LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài. Bước vào xu thế hội nhập mạnh mẽ với quốc tế, nền nông nghiệp Việt Nam cũng như nông nghiệp của nhiều quốc gia hòa chung vào môi trường cạnh tranh toàn cầu, chúng ta mới nhận ra những nguy cơ tụt hậu và yếu thế của một nền nông nghiệp manh mún nhỏ lẻ, dù đầy tiềm năng, lợi thế. Trong đó, bộc lộ rõ nhất là về giá thành cạnh tranh và tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm không được giám sát, quản lý tốt.
Tại Đại hội lần thứ XII, Đảng ta xác định: “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước tiến hành qua ba bước: tạo tiền đề, điều kiện để công nghiệp hóa, hiện đại hóa; đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa; và nâng cao chất lượng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Trong 5 năm tới, tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, chú trọng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, phát triển nhanh, bền vững; phấn đấu sớm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại.” Với tham vọng hình thành nhiều vùng sản xuất có hàm lượng khoa học, công nghệ cao, năm 2010, chính phủ đã phê duyệt đề án phát triển nông nghiệp công nghệ cao (NNCNC) đến năm 2020.”Sự ra đời của đề án là cần thiết, nhằm tạo ra những đột phá mới trong sản xuất nông nghiệp, tạo cơ sở chuyển nhanh nền nông nghiệp nước ta theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Để kịp thời đổi mới chiến lược ngành nông nghiệp, hơn 3 năm qua, Chính phủ đã kịp thời triển khai chính sách tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị, gắn với nhu cầu thị trường, trong đó điểm nổi bật là sự vào cuộc mạnh mẽ của các tập đoàn, doanh nghiệp lớn thông qua các mô hình đầu tư xây dựng nông nghiệp công nghệ cao, sản xuất trên quy mô lớn, hiện đại ở nhiều địa phương trong cả nước.” Nhu cầu bức thiết về nông sản sạch, nông sản an toàn càng thôi thúc các doanh nghiệp nhảy vào nông nghiệp công nghệ cao trên mọi lĩnh vực chăn nuôi, rau củ quả, nuôi trồng thủy sản… Qua tìm hiểu thực tế từ các địa phương, chưa bao giờ làm nông nghiệp công nghệ cao lại trở thành “cơn sốt” như hiện nay. Hàng ngàn mô hình đã ra đời trong 2 vòng 1 - 2 năm trở lại đây, nhiều nơi bắt đầu hình thành những gương mặt doanh nhân nông dân kiểu mới.
Nông nghiệp công nghệ cao là xu hướng tất yếu trong phát triển nông nghiệp cũng như xu hướng đầu tư nước ngoài và đầu tư trong nước ở Việt Nam hiện nay. Nghệ An là tỉnh có diện tích lớn nhất cả nước, nằm ở khu vực Bắc Trung Bộ. Nền nông nghiệp tỉnh Nghệ An mang đặc trưng hội tụ của nông nghiệp Việt Nam, trình độ thâm canh chưa cao, giá trị sản phẩm còn tương đối thấp. Vấn đề đầu tư phát triển nông nghiệp mang lại giá trị tương xứng với tiềm năng của Nghệ An ngày càng trở nên quan trọng hơn trong bối cảnh phát triển hiện nay.
Thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp để tạo ra các sản phẩm có giá trị cao và đáp ứng nhu cầu của thị trường thế giới cũng như đòi hỏi từ thị trường trong nước về các sản phẩm nông nghiệp công nghệ cao. Với điều kiện nguồn lực về nông nghiệp sẵn có và xu hướng thu hút vốn vào phát triển nông nghiệp công nghệ cao đang ngày một được triển khai mạnh mẽ trên khắp các địa phương trong cả nước, tỉnh Nghệ An đã có những bước đi quan trọng trong việc thúc đẩy thu hút nguồn vốn đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao giúp cải thiện trình độ sản xuất, cũng như chất lượng sản phẩm của ngành nông nghiệp tỉnh nhà, phát huy hiệu quả của việc sản xuất nông nghiệp góp phần phát huy lợi thế cạnh tranh của Nghệ An so với các vùng khác cũng như các quốc gia khác. Nguồn vốn đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao là một trong những động lực thúc đẩy sự đổi mới và phát triển toàn diện nền nông nghiệp tỉnh Nghệ An, đó cũng chính là một trong những yếu tố chiến lược hướng tới ngành nông nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa của cả nước nói chung và Nghệ An nói riêng. Vấn đề đặt ra ở đây là nguồn vốn đầu tư đóng vai trò là yếu tố then chốt cho việc thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp để tạo ra các sản phẩm có giá trị cao và đáp ứng nhu cầu của thị trường thế giới cũng như đòi hỏi từ thị trường trong nước về các sản phẩm nông nghiệp công nghệ cao.
Với tiềm năng về điều kiện tự nhiên, đất đai, con người, sự đa dạng của các sản phẩm nông nghiệp của Nghệ An cũng như Việt Nam, cần khai thác và phát huy hiệu quả của sản xuất nông nghiệp góp phần phát huy lợi 3 thế cạnh tranh so với các vùng khác và quốc gia khác. Mặc khác, nông nghiệp công nghệ cao là xu hướng tất yếu trong phát triển nông nghiệp cũng như xu hướng đầu tư nước ngoài và đầu tư trong nước ở Việt Nam hiện nay. Từ thực tiễn đó, tôi đã lựa chọn đề tài “Thu hút vốn đầu tư phát triển nông nghiệp công nghệ cao trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn đến 2020” để thực hiện luận văn của mình. Đề tài tập trung phân tích, đánh giá thực trạng thu hút vốn đầu tư phát triển nông nghiệp công nghệ cao trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn trước 2016 và đưa ra các giải pháp để thu hút các nguồn vốn đầu tư phát triển nông nghiệp công nghệ cao giai đoạn đến 2020.
Tổng quan nghiên cứu “Nông nghiệp nông thôn luôn là vấn đề trọng yếu của mỗi quốc gia, kể cả những nước đã đạt đến trình độ phát triển cao. Nó là khu vực sản xuất chủ yếu, đảm bảo việc làm và đời sống cho xã hội, là thị trường rộng lớn (cung cấp nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm) của nền kinh tế, nguồn nhân lực và nguồn tích luỹ cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Kinh nghiệm của Mỹ, Nhật Bản tuy đã đạt đến trình độ cao, cũng như các nước trở thành nước công nghiệp mới, trong những thập niên gần đây vẫn rất coi trọng phát triển sản xuất nông nghiệp, đặc biệt ngành nông nghiệp công nghệ cao, áp dụng thành công các thành tựu khoa học – kỹ thuật.“ Đã có nhiều chương trình đề tài nghiên cứu về vấn đề đầu tư phát triển nông nghiệp công nghệ cao do các cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước được triển khai thực hiện. Hơn bao giờ hết càng ngày vấn đề này càng đòi hỏi ở các nhà nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách phải cộng tác chặt chẽ với nhau, phải thiết lập một thứ liên minh trí tuệ theo hướng vừa đi sâu điều tra, khảo sát thực tế của đất nước, vừa mở rộng tầm nhìn ra thể giới để qua đó có thể tìm ra những căn cứ khoa học vững chắc cho việc tiếp tục phát triển, đổi mới, bổ sung, hoàn thiện các chủ trương, chính sách và kế hoạch phát triển cho ngành nông nghiệp nhằm thúc đẩy “tăng trưởng kinh tế gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội, phát triển văn hóa, bảo vệ môi trường”.
Đề tài nghiên cứu “Phát triển nông nghiệp công nghệ cao Việt Nam” (Phan 4 Thị Mai Anh, Nguyễn Thị Kim Anh, Trần Như Thế, trường ĐH Kinh tế - ĐHQG Hà Nội, 2014 ) đã làm rõ một số vấn đề lý luận cơ bản về nông nghiệp công nghệ cao, mô hình nông nghiệp công nghệ cao và vai trò của nông nghiệp công nghệ cao đối với nền kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, đề tài chỉ đánh giá hiện trạng phát triển nông nghiệp công nghệ cao ở Việt Nam chủ yếu là trong lĩnh vực trồng trọt. Hiện nay, nông nghiệp công nghệ cao chưa thể nhân rộng được mô hình cho toàn bộ nền nông nghiệp. Nguyên nhân quan trọng là do Việt Nam chưa có đầy đủ điều kiện cơ bản quan trọng như Chính sách phát triển, nguồn vốn, nguồn nhân lực và đặc biệt là tính áp dụng thực tiễn của nghiên cứu khoa học kỹ thuật để phát triển nông nghiệp công nghệ cao.
Từ đó, đề tài đề ra ba nhóm giải pháp chính đó là: Giải pháp về quy hoạch theo vùng địa phương nhằm phát huy tiềm năng từng vùng; Giải pháp liên kết giữa năm nhà: Nhà nước – nhà nông – nhà khoa học – nhà doanh nghiệp – nhà phân phối; Giải pháp về chính sách của Nhà nước chủ yếu là hỗ trợ, hoàn thiện. Nghiên cứu về “ Phát triển nông nghiệp công nghệ cao ở Việt Nam: Kết quả ban đầu và những khó khăn cần tháo gỡ” (Phạm Văn Hiển,Tạp chí nghiên cứu Đông Nam Á tháng 12 năm 2014). Nghiên cứu đã khái quát tình hình phát triển nông nghiệp công nghệ cao ở Việt Nam trong khoảng thời gian 2010-2014, qua đó đưa ra một số đề xuất, giải pháp để tháo gỡ những tồn tại và bất cập trong quá trình triển khai để thúc đẩy phát triển nông nghiệp công nghệ cao trong giai đoạn sau như giải pháp về nhận thức của các chủ thể về NNCNC, giải pháp hành động về chương trình phát triển và cơ chế, về nâng cao chất lượng đào tạo, về thúc đẩy liên kết năm nhà và học hỏi kinh nghiệm quốc tế,… Đề tài “Thực trạng và giải pháp về đầu tư và sử dụng vốn cho cơ sở hạ tầng nông nghiệp nông thôn Thái Bình” (Vũ Tiến Quỳnh, 2006 ) nghiên cứu về các giải pháp thu hút và thực hiện các nguồn vốn đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, khoa học công nghệ, nguồn nhân lực, phục vụ cho phát triển nông nghiệp của tỉnh Thái Bình. Đề tài đã phân tích được thực trạng đầu tư cho cơ sở hạ tầng nông thôn tỉnh Thái Bình qua các nguồn vốn chủ yếu tập trung từ ngân sách nhà nước, một số ít nguồn vốn từ các tổ chức phi chính phủ, viện trợ của các tổ chức như ODA, ADB,….từ đó 5 tác giả đã đề xuất được một số giải pháp để thúc đẩy về số lượng và gia tăng hiệu quả trong việc thu hút các nguồn vốn đầu tư và thực hiện đầu tư cho cơ sở hạ tầng nông nghiệp nông thôn tỉnh Thái Bình.