mở đầu cho những thay đổi cục diện chính trị ở lục địa già. Quan trọng hơn cả là cuộc khủng hoảng ở Ukraine - quốc gia Đông Âu có vị trí địa chiến lược nằm giữa EU và Nga. Nước Nga từ lâu đã cảnh giác trước sự mở rộng của khối NATO sang phía đông châu Âu - nơi vốn được xem lại “vùng đệm an toàn” của nước Nga, đáng chú ý là việc phương Tây triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa tại những nước có biên giới chung hoặc gần Nga như Thổ Nhĩ Kỳ, Rumani, Ba Lan… Kể từ khi bùng nổ năm 2013, Ukraine đã chìm trong nội chiến. Tương tự như ở Syria, các cường quốc đã không thể dàn xếp được một kết quả có thể giúp ổn định tình hình khu vực.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tháng Ba 2014, trong một trưng cầu dân ý tại bán đảo Krym (Crimea), Nga đã sáp nhập bán đảo này vào lãnh thổ của họ. Trong suốt thời kỳ của chính quyền Obama, Hoa Kỳ có xu hướng mâu thuẫn với Nga nhiều hơn so với Trung Quốc, nhưng Trung Quốc cũng không vì thế chủ quan. Hoa Kỳ khuấy động các vùng Trung Đông, Ukraine không chỉ trực tiếp ảnh hưởng đến lợi ích của Nga, mà còn tác động đến lợi ích của Trung Quốc, bởi cả hai đối thủ này của Hoa Kỳ đều đang tăng cường hợp tác kinh tế sang khu vực Trung Đông và châu Phi để mở rộng ảnh hưởng. Đó cũng gián tiếp là một cách thách thức phạm vi ảnh hưởng toàn cầu của Hoa Kỳ.
Nền chính trị thế giới vốn bất định và đầy sự cạnh tranh, cả Nga và Trung Quốc đều hiểu rằng, nếu Hoa Kỳ kiểm soát được những nơi này, thì sớm muộn những khu vực khác cũng sẽ bị Hoa Kỳ tính đến. Do đó, họ buộc phải hoặc là đối đầu để bảo vệ những lợi ích bên ngoài, hoặc là phải nhanh chân hơn để đoạt lấy. Ở châu Á - Thái Bình Dương - nơi vẫn được xem là khu vực ảnh hưởng truyền thống của Hoa Kỳ, cục diện chính trị khu vực đang thay đổi. Theo Trần Bách Hiếu, cục diện chính trị Đông Á cũ trước 2009 đang tan rã, thay vào đó là một cục diện mới đang hình thành với vai trò lớn hơn của Trung Quốc và sự suy giảm tương đối của Hoa Kỳ [6].
Mặc dù chính quyền Hoa Kỳ đã thể hiện sự quan tâm đối với châu Á - Thái Bình Dương thông qua chiến lược “xoay trục”, song Trung Quốc hoàn toàn có thể nhận ra những giới hạn của Hoa Kỳ. Chính sách châu Á - Thái Bình Dương đã không có được sự quan tâm đủ mức bởi Hoa Kỳ đã không thể nhanh chóng ổn định tình hình ở Trung Đông. Đến nỗi, Ngoại trưởng Chuck Hagel phải tái khẳng định chính sách “cân bằng chiến lược ở châu Á-Thái Bình Dương là có thật”. Bên cạnh các vấn đề cũ như vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên, xung đột chủ quyền giữa Trung Quốc và Nhật Bản, giữa các quốc gia xung quanh Biển Đông, thì sự trỗi dậy của Trung Quốc cũng là một bài toán mà 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nếu không giải quyết phù hợp sẽ tác động rất lớn đến an ninh khu vực châu Á-Thái Bình Dương.
Như vậy, mặc dù giai đoạn 2009-2016 không xảy ra một cuộc chiến tranh thực sự nào, nhưng giai đoạn này lại có sự biến động mạnh mẽ nhất trong cơ cấu sức mạnh toàn cầu kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Cả Hoa Kỳ, Nga và Trung Quốc đều đã thể hiện được hình ảnh và sức mạnh tại những khu vực mà họ có lợi ích. Bối cảnh trong nƣớc ở Trung Quốc và Hoa Kỳ 1. Thế hệ lãnh đạo mới ở Trung Quốc Đây là giai đoạn ở Trung Quốc diễn ra chuyển giao thế hệ lãnh đạo.
Hồ Cẩm Đào và Ôn Gia Bảo đã kết thúc thế hệ lãnh đạo thứ 4 vào năm 2012 sau 10 năm cầm quyền. Nối tiếp họ là thế hệ thứ 5 với Tập Cận Bình và Lý Khắc Cường. Thời kỳ của thế hệ Hồ-Ôn không chỉ tiếp tục giúp Trung Quốc duy trì đà tăng trưởng kinh tế mà còn đưa hình ảnh của Trung Quốc ra thế giới với một diện mạo mới, điển hình là sự kiện Olympic Bắc Kinh. Được xem là nhà lãnh đạo có xu hướng ôn hoà, đặc biệt chịu ảnh hưởng của người tiền nhiệm Giang Trạch Dân, nên ông Hồ Cẩm Đào không để lại nhiều dấu ấn trong cả chính sách đối nội lẫn đối ngoại.
Sự thay đổi đến từ ông Tập Cận Bình, người mà ngay trong nhiệm kỳ đầu tiên đã củng cố quyền lực bằng sự cứng rắn thay vì mềm dẻo. “Đả hổ và diệt ruồi” - cách gọi từ bên ngoài đối với chiến dịch chống tham nhũng của ông Tập Cận Bình, nhưng mục đích sâu xa là nhằm loại bỏ những đối thủ chính trị mà hầu hết là các quan chức cấp cao, nhằm tập trung quyền lực về phía mình.4 Đồng thời, ảnh hưởng và quyền lực của Nhà nước và Bộ Quốc phòng cũng bị giảm xuống. Tháng Mười 2016, Hội nghị Trung ương 6 của 4 Bên cạnh 3 chức vụ chính là Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc, Chủ tịch nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa, Chủ tịch Quân uỷ Trung ương; ông Tập Cận Bình còn kiêm nhiệm thêm vị trí đứng đầu của 7 cơ quan quan trọng khác. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đảng Cộng sản Trung Quốc (CPC) đã gọi ông Tập Cận Bình là “lãnh đạo hạt nhân”, vốn trước đây đã từng được dùng cho Mao Trạch Đông, Đặng Tiểu Bình và Giang Trạch Dân.
Việc Tập Cận Bình củng cố quyền lực ngay trong nhiệm kỳ đầu có ý nghĩa rất lớn đối với Trung Quốc và bản thân ông ta. Quyền lực lớn giúp cho ông Tập thuận lợi hơn trong việc thực hiện các tham vọng đối nội và đối ngoại của mình. Nhận thấy thời cơ đang đến, ông Tập Cận Bình đã thể hiện ý tưởng phục hưng dân tộc Trung Hoa vĩ đại thông qua “Giấc mơ Trung Quốc” (Trung Quốc mộng). Mặc dù Trung Quốc vẫn là nền kinh tế phát triển nhanh kể từ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu nhưng tốc độ tăng trưởng của nó liên tục giảm kể từ sau khi ông Tập Cận Bình lên nắm quyền.
Về đối ngoại, một sự thay đổi được nhìn thấy rõ là Trung Quốc đã chuyển mình từ “giấu mình” sang trỗi dậy và trở nên ngày càng quyết đoán hơn trong các vấn đề quốc tế. Theo Nguyễn Hải Hoành (2015), đây cũng là điểm mới trong chiến lược biển của Trung Quốc, họ “chủ động gây hấn, dùng sức mạnh để giải quyết mọi tranh chấp biển đảo với các nước xung quanh” [53]. Song, duy trì sự ổn định của môi trường quốc tế trong khu vực vẫn là ưu tiên của chính quyền Tập Cận Bình. Điều này là bởi Trung Quốc cũng cần hoà bình để phát triển đất nước, đồng thời Đông Á là nơi hội tụ lợi ích của những cường quốc hàng đầu, do đó quản lý khu vực để tránh xung đột cũng là một việc làm quan trọng.
Đó là lý do ông Tập Cận Bình phải nhắc lại nhiều lần trong các cuộc gặp với Obama và mong muốn thúc đẩy “quan hệ nước lớn kiểu mới”. Phát biểu tại Vườn hồng trong cuộc gặp với Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama, ông Tập Cận Bình đã tái khẳng định: Trung Quốc sẽ “làm việc với Hoa Kỳ để xây dựng mô hình mới của mối quan hệ cường quốc mà không có xung đột, không phải đối đầu, với sự tôn trọng lẫn nhau và hợp tác cùng thắng (win-win cooperation) là một ưu tiên trong chính sách đối ngoại của Trung Quốc”. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bắc Kinh không chỉ chủ động bảo vệ các lợi ích an ninh bằng việc duy trì ưu thế trong vấn đề Eo biển Đài Loan, tranh chấp chủ quyền trên biển Hoa Đông và Biển Đông mà còn chủ động mở rộng các lợi ích kinh tế ra khu vực và thế giới. Chiến lược “Một Vành đai, Một Con đường” (One Belt, One Road) trở thành trụ cột cho chính sách đối ngoại của Bắc Kinh bằng việc thúc đẩy giao lưu và hợp tác với các nước trong khu vực Đông Á, sang Trung Á và tới châu Âu.
Đi kèm với đó là những thể chế quốc tế khác như Ngân hàng Phát triển Mới (NDB BRICS) - một định chế ngân hàng quốc tế của nhóm BRICS; và Ngân hàng Đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB). Một điểm đáng chú ý trong giai đoạn này là nhận thức của Trung Quốc về tình hình khu vực đã thay đổi. Tháng Năm 2015, Trung Quốc công bố sách trắng quốc phòng với tựa đề Chiến lược quân sự Trung Quốc [69], với những điểm đáng chú ý như: - Tình hình quốc tế đang có những thay đổi sâu sắc, như cân bằng quyền lực, cơ cấu quản trị toàn cầu, bối cảnh địa chiến lược châu Á - Thái Bình Dương, và cạnh tranh quốc tế trong các lĩnh vực kinh tế, khoa học và công nghệ, và quân sự… Cạnh tranh quốc tế để phân phối lại quyền lực, quyền và lợi ích có xu hướng gia tăng. - Hoa Kỳ tiến hành chiến lược “tái cân bằng” và tăng cường sự hiện diện quân sự và các liên minh quân sự trong khu vực này.
Nhật Bản không ngừng nỗ lực để né tránh cơ chế sau chiến tranh, đại tu các chính sách quân sự và an ninh của mình. - Một số nước láng giềng ngoài khơi có hành động khiêu khích và củng cố sự hiện diện quân sự của họ trên các rạn san hô và hải đảo của Trung Quốc. Một số quốc gia bên ngoài cũng đang bận rộn can thiệp vào vấn đề Biển Đông; một số ít khác thì duy trì liên tục việc thăm dò và theo dõi gần trên không và trên biển chống lại Trung Quốc. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Trung Quốc, với tư cách là một nước đang phát triển lớn, vẫn phải đối mặt với nhiều mối đe dọa an ninh phức tạp, cũng như gia tăng những trở ngại và thách thức bên ngoài.
Các mối quan tâm về an ninh sinh tồn và phát triển, cũng như các mối đe dọa an ninh truyền thống và phi truyền thống được đan xen. Do đó, Trung Quốc có một nhiệm vụ khó khăn để bảo vệ sự thống nhất quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ và lợi ích phát triển. Có thể thấy, đây là một sách trắng chuyên về chiến lược quân sự của Trung Quốc, mà theo báo chí Trung Quốc nó “giải thích công việc chiến lược và nhiệm vụ của quân đội Trung Quốc trong thời kỳ mới.