ bản và khuyến khích tự an sinh: Ủy ban nhân dân 22 xã và 3 thị trấn lồng ghép nguồn vốn Chương trình 135 và phong trào nông thôn mới để nâng cấp 100% trạm y tế, trường học và hệ thống cung cấp nước sạch sinh hoạt; đặt chỉ tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo của huyện xuống dưới 5% vào năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao và là tài liệu tham khảo thiết thực cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

• Cán bộ quản lý Nhà nước và cơ quan hoạch định chính sách cấp huyện, tỉnh: Luận văn cung cấp hệ thống số liệu thực chứng giai đoạn 2011 - 2014, phục vụ trực tiếp cho việc xây dựng kế hoạch giảm nghèo bền vững và phân bổ ngân sách an sinh tại các địa bàn ven biển có đông đồng bào tôn giáo.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Kinh tế chính trị: Tài liệu đóng vai trò như một khung phân tích tham chiếu về cách vận dụng lý thuyết quản lý rủi ro và các phạm trù kinh tế chính trị vào việc giải quyết bài toán phân phối thu nhập ở cấp độ địa phương.
• Cán bộ tín dụng Ngân hàng Chính sách Xã hội và ban ngành đoàn thể: Cung cấp phương pháp đánh giá nhu cầu vốn và kỹ năng giám sát dòng vốn vay ưu đãi đến từng hộ nghèo, đảm bảo bảo toàn nguồn vốn và tối ưu hóa hiệu quả sinh kế.
• Các tổ chức phi chính phủ và hiệp hội hoạt động trong lĩnh vực bảo trợ xã hội: Tài liệu là bức tranh tổng thể hỗ trợ thiết kế các dự án tài trợ sinh kế, phẫu thuật nhân đạo và trao tặng nhà tình thương cho người yếu thế tại vùng duyên hải.

Câu hỏi thường gặp

• Điểm đặc thù trong việc thực hiện an sinh xã hội tại Nghĩa Hưng là gì?
  Nghĩa Hưng có diện tích 250,47 km² với 48,9% dân số theo đạo Công giáo và chịu ảnh hưởng trực tiếp từ thiên tai vùng ven biển. Việc thực thi chính sách đòi hỏi phải kết hợp chặt chẽ giữa quản lý nhà nước với vai trò của các tổ chức tôn giáo nhằm khơi dậy nguồn lực cộng đồng.

• Vì sao tỷ lệ hộ nghèo tại Nghĩa Hưng giảm từ 13,39% xuống 10,37% nhưng chưa bền vững?
  Mặc dù giảm 3,02% trong 4 năm, kinh tế địa phương vẫn thuần nông, phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Nguồn lực an sinh chủ yếu dựa vào trợ cấp công cộng thay vì tạo ra sinh kế phi nông nghiệp ổn định, dẫn đến nguy cơ tái nghèo cao khi có thiên tai.

• Lý thuyết quản lý rủi ro của Ngân hàng Thế giới được áp dụng như thế nào trong đề tài?
  Luận văn phân loại hệ thống an sinh của huyện thành ba tầng: phòng ngừa (đào tạo nghề, tạo việc làm), giảm thiểu (bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế), và khắc phục rủi ro (trợ cấp thường xuyên và cứu trợ đột xuất khi gặp mất mùa, dịch bệnh).

• Bài học kinh nghiệm từ huyện Hải Hậu có thể áp dụng cho Nghĩa Hưng là gì?
  Hải Hậu đã hạ tỷ lệ nghèo từ 11,5% xuống 2,83% nhờ phát huy phương châm mỗi gia đình thêm một nghề, cấp 56 máy may cho phụ nữ nghèo và huy động hơn 150.000 ngày công dồn điền đổi thửa. Nghĩa Hưng cần học tập mô hình đào tạo nghề may và tiểu thủ công nghiệp này.

• Làm thế nào để nâng cao năng lực tự an sinh của hộ nghèo nông thôn?
  Cần tập trung vào ba trụ cột: hỗ trợ vay vốn ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội trên 50 triệu đồng/hộ, chuyển giao kỹ thuật canh tác sau dồn điền đổi thửa, và đào tạo nghề ngắn hạn có cam kết việc làm đạt tỷ lệ trên 85%.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận kinh tế chính trị và mô hình quản lý rủi ro an sinh xã hội đối với nhóm hộ nghèo tại khu vực nông thôn ven biển.
• Đánh giá trung thực kết quả thực thi chính sách tại Nghĩa Hưng giai đoạn 2011 - 2014, ghi nhận mức giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 13,39% xuống còn 10,37%.
• Chỉ rõ những nút thắt nội tại về nguồn lực đầu tư an sinh dưới 5% GDP và tư tưởng trông chờ vào trợ cấp của một bộ phận người dân tại 25 xã, thị trấn.
• Đề xuất lộ trình bốn nhóm giải pháp đột phá về tín dụng, đào tạo nghề cho 2.000 lao động/năm và bao phủ 100% bảo hiểm y tế nhằm hướng tới mục tiêu giảm nghèo dưới 5% vào năm 2020.
• Các cấp chính quyền địa phương, nhà khoa học và tổ chức xã hội cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ, hiện thực hóa các giải pháp nhằm xây dựng hệ thống an sinh xã hội bao trùm và bền vững cho toàn thể nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục bảng biểu, danh mục các chữ viết tắt, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách ASXH đối với hộ nghèo Chƣơng 2 : Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Tình hình thực hiện chính sách ASXH đối với hộ nghèo trên địa bàn huyện Nghĩa Hƣng, tỉnh Nam Định Chƣơng 4: Một số giải pháp nhằm thực hiện tốt hơn chính sách ASXH tại huyện Nghĩa Hƣng, tỉnh Nam Định trong thời gian tới 5 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Trong những năm gần đây, vấn đề an sinh xã hội nói chung và ASXH đối với hộ nghèo nói riêng đƣợc nhiều học giả quan tâm, nghiên cứu. Đã có nhiều bài viết, công trình nghiên cứu về ASXH đối với hộ nghèo và những vấn đề có liên quan đến chính sách ASXH. Có thể kể đến một số công trình, bài viết của các tác giả đã đƣợc công bố nhƣ; Tác giả Mai Ngọc Cƣờng trong cuốn “Chính sách xã hội đối với di dân nông thôn - thành thị ở Việt Nam hiện nay”, tác giả đã trình bày một số vấn đề chung về chính sách xã hội đối với di dân nông thôn - thành thị hiện nay, phân tích thực trạng chính sách xã hội với di dân nông thôn - thành thị, phƣơng hƣớng và giải pháp hoàn thiện chính sách di dân nông thôn - thành thị trong thời gian tới.

Tác giả Mai Ngọc Cƣờng trong cuốn “ Hoàn thiện hệ thống chính sách an sinh xã hội ở nước ta giai đoạn 2006-2015” cũng đã đánh giá thực trạng của hệ thống ASXH và việc thực hiện chính sách ASXH ở Việt Nam trong thời gian qua, chỉ ra những thành tựu, hạn chế, những mặt mạnh, mặt yếu, và nguyên nhân tồn tại của hệ thống chính sách ASXH ở Việt Nam hiện nay; phân tích xu hƣớng đổi mới hệ thống ASXH và hệ thống chính sách ASXH của thế giới và những chủ trƣơng của Đảng và Nhà nƣớc ta về việc xây dựng hệ thống ASXH và chính sách ASXH trong những năm tới để làm rõ các yêu cầu đặt ra đối với các vấn đề ASXH ở Việt Nam và đề xuất các giải pháp xây dựng hệ thống tổng thể Quốc gia về ASXH ở Việt Nam trong giai đoạn 2006- 2015; Đề xuất với các cơ quan quản lý Nhà nƣớc lựa chọn các mục tiêu ƣu 6 tiên về chƣơng trình ASXH ứng dụng vào trong công tác đổi mới hệ thống ASXH và hoạch định, thực thi hệ thống chính sách ASXH ở nƣớc ta. Tác giả Mai Ngọc Cƣờng trong đề tài “Xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách an sinh xã hội ở Việt Nam” cũng đã cung cấp cái nhìn tổng quan về thực trạng hệ thống ASXH Việt Nam hiện nay trên khía cạnh các chính sách về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, ƣu đãi xã hội, trợ giúp xã hội. Tác giả đã đánh giá chính sách trợ giúp xã hội thƣờng xuyên hiện hành và đƣa ra một số phƣơng hƣớng giải pháp thực hiện chính sách trong tổng thể hệ thống ASXH trong thời gian tới. Tác giả Bùi Văn Hồng trong đề tài “Nghiên cứu mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội đối với người lao động tự tạo việc làm và thu nhập” đã làm rõ khái niệm và đặc điểm chủ yếu của lao động tự tạo việc làm, thực trạng lao động tự tạo việc làm ở nƣớc ta trong thời gian qua và đề xuất loại bảo BHXH thích hợp, các chế độ trợ cấp BHXH, cơ chế đóng và hƣởng các loại BHXH đối với lao động tự tạo việc làm.

Trong cuốn “Thiết kế và triển khai các mạng lưới an sinh hiệu quả về bảo trợ xã hội và thúc đẩy xã hội” của Ngân hàng Thế giới, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin năm 2008; Có nhiều bài nghiên cứu về kinh nghiệm của các nƣớc trong việc xây dựng chính sách ASXH. Các tác giả đã cung cấp những cơ sở lý luận và nhiều bài học kinh nghiệm của các nƣớc trong việc xây dựng chính sách ASXH. Tiến sĩ Mạc Thế Anh trong đề tài “An sinh xã hội đối với nông dân trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam” đã nhìn nhận nhiều vấn đề về ASXH ở Việt Nam đƣợc thực hiện trong điều kiện nền kinh tế thị trƣờng có sự quản lý của Nhà nƣớc theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa, đồng thời nhấn mạnh vai trò của BHXH trong chính sách ASXH. 7 Luận văn thạc sĩ “Ảnh hưởng của hệ thống an sinh xã hội tới vấn đề nghèo đói của hộ nông dân huyện Văn Chấn - tỉnh Yên Bái” của Mai Ngọc Anh đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận về hệ thống ASXH, chính sách ASXH tới vấn đề nghèo đói.

Tác giả đã đánh giá thực trạng thực hiện chính sách ASXH cũng nhƣ kiến nghị một số giải pháp nhằm thực hiện tốt chính sách ASXH để giải quyết vấn đề nghèo đói của hộ nông dân huyện Văn Chấn- tỉnh Yên Bái. Tác giả Bùi Đình Thanh trong công trình "Những quan điểm lý luận, phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu chính sách xã hội" (Nxb Khoa học và xã hội, Hà Nội, 1993) đã phân tích một cách sâu sắc khái niệm "chính sách xã hội" và trình bày những vấn đề lý luận chung về chính sách xã hội nhƣ: Quan điểm, phƣơng pháp luận nghiên cứu chính sách xã hội; tính nhân văn và tính cách mạng trong hoạch định về chính sách xã hội và cơ chế quản lý xã hội; quan hệ giữa chính sách xã hội và dân số, kinh tế cùng các tầng lớp xã hội nhƣ phụ nữ, thanh niên. Trong công trình "Một số vấn đề về chính sách xã hội ở nước ta hiện nay" (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1993), tác giả Hoàng Chi Bảo đã đề cập đến các vấn đề: Lý luận chung về chính sách xã hội; cấu trúc chính sách xã hội, quan hệ của chính sách xã hội với các chính sách khác, quan hệ của chính sách xã hội với các tầng lớp, giai cấp xã hội; đổi mới chính sách xã hội trong tình hình hiện nay,. Các báo cáo, công trình trên đều có những đề cập khác nhau về ASXH cũng nhƣ một số chính sách về ASXH đối với thế giới.

Hầu hết các công trình nghiên cứu đã đề cập và phân tích rõ cơ sở lý luận về khái niệm, vai trò của ASXH. Mặc dù có những cách tiếp cận khác nhau, song tựu chung lại, ASXH đƣợc hiểu theo cả hai nghĩa: Nghĩa rộng , ASXH là toàn bộ các biện pháp của Nhà nƣớc, cộng đồng, cá nhận nhằm đảm 8 bảo cuộc sống cho ngƣời dân trong toàn xã hội; theo nghĩa hẹp, ASXH hƣớng tới sự đảm bảo tối thiểu cho mục tiêu mƣu sinh của một bộ phận dân cƣ thuộc nhóm yếu thế, rủi ro hay chịu thiệt thòi trong xã hội. Về vai trò của ASXH, đa số các tác giả đều thống nhấy ở điểm chung ASXH đảm bảo sự phát triển bền vững cho xã hội; ổn định chính trị- xã hội; góp phần vào xây dựng nguồn nhân lực con ngƣời; thể hiện tính nhân văn cao cả,… Các công trình đã cho tác giả có cái nhìn toàn diện về cấu trúc, mô hình của ASXH, hƣớng nghiên cứu ASXH dƣới nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau, là một bộ phận quan trọng của chính sách xã hội tạo nên sự ổn định, công bằng của đất nƣớc. Mỗi tác giả đều có cách lý giải, lập luận khác nhau, phù hợp với đối tƣợng, nhiệm vụ nghiên cứu tạo nên bức tranh hoàn chỉnh về ASXH và chính sách ASXH đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội trong thời kỳ đổi mới, toàn cầu hóa và chủ động hội nhập quốc tế.

Các công trình nghiên cứu góp phần đƣa ra những luận cứ, luận chứng thuyết phục về thực trạng ASXH đối với ngƣời dân ( nhất là những đối tƣợng yếu thế trong xã hội) hiện nay. Các công trình nghiên cứu từng trụ cột của chính sách ASXH, giải quyết việc làm, y tế, giáo dục… là tài liệu quý giá để luận văn có thể tiếp thu, kế thừa và phát triển trong quá trình nghiên cứu của tác giả. Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng, các công trình khoa học đã phân tích các nguyên nhân ( khách quan, chủ quan, chủ yếu, thứ yếu) tác động đến quá trình thực hiện, triển khai ASXH trong thời gian qua. Các nhà khoa học đều thống nhất ở một số nguyên nhân ảnh hƣởng ddeend việc thực hiện ASXH đối với ngƣời dân đó là: Một mặt, chƣa đủ mạnh.

Mặt khác, trong nghiên cứu về ASXH, chính sách đảm bảo ASXH còn chƣa kịp thời tổng kết, rút kinh nghiệm và nhân rộng mô hình tiên tiến trong đảm bảo ASXH trên địa bàn huyện, thị xã. 9 Dƣới nhiều góc độ, lĩnh vực nghiên cứu khác nhau, các nhà khoa học đã có những kiến giải, dự đoán, định hƣớng khác nhau về ASXH và đảm bảo ASXH. Đồng thời, trong các công trình nghiên cứu đề xuất những phƣơng hƣớng và giải pháp; khuyến nghị cho Nhà nƣớc và chính quyền địa phƣơng, các cấp, các ngành nhằm thúc đẩy, nâng cao hiệu quả thực hiện, đảm bảo ASXH trong thời gian tới. Mặc dù đạt đƣợc những kết quả đáng thuyết phục nhƣng trên thực tế, vẫn còn những vấn đề đặt ra cần phải tiếp tục nghiên cứu và cho đến nay cũng chƣa có đề tài nào nghiên cứu về ảnh hƣởng của chính sách ASXH đối với hộ nghèo trên địa bàn huyện Nghĩa Hƣng, tỉnh Nam Định.

Việc tiến hành nghiên cứu đề tài “Chính sách an sinh xã hội đối với hộ nghèo trên địa bàn huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định” tạo điều kiện cho chúng ta có thể nhận diện bức tranh toàn cảnh về ảnh hƣởng của chính sách ASXH đối với hộ nghèo trên địa bàn huyện Nghĩa Hƣng, từ đó, giúp cho nhà nƣớc, cho các cấp chính quyền có căn cứ xây dựng, thực hiện các chế độ, chính sách phù hợp hơn nhằm đem lại hiệu quả thiết thực nhất cho hộ nghèo” góp phần cải thiện đời sống, xóa đói giảm nghèo, đƣa đất nƣớc phát triển nhanh và bền vững. Chính sách an sinh xã hội đối với hộ nghèo 1. Khái niệm về an sinh xã hội An sinh xã hội là một thuật ngữ đƣợc sử dụng khá phổ biến trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam trong những năm gần đây. Tuy nhiên, khái niệm, bản chất và nội dung của nó vẫn còn nhiều quan điểm nhận thức khác nhau.