MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong các nhà trường, môi trường giáo dục là tổng hòa các mối quan hệ trong đó người giáo dục và người được giáo dục tiến hành hoạt động dạy và học với các phương tiện, điều kiện vật chất, kĩ thuật, xã hội, tâm lí tác động thường xuyên và tạm thời, được người dạy và người học sử dụng một cách có ý thức; để đảm bảo cho hoạt động dạy và học tiến hành thuận lợi, đạt hiệu quả cao. Đây là một trong các yếu tố của quá trình giáo dục có vai trò quyết định trong chất lượng giảng dạy và học tập, luôn là yếu tố được ưu tiên trong việc lựa chọn trường học, ngành học. Do đó, nâng cao chất lượng môi trường giáo dục luôn là mối quan tâm hàng đầu của người đào tạo và người được đào tạo.
Trong môi trường giáo dục, môi trường đào tạo với sự cấu thành và tổng hoà mối quan hệ lẫn nhau giữa các thành phần bao gồm người trực tiếp đào tạo, người được đào tạo, hệ thống các phương pháp và các phương tiện đào tạo, cơ sở vật chất phục vụ cho quá trình đào tạo có vai trò quan trọng đối với việc xây dựng môi trường giáo dục dân chủ, hấp dẫn, kỷ cương, thân thiện và hiệu quả. Sự tương tác giữa người trực tiếp đào tạo và người được đào tạo là quá trình hiện thực hoá mục tiêu, nội dung, phương pháp đào tạo với sự hỗ trợ của phương tiện giáo dục, qua đó biểu hiện hình thức tổ chức giáo dục và chỉ tiêu đánh giá. Ở mỗi thời điểm lịch sử khác nhau, sự tương tác đó có những hình thức và phương pháp khác nhau, nhưng đều phải căn cứ vào đặc điểm cá nhân của người được đào tạo thì mới đem lại hiệu quả mà kết quả học tập (KQHT) lại là một tiêu chí quan trọng để đánh giá hiệu quả của sự tương tác đó. Vì vậy, hiện nay môi trường đào tạo, đặc điểm cá nhân và KQHT là một trong những vấn đề được các cơ sở giáo dục đặc biệt quan tâm.
Tuy nhiên, việc xây dựng môi trường đào tạo tiến bộ, trên cơ sở chú ý đến đặc điểm cá nhân và xác lập hệ thống chỉ tiêu đánh giá KQHT khách quan, chính 10 xác của nhiều cơ sở giáo dục đa ̣i ho ̣c còn có những bất cập, chưa bảo đảm nâng cao chất lượng giáo dục và đổi mới toàn diện giáo dục đại học. Trong khi đó , về mă ̣t lý luâ ̣n đ ã có khá nhiều nghiên cứu trên thế giới và trong nước về mối quan hệ giữa các vấn đề trên như: Nghiên cứu của Evans (1999); nghiên cứu của Stinebrickner & ctg (2000, 2001a, 2001b); nghiên cứu của Checchi & ctg (2000); nghiên cứu của Jennifer (2006); nghiên cứu của Theresa (2006); nghiên cứu của Huỳnh Quang Minh (2002); nghiên cứu của Nguyễn Thị Mai Trang & ctg (2008); nghiên cứu của Võ Thị Tâm (2010); nghiên cứu của Bế Thị Điệp (2012); nghiên cứu của Dương Hải Lâm (2012); nghiên cứu của Đặng Thanh Tùng (2013); nghiên cứu của Trinh ̣ Nguyễn Thi Bằ ng (2013). Kết quả của các nghiên cứu cho thấy giữa các yếu tố thuộc đặc điểm của người học, điều kiện kinh tế - xã hội và KQHT có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Nhưng hiện nay, tại Việt Nam chưa có nghiên cứu nào về mố i quan hê ̣ của môi trường đào tạo, đặc điểm cá nhân và KQHT giữa các cơ sở giáo du ̣c đa ̣i ho ̣c khác nhau.
Các cơ sở giáo dục đại học ở Việt Nam gồm nhiều loại, trong đó có hệ thống các trường đại học, học viện mà giữa chúng có những điểm khác nhau như về chuyên ngành, lĩnh vực đào tạo, hình thức tổ chức, cơ chế quản lý, đặc điểm văn hoá truyền thống, vùng miền … Điều đó tất yếu dẫn đến môi trường đào tạo, đặc điểm cá nhân và các tiêu chí đánh giá KQHT của các trường đại học, học viện cũng không giống nhau, đặc biệt là giữa các cơ sở giáo dục thuộc sự quản lý của Bộ Quốc phòng với các cơ sở giáo dục thuộc sự quản lý của các Bộ, ngành khác. Việc so sánh, làm rõ vấn đề này để rút ra những đă ̣c điểm, từ đó gơ ̣i ý về các giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục cho các cơ sở giáo dục. Với những lý do đó, tôi chọn nghiên cứ u đề tài “Môi trường đạo tạo, đặc điểm cá nhân và kết quả học tập: So sánh Học viện Phòng không - Không quân với Trường Đại học Công nghiệp Việt Hung”. Mục đích nghiên cứu Khảo sát và phân tích định lượng để tìm hiểu sự khác biệt của các yếu tố môi trường đào tạo, đặc điểm cá nhân và KQHT ở hai trường.
So sánh để tìm hiểu sự khác biệt ở hai môi trường giáo dục khác nhau thì các yếu tố môi trường đào tạo, đặc điểm cá nhân và KQHT khác nhau như thế nào. Ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn Thang đo đã được kiểm định trong đề tài nghiên cứu này cũng góp phần làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo sử dụng, điều chỉnh và bổ sung để từng bước có được bộ thang đo có giá trị và độ tin cậy cao, giúp cho việc đánh giá chất lượng đào tạo bậc đại học khách quan, chính xác. Kết quả của nghiên cứu sẽ giúp cán bộ lãnh đạo, cán bộ quản lý, cán bộ giảng dạy hiểu biết sâu sắc hơn về môi trường đào tạo, đặc điểm cá nhân và KQHT của người học. Từ đó giúp nhà trường cải tiến, đổi mới các điều kiện liên quan, đồng thời có những biện pháp tổ chức đào tạo nhằm phát huy những yếu tố có tác động tích cực và hạn chế những yếu tố tác động tiêu cực góp phần nâng cao chất lượng đào tạo.
Đối tượng và khách thể nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là sự khác biê ̣t của các yếu tố môi trường đào tạo, đặc điểm cá nhân và KQHT ở hai trường; ảnh hưởng của nó đến KQHT. Khách thể nghiên cứu Khách thể nghiên cứu của đề tài là người học đại học tại Học viện Phòng không - Không quân (PK-KQ) và Trường Đại học Công nghiê ̣p Viê ̣t Hung (CNVH). Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu 5.
Câu hỏi nghiên cứu 1. Các yếu tố môi trường đào tạo, đặc điểm cá nhân và KQHT có sự khác biệt giữa hai cơ sở đào ta ̣o như thế nào? 2. Đặc điểm môi trường đào ta ̣o , đă ̣c điể m cá nhân ảnh hưởng gì đế n KQHT của người ho ̣c ta ̣i hai cơ sở đào ta ̣o? 5. Giả thuyết nghiên cứu Đề tài nghiên cứu đặt ra giả thuyết nghiên cứu sau: Có sự khác biệt giữa các nhân tố trong yếu tố môi trường đào tạo, đặc điểm cá nhân và KQHT giữa hai trường.
Phương pháp nghiên cứu 6. Phương pháp thu thập thông tin - Thu thập thông tin bằng phương pháp định tính: + Hồi cứu tài liệu; + Phỏng vấn sâu; + Quan sát. - Thu thập thông tin bằng phương pháp định lượng: + Sử dụng phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi; + Thang đo được kiểm định bằng hệ số tin cậy Cronbach's Alpha. Phương pháp chọn mẫu Quy trình chọn mẫu được thực hiện một cách ngẫu nhiên với dung lượng mẫu dự kiến là 400.
Nghiên cứu trường hợp tại Học viện PK-KQ và Trường Đại học CNVH; ở mỗi trường lựa chọn khảo sát là 200 người học tương ứng là 100 người học năm thứ nhấ t và 100 người học năm thứ ba. Chọn mẫu khảo sát bằng bảng hỏi: Chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên dạng phi tỷ lệ. 13 Chọn mẫu phỏng vấn sâu: Chọn mẫu ngẫu nhiên đơn giản. Phương pháp phân tích Sử dụng phần mềm thống kê SPSS 16.0 để phân tích thống kê mô tả dữ liệu kết quả đo được và so sánh giữa hai trường; tính toán Cronbach alpha đối với thang đo , kiểm định T-test, Chi-square, Two-way anova để làm rõ, ước lượng và so sánh các yếu tố môi trường đào tạo, đặc điểm cá nhân và KQHT ở hai trường.
Xuyên suốt các bước trên, nghiên cứu được tiến hành việc so sánh các kết quả phân tích để rút ra những điểm tương đồng và khác biệt giữa môi trường đào tạo, đặc điểm cá nhân và KQHT tại Học viện PK-KQ và Đại học CNVH. Thông tin được thu thập từ phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm và một số các phương pháp khác. Các phỏng vấn được phân loại, so sánh và tổng hợp các ý kiến điển hình được trích dẫn làm minh chứng cho các dữ liệu định lượng. Phạm vi nghiên cứu Trong khuôn khổ luận văn thạc si ̃, tôi chỉ nghiên cứu các yếu tố môi trường đào tạo (kỷ luật học tập; cảnh quan sư phạm; cơ sở vật chất, tài liệu phục vụ học tập; giảng viên; cán bộ lãnh đạo, quản lý giáo dục và tập thể lớp học); đặc điểm cá nhân (nơi cư trú trước khi vào đại học; nơi cư trú hiện nay; nghề nghiệp của các thành viên trong gia đình; sự lựa chọn ngành học và chức vụ trong lớp học) và KQHT tại Học viện PK-KQ và Trường Đại học CNVH.
Cơ sở lý luận và tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Tổng quan các nghiên cứu liên quan 1. Nghiên cứu về môi trường đào tạo Một nghiên cứu khác tại Tây Ban Nha của Antonia Lozano Diaz [25] đã chỉ ra tác động của các nhân tố đến KQHT của học sinh đó là: Trình độ học vấn của cha mẹ, giới tính, động lực học tập, mối quan hệ giữa các học sinh và với những người khác. Bằng phân tích hồi quy và kiểm định ANOVA, nghiên cứu kết luận: Môi trường và động lực học tập có ảnh hưởng đến KQHT còn trình độ học vấn của người mẹ thì không.
Hạn chế của nghiên cứu là do bối cảnh điều kiện từng trường khác nhau, nhân khẩu học của mẫu nghiên cứu khác nhau nên kết quả nghiên cứu không mang tính đại diện. Nghiên cứu của Barry [24] đã phân tích cho thấy chỉ số ảnh hưởng lớn nhất của KQHT là điều kiện kinh tế - xã hội; kết quả này là gợi ý cho các nghiên cứu tiếp theo cũng như gợi ý một số chính sách cho nhà nước. Nghiên cứu về kết quả học tập Trên thế giới các nghiên cứu về nhân tố tác động tới KQHT là một trong những vấn đề được thực hiê ̣n nghiên c ứu từ rất sớm ở phương Tây.