Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số: 62 14 05 01) của tác giả Nguyễn Xuân Vinh với đề tài "Luận cứ khoa học của chiến lược phát triển đào tạo nghề tỉnh Nghệ An trong giai đoạn công nghiệp hóa - hiện đại hóa", được bảo vệ năm 2010 tại Trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Trần Khánh Đức và PGS.TS. Đặng Bá Lãm.

                    LUẬN CỨ KHOA HỌC CHIẾN LƯỢC ĐÀO TẠO NGHỀ
  CƠ SỞ LÝ LUẬN                  THỰC TRẠNG NGHỆ AN             MỤC TIÊU & GIẢI PHÁP
- Quản lý & chiến lược         - Quy mô mạng lưới cơ sở       - Định hướng đến 2020
- 4 mô hình quản lý            - Học sinh, giáo viên          - 6 nhóm giải pháp
- Khung chiến lược cấp tỉnh    - Nguồn lực tài chính          - Khảo sát & thử nghiệm

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH - HĐH) và hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra yêu cầu cấp bách về phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật. Tại thời điểm nghiên cứu, dân số Việt Nam đạt 85,7 triệu người (tháng 7/2009), bước vào giai đoạn "dân số vàng" nhưng tỷ lệ lao động qua đào tạo mới đạt khoảng 25%. Hàng năm có khoảng 800.000 đến 900.000 thanh niên nông thôn bước vào độ tuổi lao động tạo áp lực việc làm rất lớn.

Tại Nghệ An – địa bàn có quy mô dân số và diện tích lớn ở khu vực miền Trung, mạng lưới dạy nghề còn bộc lộ nhiều bất cập về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và chất lượng đào tạo; tỉnh chưa xây dựng được chiến lược phát triển đào tạo nghề gắn liền với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và giải quyết việc làm. Khoảng trống nghiên cứu được xác định là: các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung ở cấp độ chiến lược quốc gia, thiếu vắng các công trình nghiên cứu hệ thống về cơ sở lý luận, phương pháp luận và luận cứ khoa học phục vụ việc hoạch định chiến lược đào tạo nghề ở cấp độ địa phương (tỉnh/thành phố).

Mục tiêu và giả thuyết nghiên cứu

  • Mục đích nghiên cứu: Dựa trên cơ sở lý luận về quản lý giáo dục, chiến lược phát triển giáo dục, chiến lược giải quyết việc làm cùng thực trạng và nhu cầu phát triển nhân lực của địa phương, xây dựng hệ thống luận cứ khoa học nhằm định hướng chiến lược phát triển đào tạo nghề tỉnh Nghệ An giai đoạn 2011 - 2020.
  • Giả thuyết khoa học: Công tác đào tạo nghề tỉnh Nghệ An còn nhiều yếu kém, bất cập trước yêu cầu CNH - HĐH. Nếu xác lập được luận cứ khoa học vững chắc gồm các mục tiêu và giải pháp chiến lược có cơ sở lý luận và thực tiễn, sẽ thúc đẩy việc ban hành, thực thi chiến lược đào tạo nghề giai đoạn 2011 - 2020, đáp ứng yêu cầu nhân lực kỹ thuật gắn với giải quyết việc làm và phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
  • Nhiệm vụ nghiên cứu:
    1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý chiến lược, quy trình xây dựng chiến lược giáo dục và đào tạo nghề cấp tỉnh/thành phố.
    2. Tổng kết kinh nghiệm quốc tế về hoạch định chiến lược giáo dục kỹ thuật - nghề nghiệp.
    3. Đánh giá thực trạng và dự báo nhu cầu đào tạo nghề, giải quyết việc làm tại Nghệ An.
    4. Xác định mục tiêu và đề xuất hệ thống giải pháp chiến lược phát triển đào tạo nghề tỉnh Nghệ An đến năm 2020.
    5. Thăm dò tính cấp thiết, tính khả thi và thử nghiệm một số giải pháp được đề xuất.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Khách thể nghiên cứu: Chiến lược phát triển đào tạo nghề tỉnh Nghệ An.
  • Đối tượng nghiên cứu: Luận cứ khoa học của chiến lược phát triển đào tạo nghề tỉnh Nghệ An trong giai đoạn CNH - HĐH.
  • Phạm vi nghiên cứu:
    • Thời gian: Đánh giá thực trạng từ năm 2005 đến năm 2009; đề xuất mục tiêu, giải pháp chiến lược giai đoạn 2011 - 2020.
    • Không gian: Các cơ sở đào tạo nghề (trung ương và địa phương quản lý) và doanh nghiệp sử dụng lao động trên địa bàn tỉnh Nghệ An (Thành phố Vinh, Thị xã Cửa Lò, Thị xã Thái Hòa và các huyện).
    • Nội dung: Xác lập căn cứ lý luận, thực tiễn và khung giải pháp chiến lược cấp tỉnh.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu quốc tế

Luận án tổng thuật các công trình nghiên cứu quốc tế tiêu biểu về đào tạo nghề và quản lý chiến lược:

  • Tổng kết mô hình đào tạo nghề quốc tế: Gilles Laflamme (1993) với công trình Vocational Training - International perspectives tổng kết mô hình đào tạo nghề hiệu quả tại Mỹ, Pháp, Đức, Nhật Bản; UNESCO (1984) với công trình Technical and Vocational Education in Republic of Korea phân tích đặc trưng chiến lược giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp, cơ cấu chương trình và tỷ lệ lý thuyết/thực hành tại Hàn Quốc.
  • Chiến lược phát triển nhân lực: Xiao Mingzheng (2008, Đại học Bắc Kinh) phân tích chiến lược phát triển nguồn lực hàng đầu của Trung Quốc thông qua xã hội học tập, mở rộng đầu tư và hoàn thiện thị trường lao động; Báo cáo của Jacques Delors (1996) cho UNESCO (Learning: The Treasure within) luận giải về vai trò của giáo dục và giáo dục nghề nghiệp đối với phát triển cá nhân và xã hội.
  • Liên kết nhà trường - doanh nghiệp: Wolf-Dietrich Greinert (1994) trong The German System of Vocational Education làm rõ cơ chế đào tạo song hành (Dual System), chính sách phối hợp tuyển dụng và đào tạo công nhân kỹ thuật tại CHLB Đức; UNESCO (1997) với Promotion of Linkage between Technical and Vocational Education and the World of Work xác định trách nhiệm của các bên trong đào tạo gắn với sản xuất.
  • Kiểm định chất lượng và quản lý đào tạo nghề: Roland V. Stoodley Jr (Mỹ) nghiên cứu tiêu chuẩn kiểm định chương trình (Accrediting Occupational Training Programs); T. Young Hyun Lee (ILO) nghiên cứu kiểm định chất lượng cơ sở đào tạo kỹ thuật nghề nghiệp tiểu vùng Mêkông; Vladimir Gasskov (ILO) biên soạn sổ tay Managing vocational training systems hướng dẫn quản lý chiến lược và lập kế hoạch chiến lược cho nhà quản lý cấp cao.

Các hướng nghiên cứu trong nước

  • Nghiên cứu chiến lược dạy nghề giai đoạn đầu: Viện Nghiên cứu Khoa học Dạy nghề (thành lập năm 1977) với đề tài "Nghiên cứu chiến lược về dạy nghề đến năm 2000" do Nguyễn Minh Đường chủ nhiệm (giai đoạn 1977-1987).
  • Lý luận và phương pháp luận xây dựng chiến lược giáo dục: Các công trình của Viện Nghiên cứu Phát triển Giáo dục phục vụ Chiến lược phát triển giáo dục 2001 - 2010 do Đặng Bá Lãm, Phạm Thành Nghị, Trần Khánh Đức, Nguyễn Lộc chủ trì; sách chuyên khảo Giáo dục Việt Nam những thập niên đầu thế kỷ XXI: Chiến lược phát triển giáo dục của Đặng Bá Lãm (2003); công trình Cơ sở lý luận xây dựng chiến lược trong giáo dục của Nguyễn Lộc (2009); các nghiên cứu tiếp cận phương pháp luận chiến lược giáo dục đến năm 2020 của Đặng Ứng Vận, Nguyễn Hữu Châu, Phan Văn Kha, Vũ Ngọc Hải.
  • Quản lý dạy nghề: Các công trình, bài viết của Phan Chính Thức và các nghiên cứu của Tổng cục Dạy nghề về đổi mới, phát triển dạy nghề giai đoạn 2008 - 2015.

Khoảng trống luận án giải quyết

Phần lớn các nghiên cứu trong nước đã triển khai tập trung ở quy mô vĩ mô cấp quốc gia hoặc phân tích quản lý đơn lẻ của từng cơ sở đào tạo. Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, xây dựng khung lý luận và phương pháp xác lập luận cứ khoa học cho chiến lược đào tạo nghề ở cấp tỉnh/thành phố gắn với điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù của một địa bàn cụ thể như tỉnh Nghệ An trong thời kỳ đẩy mạnh CNH - HĐH.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và các khái niệm sử dụng

  • Khái niệm Luận cứ và Luận cứ khoa học: Luận án định nghĩa luận cứ là bằng chứng được đưa ra để chứng minh luận đề (gồm luận cứ lý thuyết/luận cứ logic và luận cứ thực tiễn). Luận cứ khoa học là hệ thống những căn cứ lý luận và thực tiễn được phân tích, luận giải có hệ thống nhằm tạo cơ sở khoa học để giải quyết vấn đề quản lý.
  • Lý thuyết quản lý và các chức năng quản lý: Khái quát quan điểm của F.W. Taylor, H. Koontz, K. Marx; hệ thống 4 chức năng cốt lõi (Dự báo - Lập kế hoạch, Tổ chức, Lãnh đạo/Chỉ đạo, Kiểm tra - Đánh giá) và mô hình 8 bước của UNESCO trong chu trình quản lý.
  • Khung tổng hợp 4 mô hình quản lý: Luận án vận dụng mô hình phân loại quản lý để xác định phương thức điều hành phù hợp trong giáo dục nghề nghiệp.
Mô hình quản lý Tiêu chí đánh giá hiệu quả Triết lý cốt lõi Điểm nhấn quản lý Vai trò của nhà quản lý
Mục tiêu hợp lý Năng suất, đạt mục tiêu đầu ra Điều phối rõ ràng sẽ dẫn tới mục tiêu Mục tiêu rõ ràng, định lượng kết quả Người chỉ huy, điều hành sản xuất
Quy trình bên trong Tính ổn định, tính liên tục Quy tắc quen thuộc duy trì sự ổn định Đo lường, kiểm tra, lưu trữ hồ sơ Chuyên gia kỹ thuật, điều phối viên
Quan hệ con người Cam kết, gắn kết, đạo đức Cảm thông và đồng thuận tạo nên thành tích Làm việc nhóm, tham gia giải quyết mâu thuẫn Cố vấn, hỗ trợ người lao động
Hệ thống mở Khả năng thích ứng, hỗ trợ từ bên ngoài Thích nghi môi trường tạo nên thành công Đổi mới, sáng tạo, quản lý sự thay đổi Nhà cải tiến, thương thuyết sắc sảo
  • Nguyên tắc quản lý giáo dục: Tuân thủ 7 nguyên tắc: Bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng; Tập trung dân chủ; Tăng cường pháp chế XHCN; Kết hợp quản lý nhà nước và xã hội; Kết hợp quản lý theo ngành và lãnh thổ; Bảo đảm tính khoa học; Bảo đảm tính kế hoạch, hiệu quả và thiết thực.
  • Quản lý nguồn nhân lực và đào tạo nghề: Tiếp cận theo mô hình của Lenand Nadler (phát triển NNL gồm dinh dưỡng/sức khỏe, giáo dục đào tạo, dân số/KHH gia đình, môi trường văn hóa); phân loại nhân lực khoa học - công nghệ và lao động kỹ thuật 3 cấp trình độ (Cao đẳng nghề, Trung cấp nghề, Sơ cấp nghề) theo Luật Dạy nghề 2006.
  • Quản lý chiến lược và kế hoạch chiến lược: Tổng hợp quan điểm của Liddell Hart, George Steiner, Fred Nickols, John M. Bryson, Mary Coulter; quy trình hoạch định kế hoạch chiến lược 5 bước: (1) Lập kế hoạch xây dựng chiến lược; (2) Đạt và duy trì cam kết; (3) Phân tích các bên liên đới; (4) Phân tích SWOT (Điểm mạnh, Điểm yếu, Cơ hội, Thách thức); (5) Thiết lập định hướng và chương trình hành động.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

  • Phương pháp tiếp cận: Tiếp cận hệ thống (đặt hệ thống dạy nghề trong tổng thể kinh tế - xã hội địa phương và hệ thống giáo dục quốc dân) và tiếp cận phát triển.
  • Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp văn kiện chính sách của Đảng, Nhà nước, văn bản pháp quy của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Nghệ An; tổng thuật tài liệu khoa học chuyên ngành trong và ngoài nước.
  • Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
    • Thu thập, thống kê số liệu thứ cấp về kinh tế - xã hội, mạng lưới trường lớp, tuyển sinh, ngân sách dạy nghề Nghệ An giai đoạn 2005 - 2009.
    • Điều tra bằng phiếu hỏi đối với cán bộ quản lý lao động - dạy nghề, cán bộ quản lý và giáo viên các trường cao đẳng nghề, trung cấp nghề, trung cấp chuyên nghiệp, trung tâm dạy nghề, và các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh.
    • Thăm dò ý kiến chuyên gia về tính cấp thiết và tính khả thi của các nhóm giải pháp bằng thang đo định lượng (Phụ lục 1, Phụ lục 9, Bảng 6).
    • Thử nghiệm giải pháp quản lý trên phạm vi cơ sở đào tạo tại Nghệ An.
  • Phương pháp toán thống kê: Xử lý và tính toán các chỉ số thống kê mô tả phục vụ đánh giá thực trạng và xử lý kết quả khảo sát chuyên gia.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lí luận của chiến lược phát triển đào tạo nghề

Chương 1 hệ thống hóa khung lý thuyết nền tảng cho việc nghiên cứu:

  • Phân tích bản chất của các khái niệm: luận cứ, luận cứ khoa học, quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nguồn nhân lực, chiến lược, quản lý chiến lược và kế hoạch chiến lược.
  • Phân tích 8 chức năng quản lý theo tiêu chuẩn UNESCO và sự tích hợp của 4 mô hình quản lý (Mục tiêu hợp lý, Quy trình bên trong, Quan hệ con người, Hệ thống mở) vào thiết chế quản lý dạy nghề cấp địa phương.
  • Xác định 7 nguyên tắc căn bản trong quản lý giáo dục và phân cấp quản lý giáo dục - dạy nghề theo quy định của pháp luật.
  • Thiết lập quy trình 5 bước xây dựng kế hoạch chiến lược giáo dục theo tiếp cận hiện đại (trả lời 4 câu hỏi: Đang ở đâu? Muốn đi đến đâu? Đi bằng cách nào? Đánh giá tiến bộ ra sao?).
  • Xác lập khung cấu trúc của chiến lược phát triển đào tạo nghề cấp tỉnh/thành phố, bao gồm: Đánh giá bối cảnh và điều kiện đặc thù địa phương; Dự báo nhu cầu nhân lực; Xác định sứ mạng, tầm nhìn, mục tiêu; Phân bổ nguồn lực; Xây dựng hệ thống giải pháp tổ chức thực hiện và kiểm soát chất lượng.

Chương 2: Thực trạng đào tạo nghề tỉnh Nghệ An

Chương 2 tập trung phân tích số liệu thực tiễn của tỉnh Nghệ An giai đoạn 2005 - 2009:

  • Bối cảnh kinh tế - xã hội và lao động Nghệ An: Phân tích đặc điểm địa lý, quy mô dân số, cơ cấu dịch chuyển kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp - xây dựng và dịch vụ; thực trạng việc làm, tỷ lệ thất nghiệp và nhu cầu chuyển dịch lao động nông thôn.
  • Thực trạng mạng lưới và năng lực đào tạo nghề:
    • Mạng lưới cơ sở: Khảo sát hệ thống trường cao đẳng nghề, trung cấp nghề, trung tâm dạy nghề công lập và ngoài công lập trực thuộc trung ương và địa phương (Biểu đồ 1, Phụ lục 4).
    • Quy mô học sinh: Thống kê số lượng tuyển sinh và tốt nghiệp theo 3 cấp trình độ (cao đẳng nghề, trung cấp nghề, sơ cấp nghề/truyền nghề) giai đoạn 2007 - 2009 (Biểu đồ 2, Phụ lục 5).
    • Đội ngũ giáo viên: Đánh giá số lượng, cơ cấu ngành nghề và tỷ lệ giáo viên đạt chuẩn chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm (Phụ lục 8).
    • Nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất: Phân tích cơ cấu nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước, các chương trình mục tiêu quốc gia, nguồn thu học phí và các nguồn hợp pháp khác (Biểu đồ 3, Phụ lục 6).
  • Đánh giá chung:
    • Kết quả đạt được: Mạng lưới dạy nghề từng bước mở rộng; quy mô đào tạo tăng dần; cơ cấu nghề có bước chuyển biến phù hợp hơn với chuyển dịch kinh tế địa phương.
    • Yếu kém, tồn tại: Quy mô đào tạo nghề trình độ cao (cao đẳng, trung cấp) còn thấp; cơ sở vật chất, trang thiết bị thực hành thiếu và lạc hậu; cơ cấu ngành nghề đào tạo chưa đồng bộ; đội ngũ giáo viên dạy nghề thiếu về số lượng và bất cập về kỹ năng thực hành; chưa có cơ chế gắn kết chặt chẽ giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp; hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính chưa cao; quản lý nhà nước về dạy nghề trên địa bàn còn phân tán.

Chương 3: Mục tiêu và các giải pháp chiến lược phát triển đào tạo nghề tỉnh Nghệ An giai đoạn công nghiệp hoá - hiện đại hoá

Chương 3 đề xuất định hướng, mục tiêu và hệ thống giải pháp chiến lược:

  • Bối cảnh và dự báo đến năm 2020: Phân tích tác động của toàn cầu hóa, gia nhập WTO, các dòng chuyển dịch lao động (Sơ đồ 9); dự báo các chỉ tiêu phát triển kinh tế (Bảng 3), chỉ tiêu nguồn nhân lực Việt Nam (Bảng 4) và các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội Nghệ An giai đoạn 2011 - 2015, tầm nhìn 2020 (Phụ lục 7); xác định cơ hội và thách thức của địa phương.
  • Mục tiêu chiến lược đào tạo nghề Nghệ An đến năm 2020: Xác lập mục tiêu tổng quát và các mục tiêu cụ thể về quy mô đào tạo, tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề, cơ cấu trình độ (cao đẳng, trung cấp, sơ cấp), chuẩn hóa mạng lưới cơ sở và chất lượng đầu ra.
  • Hệ thống 6 nhóm giải pháp chiến lược:
    1. Đổi mới quản lý nhà nước về đào tạo nghề: Hoàn thiện cơ chế phân cấp quản lý, phối hợp liên ngành giữa Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Giáo dục và Đào tạo, các sở, ban, ngành và UBND cấp huyện.
    2. Quy hoạch, phát triển mạng lưới cơ sở đào tạo nghề: Phân bố hợp lý các trường cao đẳng, trung cấp và trung tâm dạy nghề theo các vùng kinh tế trọng điểm của tỉnh (vùng đồng bằng ven biển, vùng trung du, miền Tây Nghệ An).
    3. Phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý dạy nghề: Chuẩn hóa trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề và nghiệp vụ sư phạm dạy nghề; bổ sung chế độ đãi ngộ nhằm thu hút thợ bậc cao, kỹ sư tham gia giảng dạy.
    4. Đổi mới chương trình, giáo trình và phương pháp đào tạo: Xây dựng chương trình theo tiếp cận năng lực thực hiện (NLTH); tăng tỷ lượng thời gian thực hành; đổi mới phương pháp dạy học kỹ thuật.
    5. Tăng cường cơ sở vật chất và huy động nguồn lực tài chính: Đa dạng hóa nguồn lực đầu tư, đẩy mạnh xã hội hóa dạy nghề; nâng cấp xưởng thực hành và trang thiết bị đào tạo đạt chuẩn.
    6. Gắn kết đào tạo nghề với thị trường lao động và doanh nghiệp: Xây dựng hệ thống thông tin thị trường lao động (Sơ đồ 10, Sơ đồ 11); thiết lập cơ chế hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp trong xây dựng chương trình, thực tập sản xuất và tuyển dụng lao động; triển khai công tác kiểm định chất lượng dạy nghề theo bộ tiêu chuẩn, tiêu chí cụ thể (Bảng 5, Sơ đồ 13).
  • Khảo sát chuyên gia và thử nghiệm giải pháp:
    • Tổ chức khảo sát lấy ý kiến chuyên gia, nhà quản lý, giáo viên và doanh nghiệp về tính cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất (sử dụng phiếu hỏi tại Phụ lục 1, kết quả tổng hợp tại Bảng 6 và Phụ lục 9).
    • Tiến hành thử nghiệm một số giải pháp chiến lược (giải pháp về xây dựng quy trình kiểm định chất lượng đào tạo và mô hình liên kết đào tạo - doanh nghiệp) tại cơ sở thực tế trên địa bàn tỉnh, đánh giá kết quả bước đầu để khẳng định tính khả thi của đề xuất.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

  • Hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý chiến lược, quy trình và phương pháp luận hoạch định chiến lược phát triển giáo dục nghề nghiệp phù hợp với cấp độ địa phương (tỉnh/thành phố).
  • Làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa chiến lược đào tạo nghề với sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trên địa bàn cấp tỉnh trong giai đoạn CNH - HĐH.

Đóng góp về mặt thực tiễn

  • Xây dựng hệ thống luận cứ khoa học (luận cứ lý thuyết và luận cứ thực tiễn) phục vụ trực tiếp cho các cơ quan có thẩm quyền của tỉnh Nghệ An trong việc quyết định và ban hành Chiến lược phát triển đào tạo nghề giai đoạn 2011 - 2020.
  • Xác định hệ thống mục tiêu và 6 nhóm giải pháp chiến lược đồng bộ, có tính khả thi, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của mạng lưới cơ sở dạy nghề tại Nghệ An, đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ thuật cho các khu kinh tế, khu công nghiệp và xuất khẩu lao động.
  • Cung cấp mô hình và phương pháp luận có giá trị tham khảo cho các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương khác trong quá trình xây dựng chiến lược phát triển đào tạo nghề cấp địa phương.

Kiến nghị đề xuất

Luận án đưa ra các kiến nghị cụ thể đối với:

  • Chính phủ và các Bộ, ngành Trung ương (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Tổng cục Dạy nghề, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính): Hoàn thiện cơ chế chính sách, phân cấp quản lý và tăng cường hỗ trợ nguồn lực đầu tư cho hệ thống dạy nghề địa phương.
  • Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Nghệ An: Phê duyệt và chỉ đạo thực hiện chiến lược đào tạo nghề giai đoạn 2011 - 2020; ban hành các cơ chế chính sách ưu đãi đất đai, thuế nhằm đẩy mạnh xã hội hóa dạy nghề; thành lập ban chỉ đạo và tăng cường thanh tra, kiểm tra, kiểm định chất lượng dạy nghề.
  • Các cơ sở đào tạo nghề và doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh: Chủ động đổi mới chương trình, chuẩn hóa đội ngũ giáo viên, thiết lập mối liên kết thường xuyên trong đào tạo và sử dụng lao động.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Số liệu khảo sát thực trạng của luận án chủ yếu tập trung trong giai đoạn 2005 - 2009; phạm vi thử nghiệm giải pháp mới chỉ tiến hành trên một số nội dung và cơ sở đào tạo nghề cụ thể do giới hạn về thời gian và điều kiện thực hiện của một luận án tiến sĩ.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu cơ chế tài chính đặc thù và mô hình tự chủ cho các trường cao đẳng nghề, trung cấp nghề công lập cấp tỉnh; nghiên cứu sâu về tiêu chuẩn kỹ năng nghề và khung đánh giá năng lực thực hiện thích ứng với sự thay đổi nhanh của công nghệ sản xuất trong các giai đoạn tiếp theo.

Giá trị tham khảo

  • Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục: Tài liệu tham khảo về phương pháp luận nghiên cứu quản lý chiến lược giáo dục cấp địa phương; cách thức thiết kế công cụ điều tra, xử lý số liệu thực trạng và quy trình thẩm định giải pháp khoa học bằng phương pháp chuyên gia.
  • Đối với giảng viên và cán bộ nghiên cứu: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật về các mô hình quản lý, kinh nghiệm quốc tế trong đào tạo nghề và lý thuyết quản lý nguồn nhân lực.
  • Đối với các nhà quản lý, hoạch định chính sách địa phương (Sở LĐ-TB&XH, Sở Kế hoạch và Đầu tư, UBND các cấp): Tài liệu thực chứng phục vụ việc xây dựng quy hoạch mạng lưới dạy nghề, xây dựng kế hoạch phát triển nhân lực kỹ thuật và ban hành các chính sách liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trên địa bàn cấp tỉnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác giả sử dụng khái niệm "luận cứ khoa học" trong luận án như thế nào?
Trả lời: Theo luận án, luận cứ là bằng chứng được đưa ra để chứng minh luận đề, gồm luận cứ lý thuyết (các quy luật, định lý, hệ thống khái niệm) và luận cứ thực tiễn (các số liệu, sự kiện thu thập từ quan sát, thống kê, thực nghiệm). Luận cứ khoa học là những căn cứ lý luận và thực tiễn được nghiên cứu, phân tích, luận giải có hệ thống để tạo cơ sở vững chắc cho việc ra quyết định, đề xuất giải pháp quản lý đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

2. Các mô hình quản lý nào được luận án phân tích và tích hợp vào quản lý đào tạo nghề?
Trả lời: Luận án phân tích 4 mô hình quản lý tiêu biểu: (1) Mô hình mục tiêu hợp lý; (2) Mô hình quy trình bên trong; (3) Mô hình quan hệ con người; (4) Mô hình hệ thống mở. Tác giả chỉ ra rằng trong quản lý hệ thống đào tạo nghề cấp địa phương, cần kết hợp linh hoạt các mô hình này để vừa đảm bảo mục tiêu, quy trình ổn định, vừa phát huy sự gắn kết con người và khả năng thích ứng linh hoạt với thị trường lao động.

3. Thực trạng đào tạo nghề tại Nghệ An giai đoạn 2005 - 2009 bộc lộ những điểm yếu then chốt nào?
Trả lời: Qua khảo sát, luận án chỉ rõ các yếu kém chính: quy mô đào tạo nghề trình độ cao (cao đẳng, trung cấp) còn hạn chế; trang thiết bị thực hành tại các cơ sở còn thiếu và lạc hậu; đội ngũ giáo viên dạy nghề thiếu hụt về số lượng và hạn chế về kỹ năng nghề thực tế; cơ chế phối hợp giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp chưa chặt chẽ; nguồn tài chính đầu tư chưa đáp ứng nhu cầu và hiệu quả sử dụng chưa cao.

4. Khung giải pháp chiến lược phát triển đào tạo nghề tỉnh Nghệ An đến năm 2020 gồm những nhóm nào?
Trả lời: Luận án đề xuất 6 nhóm giải pháp chiến lược: (1) Đổi mới quản lý nhà nước về đào tạo nghề; (2) Quy hoạch, phát triển mạng lưới cơ sở đào tạo nghề; (3) Phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý dạy nghề; (4) Đổi mới chương trình, giáo trình và phương pháp đào tạo; (5) Tăng cường cơ sở vật chất và huy động nguồn lực tài chính; (6) Gắn kết đào tạo nghề với thị trường lao động, doanh nghiệp và thực hiện kiểm định chất lượng.

5. Phương pháp nào được tác giả sử dụng để kiểm chứng tính cấp thiết và khả thi của các giải pháp đề xuất?
Trả lời: Tác giả sử dụng phương pháp khảo sát lấy ý kiến chuyên gia (bằng phiếu hỏi trên thang điểm đánh giá) đối với các nhóm đối tượng quản lý, giảng viên và người sử dụng lao động (Bảng 6, Phụ lục 1, Phụ lục 9), kết hợp với việc tổ chức thử nghiệm một số giải pháp tại cơ sở đào tạo nghề cụ thể trên địa bàn tỉnh Nghệ An.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Xuân Vinh là công trình nghiên cứu hệ thống về cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hoạch định chiến lược đào tạo nghề ở cấp độ địa phương. Tác giả đã vận dụng các lý thuyết quản lý chiến lược, quản lý giáo dục và quản lý nguồn nhân lực để phân tích toàn diện thực trạng mạng lưới dạy nghề tỉnh Nghệ An giai đoạn 2005 - 2009. Trên cơ sở đó, luận án xác lập hệ thống mục tiêu và 6 nhóm giải pháp chiến lược phát triển đào tạo nghề đến năm 2020 có luận cứ khoa học rõ ràng, đã được kiểm chứng qua điều tra chuyên gia và thử nghiệm thực tế. Công trình cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho công tác quản lý dạy nghề tại tỉnh Nghệ An và là tài liệu tham khảo có giá trị cho các địa phương trong quá trình phát triển nguồn nhân lực thời kỳ CNH - HĐH.