Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và sự bùng nổ của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, các phương thức giao thương truyền thống dần chuyển dịch mạnh mẽ sang các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới. Năm 2019, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 517,26 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 264,19 tỷ USD và nhập khẩu đạt 253,07 tỷ USD. Thị trường Mỹ giữ vị trí đối tác xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch 61,35 tỷ USD, tiếp theo là Trung Quốc (41,41 tỷ USD) và Nhật Bản (20,41 tỷ USD).
Công ty TNHH Vàng Bạc Đá quý Huy Thành (Huy Thanh Jewelry) là doanh nghiệp có hơn 30 năm hoạt động trong lĩnh vực sản xuất và kinh doanh trang sức vàng nội địa. Để mở rộng kênh phân phối quốc tế, công ty đã tham gia sàn thương mại điện tử B2B Alibaba.com. Sau hơn 3 năm triển khai, dù lượng đơn hàng và kim ngạch từ thị trường Mỹ chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng doanh thu xuất khẩu, hoạt động này vẫn bộc lộ nhiều hạn chế về năng lực cạnh tranh giá, quy trình xử lý đơn hàng và tính chuyên biệt trong định hướng thị trường. Từ thực tiễn đó, tác giả thực hiện nghiên cứu chuyên đề nhằm đánh giá thực trạng và đưa ra giải pháp gia tăng hiệu quả xuất khẩu sang thị trường Mỹ qua kênh thương mại điện tử này.
Đề tài xác định 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động xuất khẩu và xuất khẩu hàng hóa qua nền tảng thương mại điện tử B2B Alibaba.com.
- Thu thập dữ liệu thực tế để phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động xuất khẩu trang sức vàng của Công ty TNHH Vàng Bạc Đá quý Huy Thanh sang thị trường Mỹ qua Alibaba giai đoạn 2017 – 2019.
- Đề xuất phương hướng và các nhóm giải pháp nhằm tăng cường năng lực xuất khẩu trang sức vàng sang thị trường Mỹ thông qua Alibaba đến năm 2025.
Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng hoạt động xuất khẩu các dòng sản phẩm trang sức vàng của Công ty TNHH Vàng Bạc Đá quý Huy Thanh sang thị trường Mỹ thông qua sàn thương mại điện tử Alibaba.com giai đoạn 2017 – 2019.
Phạm vi nghiên cứu:
- Không gian: Nghiên cứu tập trung tại Phòng Xuất nhập khẩu và Xưởng sản xuất của Công ty TNHH Vàng Bạc Đá quý Huy Thanh.
- Thời gian: Dữ liệu thực trạng được thu thập và đánh giá chi tiết trong giai đoạn 2017 – 2019, định hướng giải pháp đến năm 2025.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Nghiên cứu được xây dựng dựa trên các lý thuyết và văn bản quy phạm pháp luật về thương mại quốc tế:
- Khái niệm và hình thức xuất khẩu: Căn cứ theo Điều 28 Luật Thương mại Việt Nam năm 2005, làm rõ các hình thức xuất khẩu trực tiếp (trực tiếp xuất khẩu, đại diện bán hàng) và xuất khẩu gián tiếp (thông qua đại lý, công ty quản lý xuất khẩu, bên giao nhận).
- Lý thuyết xuất khẩu qua sàn thương mại điện tử B2B Alibaba.com: Nền tảng kết nối doanh nghiệp với doanh nghiệp thành lập năm 1999, vận hành tại hơn 190 quốc gia với mạng lưới nhà nhập khẩu toàn cầu. Quy trình chuẩn gồm 6 bước: lựa chọn mặt hàng, nghiên cứu thị trường, lựa chọn đối tác giao dịch, lập phương án kinh doanh, đàm phán và ký kết hợp đồng, tổ chức thực hiện hợp đồng.
- Hệ thống chỉ tiêu đo lường: Bao gồm các chỉ tiêu tài chính truyền thống (sản lượng, kim ngạch, lợi nhuận tính theo công thức $P = TR - TC$) kết hợp với các tiêu chí vận hành trên Alibaba (hệ thống đánh giá Star rating, điểm thông tin sản phẩm, tỷ lệ chuyển đổi Conversion rate, tỷ lệ phản hồi thư hỏi hàng Quick response rate, phân loại tài khoản mua hàng Identity/Activity Verified Buyers).
- Quy định pháp lý liên quan: Luật Thuế xuất khẩu Việt Nam (áp dụng mức thuế suất 2% đối với vàng trang sức có hàm lượng từ 95% trở lên), hệ thống luật pháp và kiểm soát chất lượng của Mỹ (Đạo luật trách nhiệm sản phẩm - Product Liability Law, quy định dán nhãn, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ).
Phương pháp nghiên cứu:
Tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích kinh tế, phương pháp so sánh chuỗi số liệu thời gian và sơ đồ hóa quy trình vận hành.
Nguồn dữ liệu:
Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính, báo cáo hoạt động kinh doanh của Phòng Tài chính – Kế toán, dữ liệu đơn hàng và tài khoản quản trị Alibaba của Phòng Xuất nhập khẩu, cùng các số liệu thống kê ngành từ Tổng cục Hải quan và Bộ Công Thương.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Lý luận chung về xuất khẩu trên Alibaba
Chương này tập trung trình bày cơ sở lý thuyết về ngoại thương và hoạt động thương mại điện tử B2B quốc tế:
- Vai trò của xuất khẩu: Đối với nền kinh tế quốc gia, xuất khẩu tạo nguồn thu ngoại tệ, kích thích sản xuất trong nước, tạo nguồn vốn phục vụ công nghiệp hóa – hiện đại hóa và thúc đẩy giải quyết việc làm. Đối với doanh nghiệp, xuất khẩu mở rộng thị trường tiêu thụ, giảm áp lực rủi ro từ chu kỳ kinh doanh nội địa và kéo dài vòng đời sản phẩm.
- Quy trình tác nghiệp trên Alibaba.com: Làm rõ 6 bước từ khâu phân tích từ khóa tìm kiếm, nhận diện dữ liệu hành vi của người mua (Recent searches, RFQ submitted, Inquiries sent) đến các bước thực hiện hợp đồng xuất khẩu (9 bước tác nghiệp từ xin giấy phép, kiểm nghiệm, thuê vận chuyển, hải quan đến giao hàng và giải quyết tranh chấp).
- Các nhân tố ảnh hưởng: Phân tích 3 nhân tố bên trong (chất lượng sản phẩm, tiềm lực tài chính - cơ sở vật chất, chất lượng nguồn nhân lực) và 6 nhân tố bên ngoài (chiến lược phát triển của Chính phủ, tỷ giá hối đoái, môi trường văn hóa - xã hội, chính sách luật pháp, mức độ cạnh tranh của các doanh nghiệp trong và ngoài nước, hạ tầng kỹ thuật quốc gia).
Chương 2: Giới thiệu chung về Công ty TNHH Vàng Bạc Đá quý Huy Thanh
Chương 2 giới thiệu bức tranh toàn diện về lịch sử, tổ chức và chuỗi giá trị của doanh nghiệp:
- Quá trình hình thành: Tiền thân là tiệm vàng thành lập năm 1987 bởi ông Đỗ Văn Huy. Năm 2000, công ty mở rộng thành nhà máy quy mô 100 công nhân với công nghệ chuyển giao từ Ý và Hàn Quốc. Năm 2012, bắt đầu gia công quốc tế (hợp tác với Julie Sandlau của Đan Mạch, thành lập liên doanh Arriba). Năm 2018, ra mắt thương hiệu AM Jewelry phục vụ phân khúc khách hàng trẻ.
- Cơ cấu sản phẩm: Phân phối các dòng vàng 10K, 14K, 18K với 3 màu sắc (vàng, trắng, hồng), chia thành 3 nhóm: Essential (thiết yếu, chiếm khoảng 70% doanh thu), Bộ sưu tập và Signature. Quy trình chế tác nội bộ trải qua 11 bước từ thiết kế 2D/3D, đúc khuôn, hoàn thiện đến phủ nano và dán tem giá.
| STT |
Tuổi vàng |
Hàm lượng vàng (Au) |
| 1 |
Vàng 10K |
41,5% |
| 2 |
Vàng 14K |
58,5% |
| 3 |
Vàng 18K |
75,0% |
| 4 |
Vàng 24K |
99,9% |
- Cơ cấu tổ chức và chuỗi giá trị: Vận hành theo mô hình trực tuyến - chức năng gồm Ban Giám đốc, các phòng ban chuyên môn (Hành chính – Nhân sự, Tài chính – Kế toán, Kinh doanh, Xuất nhập khẩu, Business Intelligence - BI) và Xưởng sản xuất rộng 3.000 m² tại Khu công nghiệp Đài Tư, Long Biên, Hà Nội.
| STT |
Chỉ tiêu tài chính |
2015 |
2016 |
2017 |
2018 |
2019 |
| 1 |
Tổng doanh thu (VND) |
140.756.931.450 |
187.721.856.295 |
234.613.755.460 |
288.498.400.054 |
367.845.512.090 |
| 2 |
Chi phí (VND) |
120.850.841.765 |
161.405.077.600 |
201.290.228.812 |
243.018.954.670 |
302.654.190.500 |
| 3 |
Lợi nhuận trước thuế (VND) |
19.906.089.685 |
26.316.778.695 |
33.323.526.648 |
45.479.445.384 |
65.191.321.590 |
| 4 |
Thuế TNDN (VND) |
3.981.217.937 |
5.263.355.739 |
6.664.705.330 |
9.095.889.077 |
13.038.264.318 |
| 5 |
Lợi nhuận sau thuế (VND) |
15.924.871.748 |
21.053.422.956 |
26.658.821.318 |
36.383.556.307 |
52.153.057.272 |
Chương 3: Thực trạng xuất khẩu trang sức vàng sang thị trường Mỹ trên Alibaba tại Công ty TNHH Vàng Bạc Đá quý Huy Thanh giai đoạn 2017 – 2019
Chương 3 phân tích thực tế hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp:
- Tác động môi trường: Chính sách thuế xuất khẩu tăng lên 2% đối với vàng trên 95% khiến công ty định hướng tập trung dòng 10K, 14K và 18K. Trên sàn Alibaba, công ty phải cạnh tranh trực tiếp với các nhà sản xuất từ Trung Quốc và Ấn Độ có lợi thế giá thành thấp, trong khi đối thủ cùng ngành tại Việt Nam tham gia sàn chủ yếu có PNJ.
| STT |
Chỉ tiêu xuất khẩu |
2017 |
2018 |
2019 |
| 1 |
Tổng doanh thu xuất khẩu tất cả thị trường (tỷ VND) |
3,562 |
- |
- |
| 2 |
Doanh thu từ thị trường Mỹ (tỷ VND) |
1,529 |
- |
- |
| 3 |
Tỷ trọng doanh thu từ thị trường Mỹ (%) |
44,20% |
41,78% |
46,90% |
| 4 |
Tổng chi phí xuất khẩu (tỷ VND) |
2,481 |
- |
- |
| 5 |
Lợi nhuận xuất khẩu (triệu VND) |
669,081 |
- |
- |
- Quy trình thực tế tại công ty: Vận hành qua 13 bước phối hợp liên phòng ban: (1) Nhận đơn $\rightarrow$ (2) Xưởng phản hồi tính khả thi $\rightarrow$ (3) Kế toán tạo báo giá và Trưởng phòng Kinh doanh duyệt $\rightarrow$ (4) Gửi báo giá cho khách $\rightarrow$ (5) Kiểm tra 30% tiền cọc $\rightarrow$ (6) Lập đơn hàng trình CEO phê duyệt $\rightarrow$ (7) Xưởng sản xuất (báo cáo tiến độ 3 ngày/lần) $\rightarrow$ (8) Kế toán lập báo giá quyết toán theo trọng lượng thực $\rightarrow$ (9) Thông báo khách thanh toán 100% $\rightarrow$ (10) Kế toán xác nhận nhận đủ tiền $\rightarrow$ (11) Lập hồ sơ xuất khẩu $\rightarrow$ (12) Kế toán kiểm tra chứng từ hải quan $\rightarrow$ (13) Giao hàng và gửi C/O sau 2–3 ngày.
- Hoạt động xúc tiến: Triển khai quảng cáo từ khóa (Keyword Advertising), thiết kế banner phù hợp thị hiếu thẩm mỹ phương Tây và điều chỉnh thời gian hiển thị quảng cáo theo múi giờ nước Mỹ.
- Cơ cấu sản lượng theo tuổi vàng: Dòng vàng 14K chiếm tỷ trọng lớn nhất do phù hợp với thị hiếu tiêu dùng trang sức Mỹ; dòng 10K chiếm vị trí thứ hai do nguồn cung nội địa Mỹ hạn chế; hạn chế dòng 18K vì chi phí cao và chịu cạnh tranh gay gắt.
- Tồn tại và nguyên nhân: Giá chào bán cao hơn đối thủ Trung Quốc; quy trình 13 bước còn nhiều khâu kiểm duyệt lặp lại giữa Kế toán và Xuất nhập khẩu; đội ngũ nhân sự mỏng, không tăng thêm từ năm 2017 dẫn đến tình trạng quá tải khi lượng khách hỏi hàng tăng.
Chương 4: Định hướng và giải pháp tăng cường xuất khẩu trang sức sang thị trường Mỹ tại Công ty TNHH Vàng Bạc Đá quý Huy Thanh
Chương 4 đề xuất các nhóm giải pháp chiến lược nhằm cải thiện hiệu quả kinh doanh quốc tế đến năm 2025:
- Giải pháp về nguồn nhân lực: Tuyển dụng bổ sung nhân sự chuyên trách cho thị trường Mỹ; tổ chức đào tạo nghiệp vụ ngoại thương, kỹ năng đàm phán trực tuyến và vận hành các công cụ phân tích dữ liệu trên Alibaba.
- Giải pháp về sản phẩm: Tối ưu hóa định mức nguyên liệu để giảm giá thành sản xuất; đẩy mạnh nghiên cứu các mẫu thiết kế hợp thị hiếu tiêu dùng Mỹ; tập trung năng lực sản xuất cho dòng sản phẩm thế mạnh 10K và 14K.
- Giải pháp Marketing và xúc tiến thương mại: Tối ưu hóa gian hàng chuẩn SEO trên Alibaba; mở rộng danh mục từ khóa đấu thầu; duy trì chuẩn sao (Star rating) về chất lượng phản hồi tin nhắn và dịch vụ sau bán hàng.
Kết quả và đóng góp
Nghiên cứu đạt được các kết quả và đóng góp thực tiễn:
- Số liệu tăng trưởng: Chứng minh được thị trường Mỹ là thị trường xuất khẩu trọng điểm của Huy Thanh Jewelry với tỷ trọng doanh thu duy trì ở mức cao qua các năm (44,20% năm 2017; 41,78% năm 2018; 46,90% năm 2019).
- Nhận diện quy trình tác nghiệp: Mô tả chi tiết sơ đồ 13 bước vận hành thực tế từ tiếp nhận yêu cầu, kiểm duyệt tài chính, sản xuất mẫu đến giao hàng và cấp C/O, làm rõ các điểm nghẽn nội bộ dẫn đến kéo dài thời gian phản hồi khách hàng.
- Đóng góp thực tiễn: Khác với các nghiên cứu thương mại điện tử mang tính vĩ mô chung, đề tài đi sâu vào trường hợp đặc thù của ngành kim hoàn – mặt hàng có giá trị cao, yêu cầu khắt khe về hàm lượng vàng và chứng nhận xuất xứ khi tiếp cận thị trường phát triển qua sàn B2B.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế: Phạm vi số liệu chi tiết của đề tài chủ yếu tập trung vào giai đoạn 2017 – 2019; các dữ liệu so sánh chi tiết về chi phí và sản lượng riêng lẻ từng phân khúc tuổi vàng của giai đoạn 2018 – 2019 chưa được bóc tách toàn diện do tính bảo mật nội bộ của doanh nghiệp.
- Hướng nghiên cứu tiếp: Cần mở rộng phân tích tác động của các hiệp định thương mại tự do, chính sách logistics quốc tế và hành vi người tiêu dùng sau biến động kinh tế toàn cầu đối với việc xuất khẩu sản phẩm kim hoàn qua các nền tảng thương mại điện tử khác ngoài Alibaba (như Amazon B2B).
Giá trị tham khảo
Báo cáo chuyên đề mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho:
- Sinh viên ngành Quản trị Kinh doanh Quốc tế, Kinh tế Đối ngoại và Thương mại Điện tử: Cung cấp tài liệu nghiên cứu tình huống (case study) thực tế về quy trình tác nghiệp xuất khẩu mặt hàng thủ công mỹ nghệ - kim hoàn qua sàn Alibaba.com.
- Doanh nghiệp vừa và nhỏ ngành sản xuất kim hoàn/thủ công mỹ nghệ: Tham khảo quy trình kiểm soát rủi ro thanh toán (đặt cọc 30%, thu 100% trước khi xuất hàng), cách thức tổ chức thiết kế mẫu 2D/3D theo đơn đặt hàng quốc tế và phương thức tối ưu hóa công cụ quảng cáo từ khóa trên sàn B2B.
Câu hỏi thường gặp
1. Tại sao Huy Thanh Jewelry lựa chọn xuất khẩu chủ yếu các dòng vàng 10K, 14K và 18K mà không xuất khẩu vàng 24K?
Do chính sách thuế xuất khẩu của Việt Nam quy định mức thuế suất 2% đối với các mặt hàng vàng trang sức có hàm lượng từ 95% trở lên (vàng 24K), trong khi các dòng vàng trang sức có hàm lượng thấp hơn chịu mức thuế ưu đãi hơn. Ngoài ra, thị hiếu tiêu dùng trang sức tại thị trường Mỹ ưa chuộng độ cứng và màu sắc đa dạng của vàng 10K và 14K hơn vàng nguyên chất.
2. Tỷ trọng doanh thu từ thị trường Mỹ trong tổng kim ngạch xuất khẩu của công ty giai đoạn 2017 – 2019 là bao nhiêu?
Tỷ trọng doanh thu từ thị trường Mỹ chiếm lần lượt là 44,20% (năm 2017), 41,78% (năm 2018) và 46,90% (năm 2019), luôn giữ vị trí thị trường xuất khẩu lớn nhất của công ty.
3. Khách hàng trên sàn Alibaba được phân loại như thế nào theo dữ liệu hệ thống?
Hệ thống Alibaba phân loại người mua thành 3 nhóm tài khoản: Identity Verified Buyers (đã được Alibaba hoặc bên thứ ba xác minh pháp nhân công ty), Activity Verified Buyers (đã phát sinh giao dịch mua và thanh toán trên sàn nhưng chưa xác minh danh tính) và Unclear Buyer (người mua chưa xác minh).
4. Khâu nào trong quy trình 13 bước xuất khẩu của công ty tiềm ẩn nguy cơ làm chậm thời gian xử lý đơn hàng?
Khâu tạo và duyệt báo giá (phải qua Phòng Kế toán và Trưởng phòng Kinh doanh phê duyệt nhiều lần trước và sau khi sản xuất xong để tính lại theo trọng lượng thực) cùng khâu kiểm tra tiền cọc 30% và tiền thanh toán 100% tạo ra độ trễ trong giao tiếp với khách hàng quốc tế.
5. Đối thủ cạnh tranh chính của công ty trên sàn Alibaba đến từ đâu?
Đối thủ cạnh tranh trực tiếp lớn nhất đến từ các doanh nghiệp xuất khẩu trang sức của Trung Quốc và Ấn Độ nhờ lợi thế quy mô và giá thành sản phẩm thấp hơn. Tại thị trường Việt Nam, đối thủ cạnh tranh cùng ngành trên sàn Alibaba là PNJ.
Kết luận
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp của tác giả Đinh Thị Hải Yến đã hệ thống hóa quy trình xuất khẩu qua nền tảng thương mại điện tử B2B Alibaba.com và phản ánh chi tiết thực trạng kinh doanh quốc tế của Công ty TNHH Vàng Bạc Đá quý Huy Thanh giai đoạn 2017 – 2019. Nghiên cứu chỉ rõ tiềm năng vượt trội của thị trường Mỹ (chiếm trên 40% doanh thu xuất khẩu) đồng thời làm rõ những nút thắt về giá cả cạnh tranh, nhân sự và quy trình phối hợp nội bộ. Các giải pháp đề xuất về nhân lực, tinh gọn sản phẩm và tối ưu hóa công cụ xúc tiến trên sàn cung cấp cơ sở định hướng thực tế giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả xuất khẩu đến năm 2025.
