CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ SẢN PHẨM CỦA LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG 1. Khái quát về thị trường tiêu thụ sản phẩm và chiến lược kinh doanh của làng nghề truyền thống 1. Khái niệm và đặc điểm của làng nghề truyền thống 1. Khái niệm làng nghề và làng nghề truyền thống Khái niệm làng nghề Khái niệm làng nghề được hiểu là “Một địa bàn hay khu vực dân cư sinh sống trong một làng (thôn, tương đương thôn) có hoạt động cùng ngành nghề công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, sản xuất ở từng hộ gia đình hoặc các cơ sở trong làng; có sử dụng nguồn lực trong và ngoài địa phương, phát triển tới mức trở thành nguồn sống chính hoặc thu nhập chủ yếu của người dân trong làng”.
Các tiêu chí cơ bản để khẳng định làng nghề: (a) Có tối thiểu 30% tổng số hộ trên địa bàn tham gia các hoạt động ngành nghề nông thôn; (b) Hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định tối thiểu 02 năm tính đến thời điểm đề nghị công nhận; (c) Chấp hành tốt chính sách, pháp luật của Nhà nước Khái niệm làng nghề truyền thống Theo Thông tư 116/2006/TT-BNN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: “Làng nghề truyền thống là làng nghề có nghề truyền thống được hình thành từ lâu đời”. Như vậy có thể hiểu về làng nghề truyền thống, trước hết nó được tồn tại và phát triển lâu đời trong lịch sử, trong đó gồm có một hoặc nhiều nghề thủ công truyền thống, là nơi hội tụ các nghệ nhân và đội ngũ thợ lành nghề, là nơi có nhiều hộ gia đình chuyên làm nghề truyền thống lâu đời, giữa họ có sự liên kết, hỗ trợ nhau trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Họ có cùng tổ nghề và đặc biệt các thành viên luôn ý thức tuân thủ những ước chế xã hội và gia tộc. Luan van 10 - Làng nghề truyền thống được công nhận phải đạt tiêu chí làng nghề và có ít nhất một nghề truyền thống theo quy định tại Thông tư 116/2006/TT- BNN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn với những làng chưa đạt tiêu chí công nhận làng nghề (theo tiêu chí (a) và tiêu chí (b) trên đây) nhưng có ít nhất một nghề truyền thống được công nhận theo quy định của Thông tư này thì cũng sẽ được công nhận là làng nghề truyền thống.
Đặc điểm làng nghề truyền thống Tuy có nhiều loại làng nghề truyền thống khác nhau, nhưng chúng đều có một số đặc điểm chung sau đây: Một là, Đặc điểm nổi bật nhất của các làng nghề là tồn tại ở nông thôn, gắn bó chặt chẽ với nông nghiệp. các làng nghề xuất hiện trong từng làng, xã ở nông thôn sau đó các ngành nghề thủ công nghiệp được tách dần nhưng không rời khỏi nông thôn, sản xuất nông nghiệp và sản xuất, kinh doanh thủ công nghiệp trong các làng nghề đan xen lẫn nhau. người thợ thủ công trước hết và đồng thời là người nông dân. Hai là, công nghệ kỹ thuật sản xuất sản phẩm trong các làng nghề, đặc biệt là các làng nghề truyền thống thường rất thô sơ, lạc hậu, sử dụng kỹ thuật thủ công là chủ yếu.
công cụ lao động trong các làng nghề đa số là công cụ thủ công, công nghệ sản xuất mang tính đơn chiếc, nhiều loại sản phẩm có công nghệ - kỹ thuật hoàn toàn phải dựa vào đôi bàn tay khéo léo của người thợ mặc dù hiện nay đã có sự cơ khí hoá và điện khí hoá từng bước trong sản xuất, song cũng chỉ có một số không nhiều nghề có khả năng cơ giới hoá được một số công đoạn trong sản xuất sản phẩm. Ba là, đại bộ phận nguyên vật liệu của các làng nghề thường là tại chỗ, hầu hết các làng nghề truyền thống được hình thành xuất phát từ sự sẵn có của nguồn nguyên liệu sẵn có tại chỗ, trên địa bàn địa phương. Cũng có thể có một số nguyên liệu phải nhập từ vùng khác hoặc từ nước ngoài như một số loại chỉ thêu, thuốc nhuộm. song không nhiều.
Bốn là, phần đông lao động trong các làng nghề là lao động thủ công, nhờ vào kỹ thuật khéo léo, tinh xảo của đôi bàn tay, vào đầu óc thẩm mỹ và sáng tạo của người thợ, của các nghệ nhân. trước kia, do trình độ khoa học và công nghệ chưa phát triển thì hầu hết các công đoạn trong quy trình sản xuất đều là thủ công, giản Luan van 11 đơn. Ngày nay, cùng với sự phát triển của khoa học- công nghệ, việc ứng dụng khoa học - công nghệ mới vào nhiều công đoạn trong sản xuất của làng nghề đã giảm bớt được lượng lao động thủ công, giản đơn. Tuy nhiên, một số loại sản phẩm còn có một số công đoạn trong quy trình sản xuất vẫn phải duy trì kỹ thuật lao động thủ công tinh xảo.
Việc dạy nghề trước đây chủ yếu theo phương thức truyền nghề trong các gia đinh từ đời này sang đời khác và chỉ khuôn lại trong từng làng. sau hoà bình lập lại, nhiều cơ sở quốc doanh và hợp tác xã làm nghề thủ công truyền thống ra đời, làm cho phương thức truyền nghề và dậy nghề đã có nhiều thay đổi, mang tính đa dạng và phong phú hơn. Năm là, sản phẩm làng nghề, đặc biệt là làng nghề mang tính đơn chiếc, có tính mỹ thuật cao, mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc. Các sản phẩm làng nghề truyền thống vừa có giá trị sử dụng, vừa có giá trị thẩm mỹ cao, vì nhiều loại sản phẩm vừa phục vụ nhu cầu tiêu dùng, vừa là vật trang trí trong nhà, đền chùa, công sở nhà nước.
các sản phẩm đều là sự kết giao giữa phương pháp thủ công tinh xảo với sự sáng tạo nghệ thuật. Cùng là đồ gốm sứ, nhưng người ta vẫn có thể phân biệt được đâu là gốm sứ Bát Tràng (Hà Nội), Thổ Hà (Bắc Ninh), Đông Triều (Quảng Ninh). Từ những con rồng chạm trổ ở các đình chùa, hoa văn trên các trống đồng và các hoạ tiết trên đồ gốm sứ đến những nét chấm phá trên các bức thêu. tất cả đều mang vóc dáng dân tộc, quê hương, chứa đựng ảnh hưởng về văn hoá tinh thần, quan niệm về nhân văn và tín ngưỡng, tôn giáo của dân tộc.
Sáu là, thị trường tiêu thụ sản phẩm của các làng nghề hầu hết mang tính địa phương, tại chỗ và nhỏ hẹp. Bởi sự ra đời của các làng nghề, đặc biệt là các làng nghề truyền thống, là xuất phát từ việc đáp ứng nhu cầu về hàng tiêu dùng tại chỗ của các địa phương. Ở mỗi một làng nghề hoặc một cụm làng nghề đều có các chợ dùng làm nơi trao đổi, buôn bán, tiêu thụ sản phẩm của các làng nghề. Cho đến nay, thị trường làng nghề về cơ bản vẫn là các thị trường địa phương, là tỉnh hay liên tỉnh và một phần cho xuất khẩu.
Luan van 12 Bảy là, hình thức tổ chức sản xuất trong các làng nghề chủ yếu là ở quy mô hộ gia đình, một số đã có sự phát triển thành tổ chức hợp tác và làng nghề truyền thống tư nhân. Khái quát về thị trường tiêu thụ sản phẩm làng nghề truyền thống 1. Khái niệm thị trường tiêu thụ sản phẩm làng nghề truyền thống Thị trường được nhiều nhà khoa học kinh tế nêu khái niệm. Từ đặc điểm của làng nghề truyền thống và khái niệm thị trường của doanh nghiệp trên cho phép tập hợp và xác định khái niệm thị trường tiêu thụ của làng nghề truyền thống.
Hội quản trị Hoa Kỳ cho rằng: “Thị trường là tổng hợp các lực lượng và các điều kiện, trong đó người mua và người bán thực hiện các quyết định chuyển hàng hóa và dịch vụ từ người bán sang người mua” Có nhiều quan điểm khác lại cho rằng: “Thị trường là lĩnh vực trao đổi mà ở đó người mua và người bán cạnh tranh với nhau để xác định giá cả hàng hóa dịch vụ”, hoặc đơn giản hơn: “Thị trường là tổng hợp các số cộng của người mua về một sản phẩm hàng hóa hay dịch vụ”. Như vậy, Thị trường bao gồm tất cả những khách hàng hiện tại và tiềm năng cùng có một nhu cầu hay mong muốn cụ thể, sẵn sàng và có khả năng tham gia trao đổi để thỏa mãn nhu cầu và mong muốn đó. “Thị trường tiêu thụ của làng nghề truyền thống là tập hợp các khách hàng có chung nhu cầu, mong muốn về một loại hàng hóa, dịch vụ nhất định của làng nghề truyền thống, có khả năng thanh toán và sẵn sàng tham gia mua - bán”. Như vậy, thị trường tiêu thụ sản phẩm của làng nghề truyền thống được hình thành từ nhu cầu tiêu dùng sản phẩm, được định vị gắn liền với sản phẩm của làng nghề truyền thống với không gian và thời gian xác định.
Thị trường tiêu thụ sản phẩm của làng nghề truyền thống gồm thị trường nội địa và thị trường xuất khẩu. Các sản phẩm, hàng hóa của thị trường làng nghề truyền thống bao gồm: sản phẩm cơ khí dân dụng, các sản phẩm đúc đồng, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, các sản phẩm thêu ren, dệt may, các sản phẩm chế biến lương thực… Tóm lại: Các sản phẩm của làng nghề tiêu thụ không chỉ ở nội địa mà còn xuất khẩu như: Hàng thêu, khăn, đũi, mây tre đan, chạm bạc…Tiềm năng xuất khẩu của Luan van 13 các làng nghề rất lớn. Vấn đề quan trọng là phải có chiến lược phát triển thị trường tiêu thụ cho các sản phẩm này của làng nghề truyền thống. Cấu trúc bậc thị trường tiêu thụ sản phẩm của làng nghề truyền thống.
Làng nghề truyền thống có thể coi là doanh nghiệp với các doanh nghiệp, các hộ sản xuất, các cá thể kinh doanh vì vậy, thị trường tiêu thụ của làng nghề truyền thống gồm bậc sau: Thị trường tiềm năng, thị trường hữu hiệu, thị trường được cung ứng, thị trường hiện lực. - Thị trường tiềm năng (The Potential Available Market): của làng nghề truyền thống là một tập xác định người tiêu dùng có biểu hiện một vài mức quan tâm tới một sự chào hàng thị trường nhất định nào đó của làng nghề truyền thống. - Thị trường khả hiệu lực (The Available Market): của làng nghề truyền thống là một tập xác định người tiêu dùng có quan tâm, thu nhập và tiếp cận với một sự chào hàng thị trường chi tiết của làng nghề truyền thống. - Thị trường hữu hiệu (The Qualified Market): của làng nghề truyền thống là một tập xác định các khách hàng có quan tâm, thu nhập, có khả năng tiếp cận và điều kiện tham gia đối với một sự chào hàng thị trường chi tiết xác định của làng nghề truyền thống.