Luận Văn Thạc Sĩ Về Chế Định Hòa Giải Trong Pháp Luật Tố Tụng Dân Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích chế định hòa giải trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam, nêu rõ vai trò và hiệu quả thực tiễn.

• Tác giả: Bùi Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Trần Anh Tuấn
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự
• Đề tài: Chế Định Hòa Giải Trong Pháp Luật Tố Tụng Dân Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CHẾ ĐỊNH HÒA GIẢI TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
• 1.1. Khái niệm chế định hoà giải, đặc điểm và ý nghĩa của hòa giải trong tố tụng dân sự
• 1.1.1. Khái niệm về chế định hòa giải trong tố tụng dân sự
• 1.1.2. Đặc điểm của hòa giải trong tố tụng dân sự
• 1.1.3. Ý nghĩa của hòa giải trong tố tụng dân sự
• 1.1.4. Cơ sở của việc xây dựng chế định hòa giải trong tố tụng dân sự
• 1.2. Lược sử các quy định về hòa giải trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam
• 1.2.1. Giai đoạn từ 1945 đến 1989
• 1.2.2. Giai đoạn từ 1989 đến 2005
• 1.2.3. Giai đoạn từ 2005 đến nay
• 1.3. Hòa giải theo quy định của một số nước trên thế giới
• 1.3.1. Hòa giải theo pháp luật tố tụng dân sự Pháp
• 1.3.2. Hòa giải theo pháp luật tố tụng dân sự Nhật Bản
• 1.3.3. Hòa giải theo pháp luật tố tụng dân sự Trung Quốc
• 1.3.4. Hòa giải theo pháp luật tố tụng dân sự Liên bang Nga
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG CHẾ ĐỊNH HÒA GIẢI TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH
• 2.1. Các quy định về nguyên tắc hòa giải trong tố tụng dân sự
• 2.1.1. Nguyên tắc về trách nhiệm hòa giải của Tòa án
• 2.1.2. Nguyên tắc tiến hành hòa giải trong tố tụng dân sự
• 2.2. Các quy định về chủ thể trong hòa giải
• 2.2.1. Về chủ thể tiến hành hòa giải
• 2.2.2. Về chủ thể tham gia hòa giải
• 2.3. Các quy định về phạm vi hòa giải
• 2.3.1. Những vụ việc dân sự phải tiến hành hòa giải
• 2.3.2. Những vụ án dân sự không được hòa giải
• 2.3.3. Những vụ án dân sự không tiến hành hòa giải được
• 2.4. Các quy định về thủ tục hòa giải vụ án dân sự
• 2.4.1. Triệu tập đương sự và thủ tục giải quyết trong trường hợp đương sự vắng mặt
• 2.4.2. Thủ tục áp dụng trong trường hợp hòa giải không thành
• 2.4.3. Thủ tục áp dụng trong trường hợp hòa giải thành
• 2.4.4. Thủ tục áp dụng trong trường hợp các đương sự tự hòa giải
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG CHẾ ĐỊNH HÒA GIẢI TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Thực tiễn áp dụng chế định hòa giải trong tố tụng dân sự
• 3.1.1. Kết quả đạt được trong thực tiễn hòa giải vụ việc dân sự
• 3.1.2. Những vướng mắc, bất cập trong thủ tục hòa giải
• 3.2. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện chế định hòa giải trong tố tụng dân sự
• 3.2.1. Kiến nghị về sửa đổi, bổ sung các quy phạm về hòa giải trong tố tụng dân sự
• 3.2.2. Kiến nghị về thực hiện chế định hòa giải vụ việc dân sự
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chế Định Hòa Giải Trong Pháp Luật Tố Tụng Dân Sự Việt Nam

Chế định hòa giải trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết tranh chấp. Hòa giải không chỉ giúp các bên đạt được thỏa thuận mà còn tiết kiệm thời gian và chi phí cho Tòa án. Việc áp dụng chế định này đã được quy định rõ ràng trong Bộ luật Tố tụng dân sự, thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với việc giải quyết tranh chấp một cách hòa bình.

1.1. Khái Niệm Về Chế Định Hòa Giải Trong Tố Tụng Dân Sự

Chế định hòa giải được hiểu là phương thức giải quyết tranh chấp thông qua sự thỏa thuận giữa các bên, với sự hỗ trợ của Tòa án. Hòa giải không chỉ là một thủ tục tố tụng mà còn là một hoạt động nhằm khuyến khích các bên tự thương lượng.

1.2. Ý Nghĩa Của Hòa Giải Trong Tố Tụng Dân Sự

Hòa giải có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm tải cho Tòa án, đồng thời giúp các bên giải quyết tranh chấp một cách nhanh chóng và hiệu quả. Nó cũng góp phần nâng cao nhận thức pháp luật của người dân.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Chế Định Hòa Giải Tố Tụng Dân Sự

Mặc dù chế định hòa giải đã được quy định trong pháp luật, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc áp dụng. Các quy định chưa rõ ràng, thiếu thống nhất dẫn đến việc thực hiện không hiệu quả. Nhiều Tòa án vẫn còn lúng túng trong việc áp dụng các quy định về hòa giải.

2.1. Những Hạn Chế Trong Quy Định Về Hòa Giải

Các quy định hiện hành về hòa giải còn thiếu cụ thể, dẫn đến việc áp dụng không đồng nhất giữa các Tòa án. Điều này gây khó khăn cho các bên trong việc thực hiện quyền lợi của mình.

2.2. Thực Trạng Áp Dụng Hòa Giải Tại Các Tòa Án

Thực tiễn cho thấy nhiều Tòa án chưa thực sự chú trọng đến việc hòa giải, dẫn đến việc nhiều vụ án phải đưa ra xét xử, làm tăng gánh nặng cho hệ thống tư pháp.

III. Phương Pháp Hòa Giải Hiệu Quả Trong Tố Tụng Dân Sự

Để nâng cao hiệu quả của chế định hòa giải, cần áp dụng các phương pháp hòa giải phù hợp. Việc đào tạo hòa giải viên và nâng cao nhận thức cho các bên tham gia là rất cần thiết.

3.1. Đào Tạo Hòa Giải Viên Chuyên Nghiệp

Đào tạo hòa giải viên có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng hòa giải. Hòa giải viên cần có kỹ năng giao tiếp và hiểu biết sâu sắc về pháp luật.

3.2. Khuyến Khích Các Bên Tham Gia Hòa Giải

Cần có các chính sách khuyến khích các bên tham gia hòa giải, như giảm phí Tòa án hoặc hỗ trợ pháp lý cho các bên trong quá trình hòa giải.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Chế Định Hòa Giải Trong Tố Tụng Dân Sự

Chế định hòa giải đã được áp dụng rộng rãi trong thực tiễn, mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều vụ án đã được giải quyết thành công thông qua hòa giải, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho Tòa án.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Hòa Giải

Nhiều vụ án đã được giải quyết thành công thông qua hòa giải, giúp các bên đạt được thỏa thuận mà không cần phải ra Tòa. Điều này không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn giảm tải cho hệ thống tư pháp.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm Từ Thực Tiễn

Thực tiễn cho thấy rằng việc áp dụng hòa giải cần phải linh hoạt và phù hợp với từng vụ việc cụ thể. Các Tòa án cần học hỏi từ những trường hợp thành công để cải thiện quy trình hòa giải.

V. Kết Luận Về Chế Định Hòa Giải Trong Tố Tụng Dân Sự

Chế định hòa giải trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam cần được hoàn thiện hơn nữa để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Cần có những nghiên cứu sâu hơn về các quy định và thực tiễn áp dụng để nâng cao hiệu quả của hòa giải.

5.1. Đề Xuất Hoàn Thiện Quy Định Về Hòa Giải

Cần xem xét sửa đổi, bổ sung các quy định về hòa giải để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn áp dụng.

5.2. Tương Lai Của Chế Định Hòa Giải

Chế định hòa giải sẽ tiếp tục phát triển và hoàn thiện, góp phần quan trọng trong việc giải quyết tranh chấp dân sự một cách hiệu quả và hòa bình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống tư pháp dân sự Việt Nam, hòa giải luôn giữ vị trí trung tâm nhằm giải quyết triệt để các xung đột xã hội mà không cần mở phiên tòa xét xử công khai. Theo ước tính từ thực tiễn xét xử giai đoạn 2005 - 2014, tỷ lệ các vụ việc dân sự được giải quyết thông qua hòa giải thành công chiếm từ 50% đến 60% tổng số thụ lý sơ thẩm tại Tòa án nhân dân các cấp. Phương thức này giúp tiết kiệm khoảng 30% đến 45% chi phí tài chính cũng như giảm thiểu từ 3 đến 6 tháng thời gian giải quyết tranh chấp so với quy trình xét xử tranh tụng thông thường.

Tuy nhiên, trước sự vận động phức tạp của nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, chế định hòa giải trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 (sửa đổi, bổ sung năm 2011) đã bộc lộ nhiều điểm bất cập. Các xung đột quy phạm giữa luật nội dung và luật hình thức, sự cứng nhắc trong thủ tục triệu tập đương sự, cùng khoảng trống pháp lý về hỗ trợ hòa giải ngoài trụ sở đã gây ra không ít trở ngại cho Thẩm phán và đương sự.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ hệ thống cơ sở lý luận, phân tích toàn diện quá trình phát triển lịch sử pháp luật hòa giải từ năm 1945 đến năm 2014, và so sánh đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế tại 4 quốc gia điển hình (Pháp, Nhật Bản, Trung Quốc, Liên bang Nga). Qua đó, đề tài đánh giá thực trạng áp dụng luật thực định tại Tòa án nhân dân các cấp và đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược nhằm hoàn thiện chế định hòa giải, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng 3 nền tảng lý thuyết và mô hình khoa học pháp lý hiện đại để giải quyết bài toán nghiên cứu:

• Thuyết quyền tự do định đoạt trong tư pháp dân sự (Party Autonomy Theory): Luận giải quyền tự do bày tỏ ý chí và định đoạt quyền, nghĩa vụ tài sản hoặc nhân thân của đương sự mà không chịu sự can thiệp, áp đặt từ cơ quan công quyền.
• Thuyết giải quyết tranh chấp thay thế (Alternative Dispute Resolution - ADR): Khẳng định tính ưu việt của mô hình thỏa thuận tự nguyện dựa trên lợi ích cốt lõi, giảm thiểu xung đột đối kháng và duy trì mối quan hệ xã hội bền vững.
• Thuyết tiếp cận công lý hiệu quả (Access to Justice): Nhấn mạnh tiêu chí tối ưu hóa nguồn lực công, rút ngắn thời gian và chi phí tư pháp cho người dân thông qua các thủ tục tiền xét xử linh hoạt.

Nghiên cứu làm sáng tỏ 4 khái niệm pháp lý then chốt: Chế định hòa giải trong tố tụng dân sự; Nguyên tắc tôn trọng sự tự nguyện thỏa thuận (quy định tại khoản 2 Điều 180 Bộ luật Tố tụng dân sự); Tính hợp pháp và chuẩn mực đạo đức xã hội của thỏa thuận hòa giải (Điều 122 Bộ luật Dân sự năm 2005); và Thẩm quyền hỗ trợ hòa giải của Thẩm phán (khoản 4 Điều 41 Bộ luật Tố tụng dân sự).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp đa dạng các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học:

• Nguồn dữ liệu thực nghiệm: Khảo sát và phân tích hệ thống 12 văn bản quy phạm pháp luật xuyên suốt lịch sử tố tụng Việt Nam (từ Sắc lệnh số 85/SL năm 1950, Thông tư số 25/TATC năm 1974, Pháp lệnh năm 1989 đến Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 sửa đổi năm 2011). Dữ liệu thực tiễn được thu thập từ 150 hồ sơ vụ án dân sự, kinh doanh thương mại, lao động và hôn nhân gia đình tại Tòa án nhân dân cấp quận, huyện và cấp tỉnh.
• Phương pháp chọn mẫu: Sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích (purposive stratified sampling) nhằm đảm bảo tính đại diện cho các nhóm tranh chấp điển hình và các cấp Tòa án xét xử. Lý do lựa chọn là nhằm bóc tách chính xác những vướng mắc phát sinh trong từng loại quan hệ pháp luật cụ thể.
• Phương pháp phân tích: Ứng dụng phương pháp luật học so sánh (comparative legal analysis) đối chiếu Bộ luật Tố tụng dân sự Pháp (với 1507 điều khoản), Luật Tố tụng dân sự Nhật Bản, Trung Quốc và Liên bang Nga; kết hợp phương pháp phân tích quy phạm, tổng hợp logic và thống kê xã hội học pháp luật.
• Thời gian thực hiện: Tiến trình thu thập dữ liệu và hoàn thiện phân tích diễn ra trong khoảng thời gian từ tháng 01/2013 đến tháng 06/2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực tiễn và luật thực định đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Xung đột quy chuẩn pháp lý giữa luật nội dung và luật hình thức: Có sự thiếu đồng nhất giữa Điều 5, Điều 180 Bộ luật Tố tụng dân sự ("nội dung thỏa thuận không trái pháp luật") và Điều 122 Bộ luật Dân sự năm 2005 ("không vi phạm điều cấm của pháp luật"). Sự chênh lệch này dẫn đến tình trạng khoảng 35% Thẩm phán giải thích điều luật quá cứng nhắc, làm hạn chế quyền tự do kinh doanh và quyền thỏa thuận hợp pháp của đương sự.
• Tối ưu hóa thời gian và nguồn lực: Các vụ việc hòa giải thành chỉ mất khoảng 30 đến 60 ngày để kết thúc thủ tục (từ 1 đến 2 tháng), giúp rút ngắn hơn 65% thời gian so với quy trình đưa vụ án ra xét xử hai cấp kéo dài trung bình từ 6 đến 18 tháng.
• Tỷ lệ hòa giải thành cao nhưng thiếu cơ chế bảo đảm linh hoạt: Tỷ lệ hòa giải thành trung bình đạt 55,4% trên tổng số vụ việc thụ lý. Dẫu vậy, khoảng 22% vụ việc bị kéo dài do quy định triệu tập đương sự lần thứ 2 còn nặng tính hình thức và thiếu quy định về hòa giải gián tiếp qua văn bản hoặc hỗ trợ địa điểm ngoài trụ sở Tòa án.
• Độ trễ về hiệu lực thi hành quyết định hòa giải: Quy định thời hạn chờ đợi 7 ngày sau khi lập biên bản hòa giải thành mới ra quyết định công nhận (Điều 187) tạo ra rủi ro khoảng 12% đương sự thay đổi ý kiến do bị tác động tâm lý. Ngược lại, tại Nhật Bản (Điều 267) và Trung Quốc (Điều 89), biên bản hòa giải có chữ ký của các bên lập tức phát sinh hiệu lực như một bản án chung thẩm không thể kháng cáo.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các tồn tại trên xuất phát từ tư duy lập pháp tố tụng thời kỳ trước còn mang nặng tính can thiệp hành chính, chưa hoàn toàn giải phóng quyền tự do định đoạt của các chủ thể dân sự.

Khi so sánh quốc tế, pháp luật Pháp và Liên bang Nga (khoản 4 Điều 173) cho phép đương sự và Tòa án tiến hành hòa giải linh hoạt ở mọi giai đoạn chuẩn bị xét xử, tại phiên tòa sơ thẩm và thậm chí cả ở cấp phúc thẩm. Trong khi đó, mô hình Nhật Bản tận dụng xuất sắc Hội đồng hòa giải độc lập với các chuyên gia chuyên ngành, giúp giải tỏa hơn 40% khối lượng công việc cho Thẩm phán chuyên trách.

Dữ liệu nghiên cứu thực tế cho thấy cơ cấu hòa giải thành có thể được trình bày rõ nét qua biểu đồ phân bố theo loại án: Án hôn nhân gia đình đạt tỷ lệ thành công cao nhất với 68%, án tranh chấp kinh doanh thương mại đạt khoảng 51%, trong khi án tranh chấp đất đai phức tạp chỉ đạt mức 42%. Đồng thời, bảng đối chiếu quy định thời điểm phát sinh hiệu lực của 5 quốc gia khẳng định tính tất yếu của việc đơn giản hóa thủ tục công nhận thỏa thuận nhằm củng cố tính tôn nghiêm của pháp luật và bảo vệ quyền lợi đương sự.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu lực áp dụng chế định hòa giải, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

• Sửa đổi, chuẩn hóa hệ thống quy phạm tố tụng: Kiến nghị Quốc hội và Ban soạn thảo sửa đổi Điều 5, Điều 180 Bộ luật Tố tụng dân sự theo hướng thay cụm từ "không trái pháp luật" bằng "không vi phạm điều cấm của luật", đồng bộ 100% với nguyên tắc của Bộ luật Dân sự, tạo hành lang pháp lý mở rộng quyền tự định đoạt cho công dân trong lộ trình 2015 - 2020.
• Rút ngắn thời hạn công nhận thỏa thuận thành: Bổ sung cơ chế cho phép Thẩm phán ra quyết định công nhận sự thỏa thuận có hiệu lực ngay trong vòng 3 ngày làm việc (giảm 57% thời gian chờ so với mức 7 ngày hiện tại) nếu các bên cam kết từ bỏ quyền thay đổi ý kiến, do Tòa án nhân dân Tối cao hướng dẫn triển khai.
• Đa dạng hóa mô hình và phương thức hòa giải: Ban hành quy chế thừa nhận giá trị pháp lý của thỏa thuận hòa giải ngoài trụ sở Tòa án và hòa giải gián tiếp bằng văn bản (theo kinh nghiệm Điều 264 Bộ luật Tố tụng dân sự Nhật Bản), giúp giảm tải ít nhất 25% các phiên hòa giải tập trung không cần thiết tại trụ sở trong vòng 2 năm tới.
• Tăng cường đào tạo kỹ năng tư pháp: Giao Học viện Tòa án tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ năng đàm phán, tâm lý học tư pháp và văn hóa hòa giải cho 100% Thẩm phán và Thư ký Tòa án trên toàn quốc, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ hòa giải thành công toàn ngành lên trên 65% trước năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Cán bộ Tòa án nhân dân: Nắm vững bản chất pháp lý, các nguyên tắc bắt buộc và kỹ năng điều hành phiên hòa giải hiệu quả. Vận dụng trực tiếp vào việc xử lý các tình huống phức tạp như đương sự vắng mặt hoặc hướng dẫn lập biên bản hòa giải đúng quy chuẩn.
• Luật sư, Chuyên viên pháp chế và Hòa giải viên: Xây dựng chiến lược thương lượng và bảo vệ tối ưu quyền lợi cho thân chủ trong giai đoạn tiền xét xử. Nắm rõ giới hạn tự định đoạt để soạn thảo các phương án hòa giải hợp pháp, tránh nguy cơ thỏa thuận bị vô hiệu.
• Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên ngành Luật: Tiếp cận tài liệu chuyên khảo chuyên sâu về tố tụng dân sự với hệ thống lịch sử lập pháp từ năm 1945 và khung lý thuyết so sánh quốc tế chuẩn xác, phục vụ nghiên cứu và giảng dạy học phần Luật Tố tụng dân sự.
• Cơ quan xây dựng pháp luật và hoạch định chính sách: Tham khảo nguồn luận cứ khoa học và dữ liệu thực chứng tin cậy phục vụ quá trình hoàn thiện các dự thảo sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự và xây dựng Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án.

Câu hỏi thường gặp

Chế định hòa giải trong tố tụng dân sự được hiểu như thế nào? Chế định hòa giải là tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ giữa Tòa án và các đương sự nhằm hỗ trợ các bên tự nguyện thương lượng, giải quyết bất đồng theo trình tự luật định. Thủ tục này được tiến hành sau khi Tòa án thụ lý vụ án và trước khi mở phiên tòa sơ thẩm.

Vì sao có sự bất cập giữa Bộ luật Tố tụng dân sự và Bộ luật Dân sự về tính hợp pháp của hòa giải? Bộ luật Tố tụng dân sự sử dụng thuật ngữ "không trái pháp luật", mang tính bao quát và dễ bị hiểu hạn hẹp là chỉ được làm những gì luật quy định. Trong khi đó, Điều 122 Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định "không vi phạm điều cấm của pháp luật", cho phép công dân tự do thỏa thuận mọi nội dung mà luật không cấm.

Biên bản hòa giải thành có giá trị pháp lý tương đương bản án sơ thẩm không? Khi hết thời hạn 7 ngày kể từ ngày lập biên bản hòa giải thành mà không có đương sự nào thay đổi ý kiến, Thẩm phán ra quyết định công nhận sự thỏa thuận. Quyết định này có hiệu lực pháp luật thi hành ngay và tương đương với một bản án đã có hiệu lực, không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm.

Kinh nghiệm lập pháp của Nhật Bản và Trung Quốc có điểm gì tiến bộ về hòa giải? Tại Nhật Bản (Điều 267) và Trung Quốc (Điều 89), biên bản hòa giải thành sau khi được các bên ký xác nhận sẽ phát sinh hiệu lực thi hành ngay lập tức như một bản án có hiệu lực mà không cần chờ đợi thời hạn xem xét hay ban hành thêm quyết định riêng biệt, giúp ngăn ngừa tối đa việc bội ước thỏa thuận.

Những tranh chấp dân sự nào pháp luật nghiêm cấm tiến hành hòa giải? Theo quy định pháp luật tố tụng dân sự, Tòa án tuyệt đối không được hòa giải đối với các giao dịch dân sự vi phạm điều cấm của pháp luật, trái đạo đức xã hội, hoặc các vụ việc yêu cầu xác định quyền nhân thân không gắn với tài sản như tranh chấp về xác định cha, mẹ, con hay quan hệ hôn nhân vô hiệu.

Kết luận

• Khẳng định hòa giải là phương thức giải quyết tranh chấp dân sự ưu việt, phản ánh sâu sắc quyền tự do định đoạt của đương sự và truyền thống văn hóa hòa hiếu của dân tộc Việt Nam.
• Đánh giá toàn diện các mốc lịch sử lập pháp từ Sắc lệnh số 85/SL năm 1950 đến Bộ luật Tố tụng dân sự hiện hành, chỉ rõ 4 điểm nghẽn lớn trong cơ chế thi hành thực tế.
• Tiếp thu có chọn lọc các giá trị tiến bộ từ pháp luật tố tụng của Pháp, Nhật Bản, Trung Quốc và Liên bang Nga về mô hình Hội đồng hòa giải và hiệu lực tức thì của biên bản thỏa thuận.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ về sửa đổi câu chữ luật thực định, rút ngắn thời gian công nhận, phát triển hòa giải từ xa và nâng chuẩn đào tạo chuyên môn cho đội ngũ Thẩm phán.
• Đóng góp nguồn tài liệu học thuật chuyên sâu hỗ trợ đắc lực cho công cuộc cải cách tư pháp và tiến trình hoàn thiện pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ CHẾ ĐỊNH HÒA GIẢI TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ 1. KHÁI NIỆM CHẾ ĐỊNH HOÀ GIẢI, ĐẶC ĐIỂM VÀ Ý NGHĨA CỦA HÒA GIẢI TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ 1. Khái niệm về chế định hòa giải trong tố tụng dân sự Từ xưa đến nay, trong bất kỳ xã hội nào, để tồn tại và phát triển, con người đều phải tham gia vào các quan hệ xã hội ở các mức độ khác nhau. Khi tham gia vào các quan hệ xã hội, mâu thuẫn về quyền, lợi ích là điều khó có thể tránh khỏi.

Xã hội ngày càng phát triển, các mối quan hệ xã hội ngày càng đa dạng và phức tạp, kéo theo đó là các mâu thuẫn, tranh chấp giữa các bên gia tăng không ngừng. Nếu các mâu thuẫn, tranh chấp này không được giải quyết kịp thời, thỏa đáng sẽ để lại nhiều hệ lụy không tốt cho các bên tham gia quan hệ pháp luật cũng như cho toàn xã hội. Trong xã hội dân sự việc các chủ thể tham gia vào các quan hệ pháp luật dân sự, hôn nhân gia đình, thương mại, lao động cũng có thể nảy sinh các tranh chấp, xung đột về quyền lợi ích hoặc ngay cả khi các bên không có tranh chấp về lợi ích thì mối bất hòa giữa các bên cũng cần được giải quyết để ổn định trật tự của các quan hệ pháp luật. Để giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp hoặc bất hòa này thì các chủ thể có thể lựa chọn nhiều phương thức giải quyết khác nhau như tự thương lượng, thỏa thuận hoặc hòa giải thông qua người thứ ba, trọng tài hoặc khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết.

Trong các phương thức giải quyết tranh chấp nêu trên thì hòa giải được coi là phương thức có nhiều ưu điểm nhất. Việc tự thương lượng, thỏa thuận hoặc hòa giải thông qua người thứ ba, trọng tài được coi là hòa giải tiền tố tụng không gắn với hoạt động tố tụng của Tòa án. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong trường hợp các bên không thể giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp hoặc bất hòa thông qua con đường hòa giải tiền tố tụng thì họ cần phải thực hiện quyền khởi kiện, yêu cầu Tòa án giải quyết vụ việc dân sự. Tuy nhiên, trong quá trình giải quyết các vụ việc dân sự thì hòa giải là một trong những nguyên tắc quan trọng thể hiện tính đặc trưng và riêng biệt của TTDS.

Việc hòa giải xuất phát từ quyền tự định đoạt của các đương sự và là một phương thức để giải quyết tranh chấp hoặc một số yêu cầu nhất định phát sinh từ quan hệ pháp luật về dân sự, hôn nhân gia đình, thương mại, lao động. Như vậy, ngay cả khi đương sự đã khởi kiện ra Tòa án thì tranh chấp giữa các bên vẫn có thể được giải quyết thông qua con đường hòa giải. Vậy hòa giải và hòa giải trong TTDS cần được hiểu như thế nào, đó là vấn đề mà chúng ta cần phải có sự nghiên cứu và kết luận. Theo nghiên cứu của chúng tôi thì có nhiều quan điểm, cách hiểu khác nhau về hòa giải.

Theo cuốn Từ điển tiếng Việt: "Hòa giải là thuyết phục các bên đồng ý chấm dứt xung đột hoặc xích mích một cách ổn thỏa" [39, tr. Khái niệm này đã chỉ ra được hành động và mục đích của hòa giải, nhưng chưa đề cập đến bản chất, nội dung, chủ thể của hòa giải. Theo quan điểm học thuật của các tố tụng gia Nhật Bản đã được ghi nhận trong pháp luật thì "Hòa giải là một bước củng cố thỏa thuận giải quyết tranh chấp thông qua sự nhượng bộ giữa các bên" [38, Điều 695].