Nghiên Cứu Chế Định Ban Kiểm Soát Trong Công Ty Cổ Phần Theo Luật Doanh Nghiệp Năm 2014

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu chế định ban kiểm soát trong công ty cổ phần theo luật doanh nghiệp năm 2014, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Long
• Người hướng dẫn: PGS, TS Hồ Thúy Ngọc
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Chế Định Ban Kiểm Soát Trong Công Ty Cổ Phần Theo Luật Doanh Nghiệp 2014
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
• 0.3. Mục đích nghiên cứu đề tài
• 0.4. Đối tượng nghiên cứu đề tài
• 0.5. Phạm vi nghiên cứu đề tài
• 0.6. Phương pháp luận nghiên cứu đề tài
• 0.7. Bố cục luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHẾ ĐỊNH BAN KIỂM SOÁT TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN THEO LUẬT DOANH NGHIỆP NĂM 2014
• 1.1. Khái quát chung về công ty cổ phần
• 1.1.1. Khái niệm công ty cổ phần
• 1.1.2. Đặc điểm công ty cổ phần
• 1.1.3. Cơ cấu, tổ chức công ty cổ phần
• 1.2. Chế định Ban kiểm soát trong công ty cổ phần
• 1.2.1. Ban kiểm soát và vị trí của Ban kiểm soát trong công ty cổ phần
• 1.2.2. Chức năng của Ban kiểm soát trong công ty cổ phần
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG QUY ĐỊNH VỀ BAN KIỂM SOÁT TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN THEO LUẬT DOANH NGHIỆP NĂM 2014
• 2.1. Lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật Việt Nam về chế định Ban kiểm soát trong công ty cổ phần
• 2.2. Thành lập, tổ chức Ban kiểm soát trong công ty cổ phần
• 2.3. Nhiệm vụ, quyền hạn Ban kiểm soát trong công ty cổ phần
• 2.4. Thành viên Ban kiểm soát trong công ty cổ phần
• 2.5. Thực tiễn áp dụng các quy định về Ban kiểm soát trong công ty cổ phần
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CHẾ ĐỊNH BAN KIỂM SOÁT TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN
• 3.1. Phương hướng hoàn thiện các quy định pháp luật về Ban kiểm soát trong công ty cổ phần
• 3.2. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện chế định Ban kiểm soát trong công ty cổ phần
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Ban Kiểm Soát trong Công Ty Cổ Phần

Ban Kiểm Soát là một cơ quan quan trọng trong cơ cấu tổ chức của Công Ty Cổ Phần theo quy định của Luật Doanh Nghiệp 2014. Cơ quan này có nhiệm vụ giám sát hoạt động của Hội đồng quản trị và Giám đốc, đảm bảo tính hợp pháp và minh bạch trong quản lý. Theo Điều 165 của Luật Doanh Nghiệp 2014, Ban Kiểm Soát có trách nhiệm kiểm tra tính hợp lý và trung thực của báo cáo tài chính, từ đó bảo vệ quyền lợi của cổ đông. Việc thành lập Ban Kiểm Soát không chỉ là một yêu cầu pháp lý mà còn là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các nhà đầu tư.

1.1. Khái niệm và vai trò của Ban Kiểm Soát

Ban Kiểm Soát được định nghĩa là cơ quan có chức năng giám sát hoạt động của Hội đồng quản trị và Giám đốc trong việc quản lý và điều hành công ty. Vai trò của Ban Kiểm Soát không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra báo cáo tài chính mà còn bao gồm việc đề xuất các biện pháp cải tiến quản lý. Điều này giúp đảm bảo rằng các quyết định được đưa ra đều dựa trên cơ sở hợp pháp và có lợi cho sự phát triển bền vững của Công Ty Cổ Phần.

II. Quy định về Ban Kiểm Soát theo Luật Doanh Nghiệp 2014

Luật Doanh Nghiệp 2014 đã đưa ra nhiều quy định mới về Ban Kiểm Soát, trong đó nhấn mạnh quyền hạn và trách nhiệm của cơ quan này. Theo quy định, Ban Kiểm Soát có quyền yêu cầu cung cấp thông tin từ Hội đồng quản trị và Giám đốc, cũng như quyền kiểm tra các tài liệu liên quan đến hoạt động kinh doanh của công ty. Điều này không chỉ giúp tăng cường tính minh bạch mà còn tạo ra một môi trường làm việc công bằng cho tất cả các cổ đông. Việc quy định rõ ràng về quyền hạn của Ban Kiểm Soát cũng giúp giảm thiểu rủi ro trong quản lý và điều hành công ty.

2.1. Quyền hạn và trách nhiệm của Ban Kiểm Soát

Ban Kiểm Soát có trách nhiệm giám sát và kiểm tra các hoạt động của Hội đồng quản trị và Giám đốc. Cụ thể, Ban Kiểm Soát phải đảm bảo rằng các quyết định được đưa ra đều tuân thủ quy định của pháp luật và lợi ích của cổ đông. Ngoài ra, Ban Kiểm Soát cũng có quyền yêu cầu tổ chức kiểm toán độc lập để đánh giá tình hình tài chính của công ty, từ đó đưa ra các khuyến nghị nhằm cải thiện hoạt động quản lý.

III. Thực tiễn áp dụng quy định về Ban Kiểm Soát

Mặc dù Luật Doanh Nghiệp 2014 đã quy định rõ ràng về Ban Kiểm Soát, nhưng thực tiễn cho thấy nhiều công ty vẫn chưa thực hiện đầy đủ chức năng của cơ quan này. Nhiều Ban Kiểm Soát gặp khó khăn trong việc thực hiện nhiệm vụ do thiếu thông tin hoặc không được hỗ trợ đầy đủ từ Hội đồng quản trị. Điều này dẫn đến việc Ban Kiểm Soát không thể phát huy hết vai trò của mình trong việc bảo vệ quyền lợi của cổ đông. Cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả hoạt động của Ban Kiểm Soát, từ đó đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quản lý công ty.

3.1. Những thách thức trong hoạt động của Ban Kiểm Soát

Một trong những thách thức lớn nhất mà Ban Kiểm Soát phải đối mặt là sự thiếu hụt thông tin và sự không hợp tác từ Hội đồng quản trị. Nhiều thành viên trong Ban Kiểm Soát không được cung cấp đầy đủ tài liệu cần thiết để thực hiện nhiệm vụ giám sát. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của Ban Kiểm Soát mà còn làm giảm niềm tin của cổ đông vào khả năng quản lý của công ty.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa nền kinh tế, Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế ổn định, tạo điều kiện thuận lợi cho các thành phần kinh tế phát triển và thu hút đầu tư trong và ngoài nước. Theo Luật Doanh nghiệp năm 2014, công ty cổ phần là loại hình doanh nghiệp phổ biến, đóng vai trò quan trọng trong việc huy động vốn và phát triển thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của công ty cổ phần cũng đặt ra thách thức về quản trị và kiểm soát nội bộ, đặc biệt là vai trò của Ban kiểm soát.

Luận văn tập trung nghiên cứu chế định Ban kiểm soát trong công ty cổ phần theo Luật Doanh nghiệp năm 2014, nhằm làm rõ vị trí pháp lý, chức năng, quyền hạn và thực trạng áp dụng của Ban kiểm soát. Mục tiêu cụ thể là phân tích các quy định pháp luật hiện hành, đánh giá ưu nhược điểm, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cổ đông và nâng cao hiệu quả quản trị công ty.

Phạm vi nghiên cứu tập trung tại Việt Nam, dựa trên các quy định của Luật Doanh nghiệp 2014 và thực tiễn hoạt động của các công ty cổ phần trong giai đoạn từ năm 2014 đến 2019. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao vai trò Ban kiểm soát trong việc giám sát hoạt động quản lý, điều hành, từ đó thúc đẩy sự minh bạch và phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng các lý thuyết và mô hình quản trị doanh nghiệp hiện đại, trong đó nổi bật là:

• Lý thuyết đại diện (Agency Theory): Giải thích mối quan hệ giữa cổ đông (chủ sở hữu) và ban điều hành, nhấn mạnh vai trò của Ban kiểm soát trong việc giảm thiểu xung đột lợi ích và giám sát hoạt động quản lý.
• Mô hình quản trị công ty theo OECD: Đề cao nguyên tắc minh bạch, trách nhiệm giải trình và bảo vệ quyền lợi cổ đông, trong đó Ban kiểm soát là công cụ quan trọng để thực hiện giám sát.
• Khái niệm về công ty cổ phần và Ban kiểm soát: Công ty cổ phần là doanh nghiệp có vốn điều lệ chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần, cổ đông chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn góp. Ban kiểm soát là cơ quan giám sát hoạt động của Hội đồng quản trị và Ban giám đốc nhằm bảo vệ quyền lợi cổ đông.

Các khái niệm chính bao gồm: quyền và nghĩa vụ của Ban kiểm soát, cơ cấu tổ chức công ty cổ phần, mô hình quản trị công ty, và các quy định pháp luật liên quan.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử: Phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội và pháp luật trong phát triển chế định Ban kiểm soát.
• Phương pháp phân tích: Đánh giá các quy định pháp luật về Ban kiểm soát, so sánh các giai đoạn luật doanh nghiệp 1990, 1999, 2005 và 2014.
• Phương pháp so sánh: So sánh quy định pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế về quản trị công ty.
• Phương pháp tổng hợp: Kết hợp các kết quả nghiên cứu trước đây và thực tiễn áp dụng để đưa ra nhận định và đề xuất.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật (Luật Doanh nghiệp 2014, các luật trước đây), tài liệu chuyên khảo, bài viết khoa học, và các báo cáo thực tiễn tại các công ty cổ phần. Cỡ mẫu nghiên cứu là các công ty cổ phần có quy mô khác nhau tại Việt Nam trong giai đoạn 2014-2019, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất nhằm đảm bảo tính đại diện cho các mô hình tổ chức quản lý đa dạng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vai trò và vị trí pháp lý của Ban kiểm soát được củng cố rõ ràng hơn trong Luật Doanh nghiệp 2014:
   Luật quy định Ban kiểm soát là cơ quan giám sát Hội đồng quản trị và Ban giám đốc trong quản lý, điều hành công ty cổ phần. Số lượng thành viên Ban kiểm soát từ 3 đến 5 người, nhiệm kỳ không quá 5 năm, có thể tái cử không giới hạn. Trưởng Ban kiểm soát phải là kế toán viên hoặc kiểm toán viên chuyên nghiệp và làm việc chuyên trách tại công ty.
   Số liệu: 100% công ty cổ phần có trên 11 cổ đông cá nhân hoặc cổ đông tổ chức sở hữu trên 50% vốn điều lệ phải thành lập Ban kiểm soát.

2. Quyền hạn của Ban kiểm soát được mở rộng và cụ thể hơn:
   Ban kiểm soát có quyền tham dự các cuộc họp của Hội đồng quản trị, Đại hội đồng cổ đông, sử dụng bộ phận kiểm toán nội bộ để thực hiện nhiệm vụ, và quyền yêu cầu kiểm tra các tài liệu, hồ sơ liên quan đến hoạt động công ty.
   Số liệu: Ban kiểm soát phải báo cáo kết quả kiểm tra trong vòng 15 ngày kể từ khi kết thúc kiểm tra theo yêu cầu của cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu từ 10% cổ phần phổ thông trở lên.

3. Thực trạng hoạt động Ban kiểm soát còn nhiều hạn chế:
   Mặc dù có quy định pháp luật rõ ràng, Ban kiểm soát tại nhiều công ty cổ phần chưa thực hiện đầy đủ chức năng do thiếu nhân lực chuyên môn, kiêm nhiệm nhiều vị trí, và bị hạn chế quyền trong quá trình giám sát. Hội đồng quản trị và Ban giám đốc thường tìm cách hạn chế vai trò Ban kiểm soát.
   Số liệu: Theo ước tính, khoảng 60% Ban kiểm soát tại các công ty cổ phần lớn chưa thực hiện hiệu quả chức năng giám sát.

4. Quy định về thành lập Ban kiểm soát còn gây tranh cãi:
   Luật cho phép công ty cổ phần có dưới 11 cổ đông và cổ đông tổ chức sở hữu dưới 50% vốn điều lệ không bắt buộc thành lập Ban kiểm soát, tạo ra sự khác biệt trong bảo vệ quyền lợi cổ đông cá nhân và tổ chức.
   So sánh: Quy định này phù hợp với thông lệ quốc tế về mô hình quản trị linh hoạt nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro cho cổ đông thiểu số.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân hạn chế hiệu quả hoạt động Ban kiểm soát chủ yếu do yếu tố nhân sự và cơ chế phối hợp chưa chặt chẽ với các bộ phận quản lý khác. So với các nghiên cứu quốc tế, Ban kiểm soát tại Việt Nam còn thiếu tính độc lập và chuyên nghiệp, dẫn đến khó khăn trong việc phát hiện và ngăn chặn sai phạm. Việc Luật Doanh nghiệp 2014 cho phép lựa chọn mô hình quản trị linh hoạt là phù hợp với thực tiễn đa dạng của doanh nghiệp Việt Nam, tuy nhiên cần có các quy định bổ sung để đảm bảo vai trò giám sát không bị suy giảm.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ công ty cổ phần có Ban kiểm soát theo quy mô cổ đông, bảng so sánh quyền hạn Ban kiểm soát qua các phiên bản Luật Doanh nghiệp, và biểu đồ đánh giá hiệu quả hoạt động Ban kiểm soát dựa trên khảo sát thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tiêu chuẩn và đào tạo chuyên môn cho thành viên Ban kiểm soát:
   Đề nghị nâng cao yêu cầu về trình độ chuyên môn, bắt buộc đào tạo định kỳ về quản trị rủi ro, kế toán và kiểm toán cho Ban kiểm soát nhằm nâng cao năng lực thực thi nhiệm vụ. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính phối hợp với các trường đại học và tổ chức đào tạo chuyên ngành.

2. Hoàn thiện quy định về quyền hạn và cơ chế phối hợp của Ban kiểm soát:
   Cần bổ sung quy định pháp luật để đảm bảo Ban kiểm soát có quyền yêu cầu triệu tập Đại hội đồng cổ đông bất thường khi phát hiện vi phạm nghiêm trọng, đồng thời tăng cường cơ chế phối hợp với Hội đồng quản trị và Ban giám đốc. Thời gian thực hiện: 1 năm. Chủ thể thực hiện: Quốc hội và Bộ Tư pháp.

3. Khuyến khích áp dụng mô hình quản trị công ty minh bạch và chuyên nghiệp:
   Doanh nghiệp nên áp dụng các chuẩn mực quản trị quốc tế như OECD, ICGN để nâng cao vai trò Ban kiểm soát, đồng thời xây dựng quy chế nội bộ rõ ràng về trách nhiệm và quyền hạn. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể thực hiện: Doanh nghiệp và các tổ chức tư vấn quản trị.

4. Tăng cường giám sát và xử lý vi phạm trong hoạt động Ban kiểm soát:
   Cần có cơ chế giám sát độc lập và chế tài nghiêm khắc đối với thành viên Ban kiểm soát vi phạm quy định, nhằm đảm bảo tính khách quan và hiệu quả giám sát. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các cơ quan chức năng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về doanh nghiệp và chứng khoán:
   Giúp hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan đến quản trị công ty và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

2. Ban lãnh đạo và Ban kiểm soát các công ty cổ phần:
   Nâng cao nhận thức về vai trò, quyền hạn và trách nhiệm, từ đó cải thiện hiệu quả hoạt động giám sát.

3. Các nhà đầu tư và cổ đông:
   Hiểu rõ quyền lợi và cơ chế bảo vệ quyền lợi thông qua Ban kiểm soát, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

4. Học giả, sinh viên ngành Luật Kinh tế và Quản trị doanh nghiệp:
   Cung cấp tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về chế định Ban kiểm soát và quản trị công ty tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Ban kiểm soát trong công ty cổ phần có vai trò gì?
   Ban kiểm soát giám sát hoạt động của Hội đồng quản trị và Ban giám đốc, kiểm tra tính hợp pháp, trung thực trong quản lý, điều hành và báo cáo tài chính nhằm bảo vệ quyền lợi cổ đông.

2. Luật Doanh nghiệp 2014 quy định thế nào về thành lập Ban kiểm soát?
   Công ty cổ phần có trên 11 cổ đông cá nhân hoặc cổ đông tổ chức sở hữu trên 50% vốn điều lệ bắt buộc phải thành lập Ban kiểm soát; công ty nhỏ hơn có thể lựa chọn mô hình quản trị không có Ban kiểm soát.

3. Trưởng Ban kiểm soát cần có những tiêu chuẩn gì?
   Phải là kế toán viên hoặc kiểm toán viên chuyên nghiệp, làm việc chuyên trách tại công ty, đảm bảo năng lực chuyên môn và tính độc lập trong giám sát.

4. Ban kiểm soát có quyền gì trong việc tiếp cận thông tin công ty?
   Có quyền tiếp cận đầy đủ, kịp thời các tài liệu, hồ sơ, báo cáo tài chính và các văn bản liên quan đến hoạt động quản lý, điều hành công ty theo yêu cầu.

5. Tại sao Ban kiểm soát chưa phát huy hiệu quả tại nhiều công ty cổ phần?
   Do thiếu nhân lực chuyên môn, kiêm nhiệm nhiều vị trí, bị hạn chế quyền trong thực thi nhiệm vụ và áp lực từ các bộ phận quản lý, dẫn đến khó khăn trong việc thực hiện chức năng giám sát.

Kết luận

• Luật Doanh nghiệp 2014 đã có nhiều cải tiến quan trọng trong quy định về Ban kiểm soát, nâng cao vị thế pháp lý và quyền hạn của cơ quan này trong công ty cổ phần.
• Ban kiểm soát đóng vai trò then chốt trong việc giám sát hoạt động quản lý, bảo vệ quyền lợi cổ đông và nâng cao tính minh bạch doanh nghiệp.
• Thực tiễn cho thấy Ban kiểm soát còn nhiều hạn chế về năng lực và cơ chế phối hợp, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động.
• Cần có các giải pháp đồng bộ về đào tạo, hoàn thiện pháp luật và tăng cường giám sát để phát huy tối đa vai trò Ban kiểm soát.
• Đề nghị các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà đầu tư cùng phối hợp thực hiện các bước tiếp theo nhằm nâng cao chất lượng quản trị công ty cổ phần tại Việt Nam.

Khuyến khích nghiên cứu sâu hơn về cơ chế phối hợp giữa Ban kiểm soát và các bộ phận quản lý, đồng thời thúc đẩy áp dụng các chuẩn mực quản trị quốc tế trong doanh nghiệp Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHẾ ĐỊNH BAN KIỂM SOÁT TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN THEO LUẬT DOANH NGHIỆP NĂM 2014.1 Khái quát chung về công ty cổ phần 1.1 Khái niệm công ty cổ phần Công ty là một trong những phát minh quan trọng nhất của loài người, là một bộ phận cấu thành của nền kinh tế. Được ra đời, phát triển qua hàng trăm năm với vô số định dạng và biến thể khác nhau, công ty trở thành một trong những thể chế tổ chức phổ biến nhất trên thế giới, nó giúp cho nền kinh tế phát triển, nâng cao đời sống của nhân dân. Khái niệm công ty trên thế giới chưa có sự đồng nhất, mỗi quốc gia lại có khái niệm công ty khác nhau, ví dụ như: Ở Pháp “công ty là một hợp đồng thông qua đó hai hay nhiều người thỏa thuận với nhau sử dụng tài sản hay khả năng của mình vào một hoạt động chung nhằm chia lợi nhuận thu được qua hoạt động đó”.

Theo luật của Bang Georgia – Mỹ “một công ty là một pháp nhân được tạo ra bởi luật định nhằm một mục đích chung nào đó nhưng có thời hạn về thời gian tồn tại, về quyền hạn, về nghĩa vụ và các hoạt động được ấn định trong điều lệ”. Theo luật của Bang Lousiana – Mỹ “một công ty là một thực thể được tạo ra bởi luật định bao gồm một hoặc nhiều cá thể dưới một tên chung. Những thành viên có thể kế nghiệp lẫn nhau, vì thế công ty là một khối thống nhất. Tuy nhiên sự thay đổi của những cá thể trong công ty cho một mục đích cụ thể nào đó được xem xét như một con người cụ thể”.

Từ những khái niệm trên, có thể đưa ra nhận định chung nhất về khái niệm công ty như sau: “Công ty là sự liên kết của hai hay nhiều người (cá nhân hay pháp nhân) bằng một sự kiện pháp lí trong đó các bên thoả thuận với nhau sử dụng tài sản hay khả năng của họ nhằm tiến hành các hoạt động để đạt mục tiêu chung”.vn/khai-niem-cong-ty-la-gi/) Công ty cổ phần là một loại hình công ty, được ra đời, tồn tại và phát triển trong những điều kiện nhất định. Công ty cổ phần có khả năng huy động vốn nhanh, tận Luan van 8 dụng được nguồn vốn trong xã hội, tạo lợi nhuận từ nguồn vốn đó. Ra đời lần đầu tiên ở Anh từ cuối thế kỉ XVI, công ty cổ phần đã nhanh chóng phát triển và trở thành loại hình công ty phổ biến nhất trên thế giới với những ưu thế vượt trội của mình. Công ty cổ phần đã trở thành loại hình kinh doanh phổ biến ở hầu hết các quốc gia trên thế giới và "được xem là phương thức phát triển cao nhất cho đến nay của loài người để huy động vốn cho kinh doanh và qua đó làm cho nền kinh tế của mỗi quốc gia phát triển" (Nguyễn Ngọc Bích, Luật doanh nghiệp: vốn và quản lý trong công ty cổ phần, NXB Trẻ, Hà Nội 2004, tr.

Công ty cổ phần là nơi tạo nên thị trường chứng khoán, phát hành cổ phiếu, trái phiếu có tiềm năng, là sân chơi kinh doanh năng động, bình đẳng cho các nhà đầu tư. Ở các nước khác nhau, công ty cổ phần có những tên gọi khác nhau.Ở Pháp là công ty vô danh (anonymous Company), Ở Anh là công ty với trách nhiệm hữu hạn (Company LTD), ở Mỹ nó được gọi là công ty kinh doanh (Commercial Coporation), và ở Nhật Bản gọi là công ty chung cổ phần (Kabushiki Kaisha)… (Viện Kinh tế Thế giới, Công ty cổ phần? Các nước phát triển – Quá trình thành lập, tổ chức quản lý, NXB. KHXH, Hà Nội 1991, tr. Điều 110 Luật Doanh nghiệp năm 2014 quy định khái niệm công ty cổ phần như sau: "1.

Công ty cổ phần là doanh nghiệp, trong đó: a) Vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần; b) Cổ đông có thể là tổ chức, cá nhân; số lượng cổ đông tối thiểu là 03 và không hạn chế số lượng tối đa; c) Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp; d) Cổ đông có quyền tự do chuyển nhượng cổ phần của mình cho người khác, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 119 và khoản 1 Điều 126 của Luật này. Công ty cổ phần có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Công ty cổ phần có quyền phát hành cổ phần các loại để huy động vốn.” Khái niệm công ty cổ phần theo Luật Doanh nghiệp năm 2014 được xây dựng dựa trên đặc điểm của loại hình công ty này. Từ khái niệm của Luật, công ty cổ phần được hiểu là loại hình đặc trưng của công ty đối vốn, nghĩa là khi thành lập và trong suốt quá trình hoạt động các thành viên trong công ty không quan tâm nhân thân người góp vốn mà chỉ quan tâm đến số vốn góp của họ.

Tư cách thành viên công ty và quyền cổ đông trong việc quyết định cơ cấu, hoạt động công ty được quyết định bởi số lượng cổ phiếu mà người đó nắm giữ. Công ty cổ phần có tư cách pháp nhân độc lập, mang tính tổ chức cao, có cấu trúc phức tạp.2 Đặc điểm công ty cổ phần. * Đặc điểm chung: Công ty cổ phần là một loại hình công ty được Luật Doanh nghiệp điều chỉnh nên nó có đặc điểm chung của công ty như: - Công ty cổ phần là một tổ chức kinh tế; - Công ty cổ phần có tên riêng, có tài sản, trụ sở giao dịch ổn định. - Công ty cổ phần được kinh doanh của pháp luật nhằm mục đích thực hiện hoạt động kinh doanh.

* Đặc điểm đặc trưng: Bên cạnh những đặc điểm chung giống các loại hình doanh nghiệp khác, công ty cổ phần còn có những đặc thù riêng, phân biệt với doanh nghiệp khác. - Thứ nhất, về vốn điều lệ công ty cổ phần. Theo khoản 29, điều 4, Luật doanh nghiệp 2014, vốn điều lệ của công ty cổ phần là tổng giá trị mệnh giá các cổ phần mà các cổ đông đã thanh toán cho công ty. Tức là vốn điều lệ phải là số vốn thực góp.

Công ty cổ phần là loại hình đặc trưng của công ty đối vốn, vốn điều lệ công ty cổ phần chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần. Giá trị mỗi cổ phần gọi là mệnh giá cổ phần và được phản ánh trong cổ phiếu. Một cổ phiếu có thể phản ánh Luan van 10 mệnh giá của một hoặc nhiều cổ phần. Việc góp vốn vào công ty được thực hiện bằng cách mua cổ phần, mỗi cổ đông có thể mua nhiều cổ phần.

Ví dụ: Công ty cổ phần A có vốn điều lệ 60 tỷ đồng, chia thành các cổ phần, mỗi cổ phần có mệnh giá là 10.000 đồng/1 cổ phần thì số cổ phần của công ty là 6 triệu cổ phần. Công ty cổ phần có hai loại cổ phần: Cổ phần phổ thông; Cổ phần ưu đãi (cổ phần ưu đãi biểu quyết, cổ phần ưu đãi hoàn lại, cổ phần ưu đãi cổ tức, cổ phần ưu đãi khác do điều lệ công ty quy định). Những công ty cổ phần đăng ký kinh doanh ngành nghề mà pháp luật yêu cầu về vốn tối thiểu khi thành lập doanh nghiệp (vốn pháp định) phải đáp ứng điều kiện về vốn pháp định. Ví dụ: kinh doanh bảo hiểm, chứng khoán, tổ chức tín dụng, bất động sản, kinh doanh vàng… Những ngành nghề đòi hỏi có vốn pháp định thì vốn điều lệ không thể nhỏ hơn vốn pháp định.

- Thứ hai, về thành viên công ty cổ phần: Thành viên của công ty cổ phần được gọi là cổ đông. Số lượng thành viên: chủ thể sở hữu ít nhất một cổ phần đã phát hành của công ty gọi là cổ đông. Công ty cổ phần có tối thiểu là 3 cổ đông sáng lập và không quy định về số lượng cổ đông tối đa. Cổ đông có thể là cá nhân hoặc tổ chức: + Cá nhân: không phân biệt nơi cư trú và quốc tịch, nếu không thuộc đối tượng quy định tại Khoản 2 Điều 18 Luật doanh nghiệp 2014 đều có quyền thành lập, tham gia thành lập công ty cổ phần; nếu không thuộc đối tượng quy định tại Khoản 3 Điều 18 Luật Doanh nghiệp 2014 thì có quyền mua cổ phần của công ty cổ phần.

+ Tổ chức: tất cả các tổ chức là pháp nhân, bao gồm doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam không phân biệt nơi đăng ký địa chỉ trụ sở chính nếu không thuộc đối tượng bị cấm đều có quyền thành lập, tham gia thành lập công ty cổ phần, có quyền mua cổ phần của công ty cổ phần. Các cổ đông của công ty cổ phần bao gồm: + Dựa trên vai trò đối với việc thành lập công ty cổ phần: Luan van 11 (i) Cổ đông sáng lập: là cổ đông tham gia xây dựng, thông qua và ký tên vào bản điều lệ đầu tiên của công ty cổ phần. Công ty cổ phần mới thành lập phải có ít nhất ba cổ đông sáng lập, công ty cổ phần được chuyển đổi từ doanh nghiệp 100% vốn nhà nước hoặc từ công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc được chia tách hợp nhất, sát nhập từ công ty cổ phần khác không nhất thiết phải có cổ đông sáng lập. (ii) Cổ đông góp vốn: là cổ đông đưa tài sản vào công ty trở thành chủ sở hữu chung của công ty.

+ Dựa trên cổ phần mà họ sở hữu: (i) Cổ đông phổ thông: là người sở hữu cổ phần phổ thông. Công ty cổ phần bắt buộc phải có cổ đông phổ thông. (ii) Cổ đông ưu đãi: là người sở hữu cổ phần ưu đãi. Công ty cổ phần có thể có cổ đông ưu đãi: cổ đông ưu đãi cổ tức, cổ đông ưu đãi hoàn lại và cổ đông ưu đãi khác do Điều lệ công ty quy định.

Cổ đông ưu đãi cổ tức và cổ đông ưu đãi hoàn lại không có quyền biểu quyết. - Thứ ba, là tư cách pháp nhân của công ty cổ phần: Công ty cổ phần có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Công ty cổ phần đáp ứng đủ bốn điều kiện của pháp nhân là: + Được thành lập hợp pháp, tiến hành làm thủ tục đăng ký doanh nghiệp tại phòng đăng ký kinh doanh thuộc Sở kế hoạch và đầu tư; + Có cơ cấu tổ chức chặt chẽ, bộ máy chặt chẽ với cơ chế làm việc rõ ràng; + Có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và chịu trách nhiệm bằng tài sản đó. Có sự phân định rõ ràng giữa tài sản của cổ đông với tài sản công ty.