CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI VÀ VẬN DỤNG LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI TRONG XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC CẠNH TRANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP ĐỘC QUYỀN NHÓM. THỊ TRƯỜNG ĐỘC QUYỀN NHÓM 1. Khái niệm Xét từ phía người bán, thị trường độc quyền nhóm là dạng thị trường mà trên đó chỉ có một nhóm nhỏ doanh nghiệp cùng hoạt động. Tuy không phải là một doanh nghiệp duy nhất độc chiếm thị trường, doanh nghiệp độc quyền nhóm thường có quy mô tương đối lớn so với quy mô chung của thị trường.
Chính điều này cho phép độc quyền nhóm có một khả năng chi phối giá đáng kể. Sản phẩm của doanh nghiệp trên thị trường độc quyền nhóm có thể giống hệt hoặc gần như giống hệt nhau, song cũng có thể khác biệt nhau. Đặc trưng Thị trường độc quyền nhóm có những đặc trưng: Thị trường do một số ít người bán chi phối, trong đó có ít nhất một số người bán có sức mạnh đủ lớn so với toàn bộ thị trường để tác động đến giá thị trường. Thị trường của mỗi doanh nghiệp là khá lớn và có quan hệ phụ thuộc lẫn nhau, nghĩa là khi một doanh nghiệp có tiến hành chiến lược thay đổi giá cả, sản lượng, quảng cáo,… ảnh hưởng đến bất kỳ doanh nghiệp còn lại, lập tức các doanh nghiệp này sẽ phản ứng đối phó lại nhằm bảo vệ thị phần của mình.
Hàng hóa có thể không đồng nhất hoặc đồng nhất và các sản phẩm có khả năng thay thế lẫn nhau. Các doanh nghiệp mới khó hoặc không thể gia nhập ngành vì những rào cản chắn lối vào như: độc quyền về bằng sáng chế, quy trình công nghệ, có ưu thế về quy mô lớn, uy tín, tiếng tăm của các doanh nghiệp hiện có trên thị trường. Các doanh nghiệp lớn có thể tiến hành những chiến lược để ngăn chặn bằng cách xây dựng khả năng sản xuất còn thừa, dọa sẽ bán phá giá và làm tràn ngập thị trường sản phẩm nếu có sự xuất hiện của nhiều doanh nghiệp mới vào ngành. Đường cầu thị trường có thể thiết lập dễ dàng nhưng rất khó thiết lập đường cầu từng doanh nghiệp vì phải dự đoán chính xác lượng cầu thị trường và số lượng cung ứng của các đối thủ ở mỗi mức giá thì mới thiết lập được đường cầu sản phẩm một cách xác đáng.
Do sự phụ thuộc lẫn nhau này, các công ty độc quyền nhóm phải có những hành vi chiến lược. Hành vi chiến lược xảy ra khi kết quả tốt nhất cho một bên được quyết định bởi hành động của các bên khác. Tổng quan về lý thuyết trò chơi 1. Quá trình hình thành và phát triển của lý thuyết trò chơi 1.
Sự ra đời của lý thuyết trò chơi Giai đoạn hình thành, lý thuyết trò chơi chỉ đơn thuần là một nhánh của toán học ứng dụng chứ chưa có ứng dụng cụ thể cho khoa học kinh tế. Những thảo luận đầu tiên được biết đến về lý thuyết trò chơi xuất hiện trong một lá thư được viết bởi James Waldegeave vào năm 1973 khi ông đưa ra lời giải chiến thuật hỗn hợp minimax cho một trò chơi đánh bài của hai người chơi tham gia. Và chỉ đến khi xuất bản “Nghiên cứu về những định luật toán học của lý thuyết Tài sản” của Antonie Augustin Cournot vào năm 1838 thì những cơ sở phương pháp luận chung về lý thuyết trò chơi mới được xây dựng một cách biện chứng. Nhưng lý thuyết trò chơi thực sự tồn tại như một ngành độc lập cho đến khi John von Neumann xuất bản một loạt các bài báo vào năm 1928 với các kết quả rất thuyết phục và những kết quả sau này được mở rộng thêm ra trong cuốn sách xuất bản năm 1944 “Lý thuyết trò chơi và các hành vi kinh tế” bởi John von Neumann và Oskar Morgenstern.
Khi đó những ứng dụng của lý thuyết trò chơi được thừa nhận và bản thân nó trở thành một công cụ hết hữu hiệu để có thể giải thích hành vi của các đơn vị kinh tế. Các bước phát triển của Lý thuyết trò chơi Lý thuyết trò chơi được hình thành và áp dụng từ những ngày đầu của thế chiến thứ hai, khi hải quân Anh áp dụng để cải thiện thành tích trúng mục đích của mình lên đáng kể. Và khi định lý minimax được John von Neumann chứng minh đúng trong điều kiện tổng quát vào năm 1928 thì có thể được xem là đánh dấu mốc về bước phát triển đầu tiên. Vào năm 1950, thảo luận đầu tiên về “Tình thế tiến thoái lưỡng nan của hai người tù” xuất hiện, và một thí nghiệm được làm về trò chơi này tại công ty RAND.
Vào cùng khoảng thời gian đó, John Nash phát triển một định nghĩa về chiến lược tối ưu nào được định nghĩa trước đó, được biết đến như là cân bằng Nash. Cân bằng này là đủ tổng quát, cho phép phân tích về các trò chơi không hợp tác thêm vào những trò chơi có hợp tác. Lý thuyết trò chơi trải qua một thời gian sôi động trong những năm 1950 khi mà những khái niệm về cốt lõi, trò chơi bao quát, trò chơi giả, trò chơi lặp và giá trị Shapely được phát triển. Thêm vào đó, những ứng dụng của Lý thuyết trò chơi vào triết học và khoa học chính trị cũng diễn ra trong thời gian này.
Vào năm 1965, Feinhard Setlen giới thiệu khái niệm lời giải của các cân bằng lý tưởng của các trò chơi con, làm chính xác thêm cân bằng Nash. Và tới năm 1967, John 11 Luan van C.harsanyi phát triển các khái niệm thông tin hoàn hảo và trò chơi Bayesian. Lần đầu tiên vai trò quan trọng của lý thuyết này được công nhận rộng rãi khi giải Nobel kinh tế được trao cho John C.harsanyi (1920 – 2000) người Hunggary, John F.Nash (1928) người Mỹ và Feinhard Setlen (1930) người Đức về những tiên phong của họ trong việc phân tích sự cân bằng trong lý thuyết trò chơi vào năm 1944. Ngày 10/10/2005, một lần nữa những nghiên cứu về Lý thuyết trò chơi lại được trao tặng giải Nobel cao quý.
Đồng chủ nhân của giải thưởng này là hai nhà kinh tế học Thomas Schelling người Mỹ và Robert Aumann người Israel. Công trình nghiên cứu này đã đi sâu vào việc lý giải các vấn đề liên quan đến cạnh tranh hợp tác, đặc biệt những xung đột kinh tế như tranh chấp về giá cả hay chiến tranh thương mại. Điều này có ý nghĩa to lớn khi ngày nay hội nhập kinh tế và toàn cầu hóa đang trở thành một xu thế tất yếu. Một số khái niệm và giả thiết trong lý thuyết trò chơi 1.
Một số khái niệm trong lý thuyết trò chơi Lý thuyết trò chơi sử dụng các mô hình để nghiên cứu các tình huống chiến thuật, trong đó những người tham gia cố gắng tối đa kết quả thu được của mình có tính đến hành động và phản ứng của đối thủ. Ta có một số thuật ngữ thường sử dụng trong Lý thuyết trò chơi như sau: Trò chơi: một số tình huống mà trong đó người chơi đưa ra quyết định chiến lược có tính đến hành động và phản ứng của các đối thủ. Người chơi: là những người tham gia và hành động của họ có tác động đến kết quả của bạn. Chiến lược: là những nguyên tắc hoặc kế hoạch hành động trong khi tiến hành trò chơi.
Kết cục: là giá trị tương ứng với một kết quả có thể xảy ra, và phản ánh lợi ích thu được của mỗi người chơi. Cân bằng Nash: là một tập hợp các chiến lược (hoặc hành động) mà mỗi người chơi có thể làm điều tốt nhất cho mình khi cho trước hoặc dự báo đúng hành động của các đối thủ. Khi đó mỗi người chơi không có động cơ nào rời xa chiến lược Nash của mình nên đây là các chiến lược ổn định. Phân loại trò chơi Trò chơi đồng thời: là trò chơi trong đó các đối thủ ra quyết định khi không biết đến quyết định của đối phương.
Trò chơi tuần tự: là trò chơi mà một người ra quyết định trước, người chơi tiếp 12 Luan van theo ra quyết định căn cứ vào quyết định của người đi trước. Trò chơi hợp tác: là trò chơi mà trong đó người chơi có thể đàm phán những cam kết ràng buộc lẫn nhau cho phép họ cùng lập các kế hoạch chiến lược chung. Trò chơi bất hợp tác: là trò chơi các bên tham gia độc lập không thể đàm phán và thực hiện có hiệu lực các cam kết ràng buộc. Nguyên tắc giải quyết vấn đề trong lý thuyết trò chơi Trong lý thuyết trò chơi, điều quan trọng là đưa ra được quyết định cuối cùng của mỗi người chơi mà đem lại nhiều lợi ích nhất cho họ.
Chính vì vậy, cân bằng Nash được coi là nguyên tắc của trò chơi để tìm ra kết cục cuối cùng mà các người chơi tham gia đều mong muốn. Cân bằng Nash là một tập hợp các chiến lược hoặc hành động mà mỗi người chơi có thể làm điều tốt nhất cho mình, khi cho trước hành động của mỗi đối thủ. Mỗi người chơi không có động cơ xa rời chiến lược Nash của mình nên đây là các chiến lược ổn định. Trong nhiều trường hợp, tất cả người chơi đều có thể cải thiện lợi ích của mình bằng cách khác, họ sẽ đồng ý với chiến lược khác để tăng lợi nhuận cho bản thân và có thể gây thiệt hại cho đối thủ.
Nếu sự thay đổi chọn lựa chiến lược khác của một trong hai người dẫn đến người chơi không thay đổi không có chiến lược nào tốt hơn trong hoàn cảnh mới và người chơi thay đổi đang chơi với chiến lược hoàn toàn tệ hơn thì sẽ có sự thay đổi để trở về cân bằng Nash. Chính vì vậy cân bằng Nash được coi là bền vững và tính bền vững là vấn đề cơ bản trong ứng dụng thực tế vì chiến lược hỗn hợp của mỗi người chơi là không được biết hoàn toàn phải dựa vào tỉ lệ phân phối xác suất của người chơi. Thế nhưng để đảm bảo cân bằng Nash có thể xảy ra trong các trò chơi thì cần đảm bảo các điều kiện sau: - Mọi người chơi đều mong muốn tối đa hóa kết quả của mình trong chò chơi. - Mọi người chơi đều thực hành chiến lược 1 cách hoàn hảo.
- Mọi người chơi có đủ khả năng để tìm ra giải pháp. - Mọi người chơi đều biết đến chiến lược cân bằng của người chơi khác. - Mọi người tin rằng việc thay đổi chiến lược sẽ không làm thay đổi chiến lược của người khác, - Tồn tại một suy nghĩ chung rằng mọi người chơi đều đảm bảo các điều kiện trên bao gồm cả điều kiện này.