phần mở đầu và kết luận kiến nghị, phụ lục Luận án gồm 3 chƣơng chính: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận xây dựng chiến lƣợc phát triển đào tạo nghề Chƣơng 2: Thực trạng đào tạo nghề tỉnh Nghệ An trong giai đoạn CNH - HĐH Chƣơng 3: Mục tiêu và các giải pháp chiến lƣợc phát triển đào tạo nghề tỉnh Nghệ An giai đoạn CNH - HĐH. 14 z NỘI DUNG Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CHIẾN LƢỢC PHÁT TRIỂN ĐÀO TẠO NGHỀ 1. TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CHIẾN LƢỢC ĐÀO TẠO NGHỀ Đào tạo nghề và nâng cao chất lƣợng đào tạo nghề là những vấn đề đƣợc đặt ra cùng với sự phát triển của sản xuất. Các hình thức đào tạo nghề đã xuất hiện sớm cùng với sự ra đời của nền văn minh nông nghiệp dƣới dạng truyền thụ kinh nghiệm trồng trọt, chăn nuôi và nghề thủ công và xuất hiện dƣới dạng kèm nghề tại các xƣởng thủ công.
Chỉ đến thế kỷ 16-17, khi nền sản xuất đƣợc cơ khí hoá tại các nƣớc tƣ bản nhƣ Anh, Pháp, Đức… Đặc biệt đến thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 với sự xuất hiện nền sản xuất lớn của nƣớc Mỹ, ở Liên xô (cũ) thì công tác đào tạo nghề mới phát triển, hình thành hệ thống dạy nghề với quy mô lớn và đa dạng [16]. Chính sự phát triển của hệ thống dạy nghề với quy mô ngày càng lớn và đa dạng trong bối cảnh phát triển nhanh chóng của khoa học - công nghệ - đời sống xã hội đã và đang đặt ra những yêu cầu cấp bách cho việc nghiên cứu xây dựng chiến lƣợc phát triển dạy nghề trong phạm vi từng quốc gia cũng nhƣ ở các vùng, địa phƣơng nhằm định hƣớng và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển và nâng cao chất lƣợng đào tạo nghề [21].1 Ở nƣớc ngoài Để có một đội ngũ lao động kỹ thuật đáp ứng đƣợc yêu cầu của sản xuất, ngay từ những năm 20, 30 của thế kỷ XX đã có những công trình đề cập đến vấn đề này ở các khía cạnh khác nhau. Tuy nhiên, chỉ đến những năm 60, 70 khi cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật hiện đại bùng nổ với sự chuyến tiếp từ nền văn minh công nghiệp sang nền văn minh tin học, thì trên thế giới các nhà khoa học sƣ phạm và sƣ phạm kỹ thuật đã đầu tƣ nghiên cứu sâu về vấn đề này [28]. Với công trình "Vocational Training - International perspectives" (Đào tạo nghề - Triển vọng quốc tế) Tác giả Gilles Laflamme (1993) đã có sự khái 15 z [56] quát, tổng kết việc giáo dục và dạy nghề ở một số quốc gia thành công trong đào tạo nghề có chất lƣợng và hiệu quả nhƣ Mỹ, Pháp, Đức, Nhật.
Vấn đề xây dựng mục tiêu, nội dung và chƣơng trình đào tạo nghề trên thế giới cũng đƣợc nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến. Đó là các công trình nghiên cứu "Technical and Vocational Education in Republic of Korea" (Giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp ở Hàn Quốc) UNESCO (1984) [67] đã nêu lên đặc trƣng và chiến lƣợc phát triển hệ thống giáo dục và giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp ở Hàn Quốc với loại hình trƣờng dạy nghề, quy mô phát triển hệ thống, các chƣơng trình đào tạo nghề, các môn học, sự phân bố thời gian lý thuyết, thực hành. Theo tác giả Xiao Mingzheng (2008) [52]. - Trƣờng Đại học Bắc Kinh.
Chiến lƣợc của Chính phủ Trung Quốc trong phát triển nguồn nhân lực nói chung và đào tạo nghề nói riêng tập trung vào các điểm sau: Thay đổi quan niệm và hiện thực hoá khái niệm nguồn nhân lực là nguồn lực hàng đầu. Tiếp tục chiến lƣợc “Khoa học và Giáo dục tiếp sức cho Trung Quốc”, “Giáo dục kiến lập Trung Quốc” và xây dựng một xã hội học tập. [52] Mở rộng đầu tƣ và làm theo nhiều biện pháp để phát triển nguồn nhân lực. Cải thiện cơ cấu thông qua phát triển nguồn nhân lực.
Cải tiến những hệ thống bất hợp lý, hoàn thiện hệ thống thị trƣờng lao động, tạo ra một môi trƣờng phát triển và sử dụng nguồn nhân lực tốt hơn. Thành lập tổ chức phát triển nguồn nhân lực, tăng cƣờng sự ủng hộ và bảo đảm của Chính phủ trong phát triển nguồn nhân lực. Đề cập đến yêu cầu đối với giáo dục nói chung và giáo dục nghề nghiệp nói riêng trên thế giới có tác phẩm "Learning: The Treasure within" (Học tập: một kho báu tiềm ẩn) của Jacques Delors 1996 [61]. Vai trò của giáo dục trong sự phát triển của xã hội và cá nhân, trách nhiệm các cấp các ngành với giáo dục - đào tạo.
16 z Mối quan hệ giữa nhà trƣờng và doanh nghiệp cũng đã đƣợc nhiều nhà nghiên cứu quan tâm do ƣu thế về chất lƣợng và hiệu quả của đội ngũ CNKT đào tạo theo phƣơng thức này. Trong tác phẩm "The German System of Vocational Education"[72] (Hệ thống giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp ở CHLB Đức) 1994, tác giả Wolf- Dictrich Grcinert đã làm rõ đặc điểm của hệ thống đào tạo song hành, đề cập nội dung, cấu trúc, chính sách, sự phối hợp giữa đào tạo và tuyển dụng CNKT ở CHLB Đức. Ở tầm khái quát hơn, có công trình "Promotion of Likage between Technical and Vocational Education and the World of Work" (Đẩy mạnh sự liên kết giữa giáo dục kỹ thuật và đào tạo nghề với thế giới nghề nghiệp) do tổ chức UNESCO xuất bản năm 1997 với nội dung nêu rõ vai trò của sản xuất liên quan đến việc hƣớng nghiệp kỹ thuật, đào tạo nghề với nhà trƣờng, đề cập trách nhiệm các bên. Về công tác kiểm định chất lƣợng đào tạo, trên thế giới cũng có một số công trình nghiên cứu nhƣ "Accrediting Occupational Training Programs" (kiểm định các chƣơng trình đào tạo nghề) của Roland VStoodley.
Jr ở Mỹ đề cập với hình thức, nội dung thành phần của công tác kiểm định chất lƣợng các cơ sở đào tạo và các chƣơng trình đào tạo nghề, qua đó thúc đẩy việc nâng cao chất lƣợng và hiệu quả đào tạo nghề tại các bang nƣớc Mỹ.[63] Đối với một số nƣớc thuộc tiểu vùng sông Mêkông các chƣơng trình nghiên cứu về công tác kiểm định này theo điều kiện thực tế và kinh tế xã hội các nƣớc trong khu vực."Aptechnical Study on Acreditation of Technical and Vocational Education Training Institution" (Nghiên cứu kỹ thuật về kiểm định chất lƣợng các cơ sở đào tạo nghề) của tác giả T.Young Huyn Lee (ILO). Tổ chức lao động thế giới (ILO) cũng đã biên soạn và phát hành nhiều tài liệu về đào tạo và quản lý đào tạo nghề để hỗ trợ cho các nƣớc đang phát triển. Về quản lý các hệ thống đào tạo nghề (Managing vocational training systems) có sổ tay dành cho các chuyên gia quản lý cao cấp do Vladimir 17 z Gasskoov [70] biên soạn trong đó có đƣa ra hệ thống các quan điểm tổ chức và quản lý đào tạo nghề, quản lý chiến lƣợc (the strategic management) và xây dựng kế hoạch chiến lƣợc phát triển hệ thống dạy nghề cùng kinh nghiệm quốc tế trong lĩnh vực quản lý và phát triển giáo dục nghề nghiệp. Ngoài những công trình đã nêu trên, còn rất nhiều các công trình khác trên thế giới đề cập đến các nội dung khác nhau về mặt lý luận cũng nhƣ thực tiễn phát triển hệ thống giáo dục nghề nghiệp, nâng cao chất lƣợng đào tạo nghề, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia.
Các kinh nghiệm quốc tế đã chỉ rõ sự cần thiết phải hoạch định chiến lƣợc phát triển nguồn nhân lực nói chung và đào tạo nghề nói riêng trên cơ sở các luận cứ khoa học (quan điểm phát triển, các cơ sở dự báo, nhu cầu khách quan và các xu hƣớng phát triển, bối cảnh; các đặc điểm cụ thể của các quốc gia.) và theo một cấu trúc và quy trình hợp lý bảo đảm tính đặc trƣng của chiến lƣợc, quản lý chiến lƣợc và kế hoạch chiến lƣợc. Ở trong nƣớc Việc nghiên cứu khoa học có hệ thống về dạy nghề ở Việt Nam đƣợc bắt đầu khi Viện khoa học dạy nghề thuộc Tổng cục Dạy nghề đƣợc thành lập năm 1977. Trong giai đoạn 10 năm từ 1977-1987, Viện đã nghiên cứu các vấn đề thuộc lĩnh vực khoa học dạy nghề, có một số đề tài liên quan đến luận án nhƣ: "Nghiên cứu chiến lược về dạy nghề đến năm 2000" [34]. Chủ nhiệm Nguyễn Minh Đƣờng.
Tuy nhiên do nền sản xuất nƣớc ta giai đoạn đó đang ở thời kỳ tập trung bao cấp nên các đề tài nghiên cứu trên cũng có những hạn chế nhất định khi nền kinh tế chuyển sang kinh tế thị trƣờng. Đã có nhiều đề tài nghiên cứu về cơ sở lý luận và phƣơng pháp xây dựng chiến lƣợc phát triển giáo dục do Viện nghiên cứu phát triển giáo dục, Bộ Giáo dục và đào tạo chủ trì và triển khai trong khuôn khổ xây dựng chiến lƣợc phát triển giáo dục giai đọan 2001 - 2010 của các tác giả Đặng Bá Lãm; Phạm Thành Nghị; Trần Khánh Đức; Nguyễn Lộc [30,38,42]…… Đây có thể nói là những công trình nghiên cứu đầu tiên, khá toàn diện về các vấn đề lý 18 z luận và phƣơng pháp xây dựng chiến lƣợc phát triển giáo dục và khả năng vận dụng ở nƣớc ta. Tác giả Đặng Bá Lãm (2003) với công trình “Giáo dục Việt Nam những thập niên đầu thế kỷ XXI: Chiến lƣợc phát triển giáo dục” [40] đã trình bày một cách có hệ thống những vấn đề cơ bản về cơ sơ lý luận và vận dụng trong thực tiễn xây dựng chiến lƣợc phát triển giáo dục ở nƣớc ta giai đoạn 2001 - 2010. Trong những năm gần đây để chuẩn bị xây dựng chiến lƣợc phát triển giáo dục đến 2020 đã có nhiều công trình, bài báo của nhiều tác giả nhƣ Đặng Ứng Vận; Nguyễn Lộc; Trần Khánh Đức Nguyễn Hữu Châu; Phan Văn Kha; Vũ Ngọc Hải…nêu lên những quan điểm, cách tiếp cận, cách thức, quy trình triển khai xây dựng chiến lƣợc phát triển giáo dục (trong đó có lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp) trong giai đọan mới.
Sách chuyên khảo về “Cơ sở lý luận xây dựng chiến lƣợc trong giáo dục “của tác giả Nguyễn Lộc (2009) [42] đã trình bày một cách có hệ thống các cơ sở lý luận và phƣơng pháp xây dựng chiến lƣợc trong giáo dục cùng kinh nghiệm quốc tế rất phong phú trong lĩnh vực này. Trong những năm gần đây, ngành dạy nghề cũng đã phát triển một số nghiên cứu về đổi mới và phát triển công tác dạy nghề ở nƣớc ta trong giai đoạn 2008-2015 trong đó cũng nêu ra các mục tiêu, nhiệm vụ và các giải pháp cơ bản để phát triển công tác dạy nghề ở nƣớc ta trong những năm sắp tới.