CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHIẾN LƯỢC VÀ CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI ĐỊA PHƯƠNG 1. Khái niệm chiến lược 1. Chiến lược là gì Thuật ngữ “Chiến lược” bắt nguồn từ lĩnh vực quân sự, được sử dụng như là phương cách để giành chiến thắng trong các cuộc chiến tranh. Theo nghĩa thì thuật ngữ “chiến lược” là sự kết hợp của từ chiến, nghĩa là chiến đấu, tranh giành và từ lược, nghĩa là mưu, tính.
Kết hợp lại, chiến lược là những mưu tính nhằm chiến đấu và giành chiến thắng.[10] Năm 1962, Chandler định nghĩa chiến lược: “việc xác định các mục tiêu, mục đích cơ bản dài hạn của doanh nghiệp và việc áp dụng một chuỗi các hành động cũng như sự phân bổ các nguồn lực cần thiết để thực hiện mục tiêu này”. Đến những năm 1980, Quinn đã đưa ra định nghĩa chiến lược có tính chất khái quát hơn “Chiến lược là mô thức hay kế hoạch tích hợp các mục tiêu chính yếu, các chính sách và chuỗi hành động vào một tổng thể được kết một cách chặt chẽ”. Sau đó Jonhson và Scholers định nghĩa lại chiến lược trong điều kiện môi trường có rất nhiều những thay đổi nhanh chóng: “Chiến lược là định hướng và phạm vi của một tổ chức về dài hạn nhằm giành lợi thế cạnh tranh cho tổ chức thông qua việc định dạng các nguồn lực của nó trong môi trường thay đổi, để đáp ứng nhu cầu thị trường và thỏa mãn mong đợi của các bên hữu quan”. Nếu muốn thắng trong cuộc đua, bạn phải nắm được luật chơi, hiểu được bản thân mình và đối thủ đáng gờm của mình mạnh, yếu ở điểm nào.
Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở đó thôi chưa đủ, bạn còn thiếu một tầm nhìn, mục tiêu, kế hoạch hành động và sự nỗ lực hết mình của bản thân. Có như vậy, bạn mới có thể thành công như cái mà bạn muốn. Để gọi chung cho sâu chuỗi những điều đó, người ta gọi là một “chiến lược”. Một chiến lược tốt sẽ cho ra kết quả tốt, một chiến lược thiếu logic, thiếu tầm nhìn, thiếu sự nỗ lực sẽ cho ra kết quả tồi.
8 Tóm lại, “Chiến lược” là chuỗi hành động có kế hoạch và kiểm soát chặt chẽ theo thời gian trên cơ sở sử dụng nguồn lực hữu hạn một cách hợp lý nhằm đạt được mục tiêu dài hạn cho tổ chức trong môi trường biến động không ngừng. Vai trò của chiến lược Chiến lược có vai trò vô cùng quan trọng trong quản trị mọi tổ chức. Bởi chiến lược chính là con đường, là kim chỉ nam dẫn đến cánh cửa của thành công với mục tiêu dài hạn mà mọi tổ chức quyết tâm đạt được. Chiến lược giúp cho tổ chức xác định rõ được mục tiêu, hướng đi của mình trong tương lai; nắm bắt, tận dụng được cơ hội của mình đồng thời có biện pháp chủ động đối phó với những nguy cơ, những mối đe dọa ở môi trường bên ngoài tổ chức; giúp nâng cao hiệu quả sử dụng mọi nguồn lực bên trong của tổ chức, tránh những điểm yếu, đảm bảo tổ chức hoạt động liên tục; cuối cùng, chiến lược giúp cho tổ chức ra được những quyết định sáng suốt nhất, phù hợp nhất dựa trên những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và nguy cơ từ môi trường bên trong và bên ngoài tổ chức [32].
Với vai trò vô cùng quan trọng nêu trên nên thuật ngữ “chiến lược” dần dần được áp dụng trong mọi mặt của đời sống xã hội cho tới tận ngày nay và phổ biến nhất là trong lĩnh vực kinh doanh. “Trong lĩnh vực kinh doanh, quản trị chiến lược chỉ thực sự bắt đầu được nghiên cứu từ những năm 50 của thế kỷ XX. Năm 1960, Igor Ansoff đã cho xuất bản các công trình nghiên cứu của mình về chiến lược kinh doanh. Những năm 1970, vấn đề chiến lược kinh doanh đã được phát triển mạnh mẽ bởi các nghiên cứu của nhóm tư vấn Boston BCG, nhóm GE.
Từ năm 1980, các công trình của Michael Porter về chiến lược kinh doanh đã thu hút sự chú ý của nhiều doanh nghiệp. Từ năm 1990 đến nay, quản trị chiến lược đã trở nên phổ biến trong kinh doanh hiện đại.” “Hệ thống chiến lược đang được nghiên cứu ở Việt Nam hiện nay bao gồm: Chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của quốc gia, chiến lược phát triển các ngành và lĩnh vực, chiến lược phát triển các lãnh thổ (vùng lớn, vùng kinh tế trọng điểm, tỉnh, thành phố), chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp. Giữa các chiến lược đó có mối quan hệ hữu cơ chặt chẽ với nhau”[10]. Những đặc trưng cơ bản của chiến lược Những đặc trưng cơ bản của chiến lược được thể hiện cơ bản giống nhau trong hệ thống chiến lược.
Để thể hiện rõ nhất, cụ thể và gần nhất với chúng ta, chính là trong chiến lược kinh doanh: Chiến lược kinh doanh xác định rõ những mục tiêu cơ bản cần đạt tới trong từng thời kỳ, nhằm đảm bảo cho doanh nghiệp phát triển liên tục và vững chắc trong môi trường kinh doanh thường xuyên biến động. Chiến lược mang tính chất định hướng còn trong thực tiễn hoạt động kinh doanh đòi hỏi phải kết hợp mục tiêu chiến lược với mục tiêu kinh tế, xem xét tính hợp lý và điều chỉnh cho phù hợp với môi trường và điều kiện kinh doanh. Chiến lược được xây dựng trên cơ sở các lợi thế cạnh tranh, đảm bảo huy động tối đa các nguồn lực (nhân lực, tài sản lực cả hữu hình và vô hình), năng lực cốt lõi của doanh nghiệp trong hiện tại và tương lai nhằm phát huy những lợi thế, nắm bắt cơ hội để giành ưu thế trong cạnh tranh. Chiến lược kinh doanh được phản ánh trong cả một quá trình liên tục từ xây dựng, đến tổ chức thực hiện, đánh giá, kiểm tra và điều chỉnh chiến lược.
Mọi quyết định chiến lược quan trọng trong quá trình xây dựng tổ chức thực hiện, đánh giá và điều chỉnh chiến lược đều được tập trung vào nhóm quản trị viên cấp cao. Để đảm bảo tính chuẩn xác của các quyết định dài hạn, sự bí mật thông tin trong cạnh tranh [32]. Khái niệm chiến lược phát triển kinh tế - xã hội địa phương 1. Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội địa phương là gì Để đưa ra được khái niệm Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội địa phương, chúng ta phải hiểu phát triển kinh tế là gì, phát triển xã hội bao gồm những gì và tổng thể của phát triển kinh tế - xã hội, từ đó chúng ta mới rõ được chiến lược phát triển kinh tế - xã hội là gì và tại sao lại phải có chiến lược phát triển kinh tế - xã hội.
Phát triển kinh tế là một quá trình tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời gian nhất định. Phát triển kinh tế bao hàm các sự tăng trưởng kinh tế tức là tăng về quy mô sản lượng, sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế và sự tiến bộ về xã hội [22]. 10 Phát triển xã hội là quá trình phát triển con người xã hội, con người cộng đồng, con người trong sự liên hiệp tự do và bình đẳng về quyền và cơ hội; là làm cho con người được sống trong những điều kiện ngày càng đầy đủ về vật chất và tinh thần trong một môi trường tự nhiên và xã hội trong sạch, lành mạnh, an toàn; làm cho con người có đủ sức khỏe, tri thức, kỹ năng và thái độ cần thiết để sống, lao động và hoàn thiện mình, xứng đáng là Con người, trong các quá trình lịch sử của một quốc gia dân tộc và của toàn nhân loại [27]. Như vậy, phát triển kinh tế - xã hội được hiểu là sự đi lên của nền kinh tế và xã hội; lấy tăng trưởng kinh tế làm cơ sở để cải thiện chất lượng cuộc sống.
Vậy để có được một nền kinh tế - xã hội phát triển, chúng ta phải có chiến lược cụ thể, đúng đắn. Như đã nêu trên, chiến lược chính là con đường, là kim chỉ nam dẫn đến cánh cửa của thành công với mục tiêu dài hạn mà mọi tổ chức quyết tâm đạt được. Chiến lược giúp cho tổ chức xác định rõ được mục tiêu, hướng đi của mình trong tương lai; nắm bắt, tận dụng được cơ hội của mình đồng thời có biện pháp chủ động đối phó với những nguy cơ, những mối đe dọa ở môi trường bên ngoài tổ chức; giúp nâng cao hiệu quả sử dụng mọi nguồn lực bên trong của tổ chức, tránh những điểm yếu, đảm bảo tổ chức hoạt động liên tục; cuối cùng, chiến lược giúp cho tổ chức ra được những quyết định sáng suốt nhất, phù hợp nhất dựa trên những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và nguy cơ từ môi trường bên trong và bên ngoài tổ chức. “Có chiến lược mà không có chiến thuật là con đường chông gai đi đến thắng lợi.
Có chiến thuật mà không có chiến lượ thì chỉ là những níu kéo trước khi thất trận mà thôi” [10]. “Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội hay còn gọi là chiến lược phát triển là một bộ phận đặc biệt quan trọng của chính sách kinh tế xã hội nhằm xác định mục tiêu cơ bản, lâu dài phù hợp với nhiệm vụ trước mắt của sự phát triển và các phương tiện biện pháp để thực hiện mục tiêu đó. Chiến lược phát triển quyết định phương hướng lâu dài, dự kiến nhiều năm của nền kinh tế và dự định giải quyết nhiệm vụ kinh tế xã hội trong phạm vi quy mô lớn” [12]. 11 Từ định nghĩa chiến lược, ma trận swot, phát triển kinh tế - xã hội, chiến lược phát triển kinh tế xã hội ta rút ra được chiến lược phát triển kinh tế - xã hội địa phương là: Xác định sứ mệnh, tầm nhìn, mục tiêu của địa phương, triển khai thực hiện chuỗi hành động có kế hoạch theo thời gian lâu dài, tác động đến kinh tế - văn hóa xã hội, quốc phòng – an ninh trên cơ sở tận dụng nguồn lực hữu hạn, phát huy điểm mạnh, nắm lấy cơ hội của địa phương, khắc phục điểm yếu, hạn chế, đối phó với nguy cơ, thách thức từ bên ngoài một cách hợp lý nhằm phát triển kinh tế - xã hội địa phương một cách bền vững, có kiểm soát và mục đích cuối cùng nâng cao chất lượng cuộc sống cho mọi người dân, đảm bảo an ninh, quốc phòng, đạt được mục tiêu đã đề ra.
Sự cần thiết phải xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội địa phương Chiến lược có vai trò vô cùng quan trọng trong quản trị mọi tổ chức. Bởi chiến lược chính là con đường, là kim chỉ nam dẫn đến cánh cửa của thành công với mục tiêu dài hạn mà mọi tổ chức quyết tâm đạt được.