CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Kiểm tra, đánh giá 1. Quan niệm về kiểm tra, đánh giá Có nhiều định nghĩa khác nhau về đánh giá: Theo tài liệu [20]: đánh giá là nhận định giá trị. Theo bảng thuật ngữ đối chiếu Anh - Việt: “Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả của công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lượng và hiệu quả của công việc”.5] Theo tài liệu [17] đánh giá là việc căn cứ vào các số đo và các tiêu chí xác định, đánh giá năng lực và phẩm chất của sản phẩm đào tạo để nhận định, phán đoán và đề xuất các quyết định nhằm nâng cao không ngừng chất lượng đào tạo.
Đánh giá có thể là định lượng dựa vào các con số hoặc định tính dựa vào các ý kiến và giá trị Theo tài liệu [6] trong giáo dục, đánh giá được hiểu: “…là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả của công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đề ra nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc” Như vậy, chúng ta có thể định nghĩa chung về đánh giá trong dạy học: Đánh giá trong dạy học là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả của quá trình dạy và học, dựa vào sự phân tích những thông tin được đối chiếu với mục tiêu dạy học đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng của dạy học, nâng cao chất lượng và hiệu quả quá trình dạy học. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo tài liệu [20]: Kiểm tra là xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét. Theo tác giả Trần Bá Hoành [7]: Kiểm tra là việc thu thập những dữ liệu thông tin về một lĩnh vực nào đó làm cơ sở cho việc đánh giá Còn theo tác giả Nguyễn Trọng Phúc [13] thì khái niệm kiểm tra thuộc về phạm trù phương pháp, nó giữ vai trò liên hệ ngược trong quá trình dạy học, nó cho biết những thông tin về kết quả vận hành của hệ dạy học. Từ các định nghĩa trên, chúng ta có một định nghĩa chung về kiểm tra trong dạy học như sau: Kiểm tra là một quá trình thu thập thông tin, dữ kiện phản ánh trình độ đạt được trong nhân cách người học, nhân cách học sinh sau một quá trình học, làm cơ sở cho việc đánh giá.
Thi cũng là một kiểm tra nhưng có tầm quan trọng hơn đặc biệt trong các đợt kết thúc khóa học; tuyển sinh;… 1. Chức năng của kiểm tra, đánh giá Theo Trần Bá Hoành [7], kiểm tra, đánh giá có ba chức năng: Chức năng khoa học: Nhận định chính xác một mặt nào đó trong thực trạng dạy học, về hiệu quả thực nghiệm một sáng kiến cải tiến nào đó trong dạy học. Chức năng sư phạm: Làm sáng tỏ thực trạng, định hướng điều chỉnh hoạt động dạy và học. Chức năng xã hội: Công khai hóa kết quả học tập của mỗi học sinh trong tập thể lớp, trường, báo cáo kết quả học tập, giảng dạy trước phụ huynh học sinh, các cấp quản lí.
Kiểm tra, đánh giá bằng câu hỏi trắc nghiệm khách quan 1. Lịch sử hình thành và phát triển phương pháp trắc nghiệm Ở Mỹ, từ đầu thế kỷ XIX, người ta đã dùng phương pháp này chủ yếu để phát hiện năng khiếu, xu hướng nghề nghiệp của học sinh. Sang đầu thế kỷ XX, E.Thoidaicơ là người đầu tiên dùng trắc nghiệm như một phương pháp “ khách quan và nhanh chóng ” để đo trình độ kiến thức học sinh, bắt đầu dùng 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com với môn sử học và sau đó đối với một số loại kiến thức khác.Catlen (1860-1944) cho ra đời cuốn sách “Các trắc nghiệm về đo lường trí tuệ” xuất bản năm 1890 tại NewYork. Đến năm 1940 ở Hoa Kì đã xuất bản nhiều hệ thống trắc nghiệm dùng để đo thành tích học tập của học sinh.
Năm 1941, Hoa Kỳ đã có hơn 2000 chương trình trắc nghiệm chuẩn. Ở Liên Xô, từ năm 1926-1931 đã có một số nhà sư phạm tại Maxcova, Leningrat tiếp thí nghiệm dùng trắc nghiệm để chẩn đoán tâm lí cá nhân và kiểm tra kiến thức học sinh. Từ năm 1936-1960, các công trình nghiên cứu của chuyên gia Xô Viết hướng vào những việc tìm kiếm học tập kiểm tra tri thức, kĩ năng, kĩ xảo của học sinh. Năm 1963 tại Liên Xô mới phục hồi việc sử dụng trắc nghiệm để kiểm tra kiến thức học sinh đã xuất hiện những công trình nghiên cứu dùng trắc nghiệm trong các môn học khác như E.
Ở Anh, nhà tâm lí học Francis Golton (1822-1911) đã dùng trắc nghiệm tâm lí đo năng lực trí tuệ con người. Ở Pháp, năm 1905 nhà tâm lí học Alfred Binet và bác sĩ tâm thần T. Simon làm trắc nghiệm nghiên cứu năng lực trí tuệ của trẻ em ở các lứa tuổi khác nhau. Ở Đức, nhà tâm lí học V.
Steru đưa ra hệ số thông minh IQ (intelligene Quotient) thông qua trắc nghiệm. Ở Việt Nam, vấn đề kiểm tra trắc nghiệm thực sự chỉ được nhắc đến trong khoảng 20 năm trở lại đây. Trước năm 1975, ở miền Bắc, khoa học về trắc nghiệm cũng như ứng dụng nó gần như không được nhắc đến; ở miền Nam trắc nghiệm được áp dụng sớm hơn nhờ một số học giả du học từ các nước Phương Tây trong đó có Giáo sư Dương Thiệu Tống, và điển hình là kỳ thi tú tài IBM năm 1974, dùng phương pháp trắc nghiệm khách quan trên máy tính của IBM đem lại những kết quả khả quan. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong khoảng hơn một thập kỷ qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu với các cấp độ khác nhau được thực hiện.
Nhiều tác phẩm đã xuất bản có thể kể đến như : - “Trắc nghiệm và ứng dụng”[19]. - “Phương pháp trắc nghiệm trong kiểm tra và đánh giá thành quả học tập”[6]. - “Trắc nghiệm và đo lường thành quả học tập (phương pháp thực hành)”. Trong quyển này tác giả đã trình bày chi tiết về ứng dụng của trắc nghiệm trong đánh giá kết quả học tập [14] - “Trắc nghiệm và đo lường cơ bản trong Giáo dục” [16] Nhiều thạc sỹ đã chọn trắc nghiệm làm đề tài nghiên cứu trong luận văn cao học của mình.
Điều đó cho thấy rằng, các ưu điểm của trắc nghiệm đang đưa phương pháp này trở thành một trong các công cụ để kiểm tra thành quả học tập. Và thực tiễn cho thấy rằng công tác nghiên cứu vấn đề này đang rất tích cực và sôi động. Mỗi công trình nghiên cứu, mỗi tác phẩm luôn mang lại những giá trị, những kinh nghiệm, những lý thuyết khác nhau nhưng cơ bản thì tất cả đều hướng đến điều cốt lõi là nâng cao chất lượng đào tạo thông qua kiểm tra bằng phương pháp trắc nghiệm. So sánh các phương pháp tự luận và trắc nghiệm Trước hết, có thể hình dung hệ thống các phương pháp kiểm tra, đánh giá trong dạy học qua biểu đồ dưới đây.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1: Hệ thống các phương pháp kiểm tra, đánh giá trong dạy học. Khái niệm tự luận Tự luận là hình thức kiểm tra truyền thống của nền Giáo dục nước ta. Đây là phương pháp đánh giá kết quả học tập bằng việc sử dụng công cụ đo lường là các câu hỏi, học sinh trả lời dưới dạng bài viết bằng ngôn ngữ của mình trong một khoảng thời gian định trước. Khái niệm trắc nghiệm Theo [10, tr.322], trắc nghiệm mà đối tượng là con người có thể hiểu theo định nghĩa sau: “Trắc nghiệm là một phương pháp khoa học cho phép dùng một loạt những động tác xác định để nghiên cứu một hay nhiều đặc điểm nhân cách phân biệt được bằng thực nghiệm với mục tiêu đi đến những mệnh đề lượng hóa tối đa có thể được về mức độ biểu hiện tương đối của đặc điểm cần nghiên cứu”.
Vậy có thể hiểu về trắc nghiệm như sau: Trắc nghiệm là một phương pháp khoa học, trắc nghiệm được phát triển dựa trên những quy tắc có căn cứ khoa học, chẳng hạn: thử nghiệm trắc nghiệm, phân tích, đánh giá độ tin cậy, xác định tính hiệu quả. - Dựa trên một loạt những động tác xác định, dễ thao tác, dễ tiến hành. - Trắc nghiệm có thể được sử dụng để nghiên cứu, xác định một hay 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiều đặc điểm. Trường hợp nghiên cứu nhiều đặc điểm, người ta nói là bộ trắc nghiệm.
- Đối tượng nghiên cứu của trắc nghiệm là những đặc điểm nhân cách phân biệt được bằng thực nghiệm. Những đặc điểm này được hiểu rất rộng, thường là kiến thức, kĩ năng , kĩ xảo, năng lực. - Mục tiêu là đi tới những mệnh đề lượng hóa tối đa có thể được, kết quả cần được biểu thị bằng số. Trắc nghiệm khách quan là phương pháp kiểm tra, trong đó đề kiểm tra, thường gồm nhiều câu hỏi, mỗi câu nêu ra một vấn đề cùng với những thông tin cần thiết, sao cho thí sinh chỉ phải trả lời vắn tắt đối với từng câu.
So sánh phương pháp tự luận và trắc nghiệm Bảng 1.1: Khác biệt cơ bản giữa tự luận và trắc nghiệm. Tự luận Trắc nghiệm Mỗi câu hỏi thí sinh tự vận động để trả Mỗi câu hỏi thí sinh phải chọn ra lời, vận dụng khả năng ngôn ngữ, kiến một đáp án đúng từ một số gợi ý có thức của mình. sẵn hoặc chưa có sẵn. Mỗi đê bài là một hệ thống gồm Mỗi đề bài kiểm tra gồm một số câu nhiêu câu hỏi, có tính riêng biệt, thí hỏi rất ít, thí sinh phải trả lời bằng cách sinh phải trả lời bằng một đáp án trình bày theo tư duy của mình.
Khi làm bài thí sinh phải dành nhiều Khi làm bài thí sinh phải dành nhiều thời gian để suy nghĩ và viết. thời gian để đọc và suy nghĩ. Chất lượng bài kiểm tra phụ thuộc Chất lượng của bài kiểm tra phụ nhiều vào cá nhân người biên soạn đề, thuộc vào kỹ năng soạn thảo câu trắc người chấm bài. nghiệm, của người soạn đề.
Một bài trắc nghiệm thường khó Một bài tự luận dễ soạn, nhưng khó soạn, công phu nhưng việc chấm và chấm và điểm số khó chính xác. cho điểm nhanh và chính xác. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thể hiện quan điểm đo quá trình tư Thể hiện quan điểm đo tốc độ tư duy duy của thí sinh. của thí sinh.