Chương 1: Cơ sở lý luận về quan niệm của cha mẹ đối với một số hành vi của trẻ; ứng xử của cha mẹ với trẻ mẫu giáo Chương 2: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng quan niệm và các chiến lược ứng xử của cha mẹ với trẻ mẫu giáo 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1.Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1.1 Tình hình nghiên cứu quan niệm của cha mẹ về hành vi của con tuổi mẫu giáo và chiến lược ứng xử với trẻ ở nước ngoài 1.1 Nghiên cứu về quan niệm của cha mẹ vềcác hành vi của trẻ tuổi mẫu giáo Ngày nay, quan niệm của cha mẹ với các hành vi của con cái ngày càng được quan tâm trên diện rộng và được nghiên cứu trên nhiều quốc gia. Trong nghiên cứu xuyên văn hóa về cách thức thực hành làm cha mẹ lành mạnh của CDC [61,tr11] đã cho thấy dù ở phương Đông hay phương Tây thì quan niệm của cha mẹ về các hành vi tốt và chưa tốt của trẻ khá thống nhất với nhau. Họ đều cho rằng con nên vâng lời, không cãi lại, kính trọng ông bà, cha mẹ và người lớn, lịch sự, thành thật, trưởng thành, biết chia sẻ, học tốt. Cũng như thế, ở các nền văn hóa khác nhau cũng không chấp nhận những trẻ không biết vâng lời, hay bực tức, cáu giận, hoặc đấu đá, tranh giành với các anh chị em ruột của mình.
Trong chiến lược ứng xử với các hành vi không được mong đợi, nhìn chung cha mẹ nói rằng họ sẽ nói chuyện với con về các hành vi đó trước khi nó chưa xảy ra. Họ cũng đồng ý rằng cần phải thiết lập các luật lệ trong gia đình phù hợp với lứa tuổi. Khi trẻ có hành vi chưa tốt cần phải phân tích và giảng giải cho trẻ hiểu. Họ chỉ dùng các biện pháp trừng phạt thân thể như là một phương cách cuối cùng trong giáo dục trẻ.
Tùy theo từng nền văn hóa mà cha mẹ đưa ra các quan niệm, tiêu chuẩn khác nhau trong hành vi của trẻ. Các văn hóa theo xu hướng độc lập gắn liền với giá trị và thúc đẩy những mục tiêu như tự thể hiện, tự hoàn thiện, đưa ra quyết định cá nhân, tham gia vào việc tự định hướng và xây dựng cá nhân khác với người khác. Các văn hóa theo xu hướng phụ thuộc lẫn nhau gắn liền với giá trị và thúc đẩy các mục tiêu như sự hòa hợp, quan tâm tới nhu cầu của người khác, theo đuổi lợi ích của nhóm, duy trì liên kết xã hội và xác định một cá thể trong mối quan hệ với các cá thể khác. Ngay trong cùng một nền hóa nhất định, sự phân chia theo thứ tự các hành vi ưu tiên cũng khác nhau.
Liên quan tới các khía cạnh đa diện của sự độc lập, các bà mẹ Âu- Mỹ nhắc tới tầm quan trọng của tính cá thể thường xuyên hơn so với các bà mẹ 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đài Loan, trong khi các bà mẹ Đài Loan nhắc nhiều hơn về tầm quan trọng của việc đạt được thành tựu. Các bà mẹ Đài Loan cũng nhìn nhận tầm quan trọng của tính cần cù và quyết đoán cao hơn so với các bà mẹ Âu- Mỹ, những người đánh giá cao tầm quan trọng của lòng tự trọng hơn so với các bà mẹ Đài Loan. Những phát hiện này chỉ ra rằng các yếu tố đa phương diện của tính độc lập và phụ thuộc lẫn nhau được hiểu và đánh giá khác nhau giữa các nền văn hóa [62]. Tuy cùng coi trọng một số phẩm chất nhất định, nhưng thứ bậc ưu tiên của các phẩm chất đó lại không giống nhau trong các nền văn hóa khác nhau.
Điều này đã được làm sáng tỏ trong nghiên cứu về ảnh hưởng của văn hóa đến cha mẹ tác giả Paul Spicer thuộc đại học Oklahoma [Paul Spicer, 2010] đã chỉ ra rằng có sự tương phản, khác biệt trong kì vọng về trẻ, cách giáo dục và những phẩm chất, kĩ năng mà cha mẹ ở các nền văn hóa khác nhau coi trọng là khác nhau. Nghiên cứu được tổ chức ở các cha mẹ da trắng, cha mẹ Tây Ban Nha và cha mẹ Mỹ gốc Phi có con trong độ tuổi mẫu giáo. Kết quả của cuộc nghiên cứu cho thấy cha mẹ da trắng và cha mẹ gốc Tây Ban Nha coi kĩ năng chơi hợp tác với bạn là phẩm chất quan trọng nhất, còn cha mẹ Mỹ gốc Phi lại không coi trọng phẩm chất này. Đồng thời, các bậc cha mẹ da Trắng và cha mẹ người Mỹ gốc Phi đề cao và mong muốn trẻ em phải tôn trọng người lớn hơn là các bậc cha mẹ gốcTây Ban Nha.
Việc ngồi yên và chú ý trong giờ học được cha mẹ người Mỹ gốc Phi và cha mẹ gốc Tây Ban Nha rất chú trọng, nhưng lại không là vấn đề được coi trọng ở các cha mẹ da trắng. Tác giả bài viết cũng đã chỉ ra rằng có sự khác nhau trong thứ bậc ưu tiên của cha mẹ là do yếu tố văn hóa, tính độc lập hay phụ thuộc mà nền văn hóa mà cha mẹ đang sống đã ảnh hưởng đến quan niệm của họ và họ mong muốn con cái họ cũng thích nghi các truyền thống văn hóa đó. Như vậy, có thể thấy dù ở phương Đông hay phương Tây cha mẹ đều có sự thống nhất trong quan niệm về các hành vi được cho là tốt, hay chưa tốt của trẻ. Quan niệm của cha mẹ cũng chịu ảnh hưởng của văn hóa.
Đa số các cha mẹ phương Tây theo xu hướng mong con họ trở thành nhứng đứa trẻ độc lập, sáng tạo, cho con thể hiện quan điểm tư tưởng của mình, còn các cha mẹ ở châu Á lại coi trọng sự ngoan ngoãn, vâng lời, tôn trọng người lớn. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Nghiên cứu về chiến lược ứng xử của cha mẹ với con cái Chiến lược ứng xử của cha mẹ hay có thể nói là phong cách giáo dục của cha mẹ từ lâu đã nhận được sự quan tâm nghiên cứu của rất nhiều nhà khoa học xã hội, đặc biệt là các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực Tâm lý học và Giáo dục học. Cụ thể: Ở các quốc gia Âu Mĩ: Người đầu tiên phải kể đến là A. Macarenco (1988-1939), nhà giáo dục Xô Viết vĩ đại.
Theo ông “Con đường giáo dục của trẻ em có tác dụng mạnh mẽ là giáo dục bằng tấm gương sáng và các phẩm chất riêng của những người xung quanh – đặc biệt là cha mẹ” [dẫn theo 19]. Macarenco luôn đề cao vai trò và tầm quan trọng trong giáo dục gia đình đối với trẻ lứa tuổi mầm non. Ông khẳng định việc giáo dục trẻ mẫu giáo phải thông qua hoạt động trò chơi và lao động. Cha mẹ chính là người đầu tiên xây dựng cho trẻ tình yêu thương gia đình và những người xung quanh.
Trong giáo dục con cái, nếu trẻ mắc lỗi các bậc cha mẹ không nên trách phạt con mà phải làm sao cho trẻ nhận thấy những việc làm chưa đúng để chúng có ý thức sửa sai. Và ông cũng kịch liệt lên án việc giáo dục con bằng cách áp đặt, trừng phạt, ngăn cản và tạo ra các loại “uy quyền” của cha mẹ. Những vấn đề nói trên được Macarenco gói gọn trong tác phẩm: Bài ca sư phạm và Cuốn sách của những người làm cha mẹ. Đồng quan điểm với Macarenco, Schaefer (1959) cũng khẳng định rằng mối quan hệ giữa cha mẹ, con cái, anh chị em trong gia đình có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển và nhận thức xã hội của trẻ, “chìa khóa” để các bậc cha mẹ mở cánh cửa tương lai con em mình chính là mối quan hệ gắn bó, thân thiện của cha mẹ với con cái trong gia đình.
Ông đã đưa ra mô hình lý thuyết về các kiểu giáo dục dựa trên 2 bình diện chính, độc lập và đối cực với nhau là: Sự yêu thương / ghét bỏ và sự kiểm soát / tự chủ. Theo đó, các kiểu phong cách giáo dục dân chủ, độc đoán, thờ ơ hay nuông chiều được thiết lập cụ thể như sau: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Dân chủ Thờ ơ Tự chủ Ghét bỏ Yêu thương Kiểm soát Nuông chiều Độc đoán Đặc biệt, vào những năm 60 của thế kỷ trước, Diana Baumrind chính là người đặt dấu ấn quan trọng cho các nghiên cứu đương đại về phong cách giáo dục của cha mẹ. Theo bà hai yếu tố tạo nên phong cách giáo dục của cha mẹ chính là sự đáp ứng của cha mẹ và sự kỳ vọng của cha mẹ đối với con. Ở đây, sự đáp ứng của cha mẹ được hiểu là sự trợ giúp của cha mẹ đối với con cái nhằm thỏa mãn những nhu cầu của trẻ.
Sự kỳ vọng của cha mẹ được thểhiện thông qua sự kiểm soát của họ đối với con cái của mình làm sao chúng trưởng thành, cư xử có trách nhiệm hơn. Sự kết hợp của hai yếu tố này làm nên phong cách giáo dục của các bậc cha mẹ. Căn cứ vào tính chất, cường độ của từng yếu tốmà D. Baumrind [56] phân chia phong cách giáo dục của cha mẹ thành 3 kiểu: phong cách giáo dục dân chủ, độc đoán, tự do và thờ ơ.
Dựa trên công trình nghiên cứu của Baumrind, Maccoby và Martin (1983) [63] đã bổ sung thêm một phong cách giáo dục của cha me ̣ với con. Theo đó, các tác giả này đưa ra bốn kiểu phong cách giáo dục của cha mẹ là: dân chủ, độc đoán, dễ dãi và bỏ mặc. Các tác giả này cho rằng cha mẹ bỏ mặc rất ít đáp ứng yêu cầu của trẻ và cũng rất ít kiểm soát trẻ. Như vậy, có thể nói những nghiên cứu trên đây về các phong cách giáo dục của cha mẹ đã đặt nền tảng quan trọng cho các nghiên cứu lý thuyết đương đại về vấn đề này.
Quá trình tìm hiểu về phong cách giáo dục của cha mẹ trong những năm gần đây, chúng tôi ghi nhận công trình nghiên cứu của Kellerhals và Montandon (1991). Hai ông đã phân ra 3 kiểu giáo dục chính: kiểu giáo dục mang tính “hợp đồng” đặc trưng bởi sự ít kiểm soát, nhấn mạnh tới động cơ, tới chiến thuật quan hệ; kiểu giáo dục theo “thể chế” cần nhiều đến sự kiểm soát hơn là đến động cơ và quan hệ; kiểu giáo dục “gia trưởng của mẹ” đặc trưng bởi việc nhấn mạnh đến sự điều ứng cho thích hợp hơn là tính tự chủ, tự điều chỉnh. Tương ứng với đó là 3 phong cách giáo dục: Dân chủ, độc đoán và bao bọc. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.