Nghiên cứu các yếu tố quyết định cán cân thương mại Việt Nam bằng phương pháp ARDL

Khám phá luận văn thạc sĩ về các yếu tố quyết định cán cân thương mại Việt Nam qua phương pháp ARDL, phân tích sâu sắc và chi tiết.

• Tác giả: Nguyễn Thành Trung
• Người hướng dẫn: TS. Đinh Thị Thu Hồng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính–Ngân hàng
• Đề tài: Cán Cân Thương Mại Việt Nam: Phân Tích ARDL
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 2. CHƯƠNG 2: KHUNG LÝ THUYẾT
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Cán cân thương mại Việt Nam Phân tích ARDL

Cán cân thương mại là một chỉ số quan trọng phản ánh tình hình kinh tế của một quốc gia. Tại Việt Nam, cán cân thương mại đã trải qua nhiều biến động trong những năm qua. Việc phân tích các yếu tố quyết định đến cán cân thương mại thông qua phương pháp ARDL (Autoregressive Distributed Lag) giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa các biến số kinh tế. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về tác động của các yếu tố như tỷ giá, thu nhập và giá dầu đến cán cân thương mại của Việt Nam.

1.1. Cán cân thương mại và vai trò của nó trong kinh tế Việt Nam

Cán cân thương mại là sự chênh lệch giữa xuất khẩu và nhập khẩu. Một cán cân thương mại thặng dư cho thấy nền kinh tế đang phát triển mạnh mẽ, trong khi thâm hụt có thể dẫn đến những vấn đề nghiêm trọng như nợ nần và suy thoái kinh tế. Tại Việt Nam, cán cân thương mại đã có những thay đổi đáng kể, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế và chính sách thương mại.

1.2. Tại sao cần phân tích cán cân thương mại bằng phương pháp ARDL

Phương pháp ARDL cho phép phân tích mối quan hệ dài hạn và ngắn hạn giữa các biến số. Điều này rất quan trọng trong việc hiểu rõ tác động của các yếu tố như tỷ giá, thu nhập và giá dầu đến cán cân thương mại. Nghiên cứu này sẽ sử dụng dữ liệu từ năm 1998 đến 2016 để đưa ra những kết luận chính xác và đáng tin cậy.

II. Các thách thức trong việc duy trì cán cân thương mại ổn định

Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì cán cân thương mại ổn định. Những yếu tố như biến động tỷ giá, lạm phát và giá dầu có thể ảnh hưởng lớn đến cán cân thương mại. Việc hiểu rõ các thách thức này là cần thiết để đưa ra các chính sách phù hợp nhằm cải thiện tình hình.

2.1. Tác động của biến động tỷ giá đến cán cân thương mại

Biến động tỷ giá có thể làm thay đổi giá cả hàng hóa xuất khẩu và nhập khẩu, từ đó ảnh hưởng đến cán cân thương mại. Nghiên cứu cho thấy rằng tỷ giá hối đoái thực không có tác động mạnh mẽ đến cán cân thương mại trong cả ngắn hạn và dài hạn tại Việt Nam.

2.2. Lạm phát và ảnh hưởng của nó đến cán cân thương mại

Lạm phát có thể làm giảm sức mua của người tiêu dùng và ảnh hưởng đến nhu cầu nhập khẩu. Khi lạm phát tăng, giá hàng hóa trong nước cũng tăng, dẫn đến việc giảm xuất khẩu và làm thâm hụt cán cân thương mại.

III. Phương pháp ARDL trong phân tích cán cân thương mại

Phương pháp ARDL là một công cụ mạnh mẽ trong việc phân tích mối quan hệ giữa các biến số kinh tế. Phương pháp này cho phép xác định mối quan hệ dài hạn và ngắn hạn giữa cán cân thương mại và các yếu tố quyết định như tỷ giá, thu nhập và giá dầu.

3.1. Cách thức hoạt động của mô hình ARDL

Mô hình ARDL kết hợp các biến số trong một mô hình hồi quy, cho phép phân tích mối quan hệ giữa các biến trong cả ngắn hạn và dài hạn. Điều này giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về cách mà các yếu tố kinh tế tác động đến cán cân thương mại.

3.2. Lợi ích của việc sử dụng mô hình ARDL

Mô hình ARDL có nhiều ưu điểm, bao gồm khả năng xử lý dữ liệu không dừng và khả năng phân tích mối quan hệ giữa các biến số trong cả ngắn hạn và dài hạn. Điều này giúp cung cấp cái nhìn toàn diện về cán cân thương mại và các yếu tố tác động đến nó.

IV. Kết quả nghiên cứu về cán cân thương mại Việt Nam

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng thu nhập nội địa, giá dầu và lạm phát có tác động tích cực đến cán cân thương mại, trong khi thu nhập nước ngoài và cung tiền lại có tác động ngược chiều. Những kết quả này cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách.

4.1. Tác động của thu nhập nội địa đến cán cân thương mại

Thu nhập nội địa tăng có thể dẫn đến nhu cầu nhập khẩu cao hơn, từ đó ảnh hưởng đến cán cân thương mại. Nghiên cứu cho thấy rằng thu nhập nội địa có mối quan hệ tích cực với cán cân thương mại trong dài hạn.

4.2. Giá dầu và ảnh hưởng của nó đến cán cân thương mại

Giá dầu có tác động lớn đến cán cân thương mại, đặc biệt là trong bối cảnh Việt Nam là một nước nhập khẩu dầu. Khi giá dầu tăng, chi phí nhập khẩu cũng tăng, dẫn đến thâm hụt cán cân thương mại.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của cán cân thương mại Việt Nam

Cán cân thương mại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, nhưng cũng có nhiều cơ hội để cải thiện. Việc áp dụng các chính sách phù hợp có thể giúp duy trì cán cân thương mại ổn định và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

5.1. Các chính sách cần thiết để cải thiện cán cân thương mại

Các chính sách như điều chỉnh tỷ giá, kiểm soát lạm phát và tăng cường xuất khẩu cần được thực hiện để cải thiện cán cân thương mại. Điều này sẽ giúp tăng cường sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trên thị trường quốc tế.

5.2. Triển vọng tương lai của cán cân thương mại Việt Nam

Với sự phát triển của nền kinh tế và các chính sách thương mại hợp lý, cán cân thương mại Việt Nam có thể đạt được sự ổn định và phát triển bền vững trong tương lai. Nghiên cứu này sẽ là cơ sở để các nhà hoạch định chính sách đưa ra các quyết định đúng đắn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cán cân thương mại là chỉ số quan trọng phản ánh sức khỏe kinh tế của một quốc gia, thể hiện sự chênh lệch giữa giá trị xuất khẩu và nhập khẩu. Tại Việt Nam, tình trạng thâm hụt cán cân thương mại kéo dài trong nhiều năm đã đặt ra thách thức lớn đối với sự phát triển kinh tế bền vững. Theo ước tính, từ quý 4 năm 1998 đến quý 4 năm 2016, cán cân thương mại Việt Nam có nhiều biến động phức tạp, chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố kinh tế vĩ mô như tỷ giá hối đoái, thu nhập trong và ngoài nước, cung tiền, lạm phát và giá dầu. Mục tiêu nghiên cứu là phân tích các yếu tố quyết định cán cân thương mại của Việt Nam trong giai đoạn này, sử dụng phương pháp tự hồi quy phân phối trễ (ARDL) nhằm xác định mối quan hệ ngắn hạn và dài hạn giữa các biến số. Nghiên cứu tập trung vào dữ liệu hàng quý, giúp cung cấp cái nhìn chi tiết và chính xác về các nhân tố ảnh hưởng, từ đó đề xuất các chính sách điều chỉnh phù hợp nhằm cải thiện cán cân thương mại, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao tính cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trên trường quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên ba lý thuyết kinh tế chính để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến cán cân thương mại:

1. Phương pháp độ co giãn (Elasticity Approach): Tập trung vào tác động của tỷ giá hối đoái và hiệu ứng giá tương đối đến cán cân thương mại. Điều kiện Marshall-Lerner (ML) và hiện tượng đường cong J là hai khái niệm then chốt trong lý thuyết này, cho thấy sự mất giá tiền tệ có thể cải thiện cán cân thương mại nếu tổng độ co giãn của xuất khẩu và nhập khẩu lớn hơn 1.

2. Phương pháp hấp thụ (Absorption Approach): Nhấn mạnh vai trò của thu nhập trong nước và nước ngoài trong việc ảnh hưởng đến cán cân thương mại thông qua tổng chi tiêu và tiêu dùng. Thu nhập tăng có thể làm tăng nhập khẩu, ảnh hưởng ngược chiều đến cán cân thương mại.

3. Góc nhìn tiền tệ (Monetary Approach): Xem xét cán cân thương mại như một hiện tượng tiền tệ, trong đó cung tiền, lãi suất và các chính sách tiền tệ ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại. Mô hình này cho thấy sự mất cân bằng trong thị trường tiền tệ có thể dẫn đến thâm hụt hoặc thặng dư cán cân thanh toán.

Các khái niệm chính bao gồm: tỷ giá hối đoái thực đa phương (REER), thu nhập nội địa (GDP), thu nhập nước ngoài (GDP đối tác thương mại), cung tiền M2, lạm phát (CPI) và giá dầu thô Brent thế giới. Nghiên cứu cũng tham khảo các mô hình cân bằng tổng quát và các nghiên cứu thực nghiệm liên quan để xây dựng khung phân tích toàn diện.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tự hồi quy phân phối trễ (ARDL) để phân tích mối quan hệ ngắn hạn và dài hạn giữa cán cân thương mại và các yếu tố kinh tế vĩ mô. Dữ liệu được thu thập từ quý 4 năm 1998 đến quý 4 năm 2016, bao gồm 35 quốc gia đối tác thương mại của Việt Nam, với các biến số được lấy từ các nguồn uy tín như IMF, Tổng cục Thống kê Việt Nam, Datastream và FRED.

Cỡ mẫu gồm dữ liệu hàng quý trong 18 năm, đủ lớn để đảm bảo tính ổn định và độ tin cậy của mô hình. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí thống kê và kinh tế học, trong đó các biến được kiểm định tính dừng bằng ADF và PP để xác định bậc tích hợp. Mô hình ARDL được lựa chọn do khả năng xử lý dữ liệu hỗn hợp I(0) và I(1), đồng thời cho phép xác định các độ trễ khác nhau cho từng biến.

Quy trình nghiên cứu bao gồm: kiểm định nghiệm đơn vị, kiểm định đồng liên kết bằng kiểm định đường bao (F-Bounds Test), ước lượng mô hình ARDL, kiểm định chẩn đoán về tính ổn định, tương quan chuỗi, phương sai không đổi và phân phối chuẩn của phần dư. Ngoài ra, kiểm định nhân quả Granger được áp dụng để xác định hướng quan hệ nhân quả giữa các biến.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động của tỷ giá hối đoái thực: Kết quả ước lượng mô hình ARDL cho thấy không có bằng chứng thống kê mạnh mẽ về tác động của tỷ giá hối đoái thực đến cán cân thương mại Việt Nam trong cả ngắn hạn và dài hạn. Điều này đồng nghĩa với việc điều kiện Marshall-Lerner không được thỏa mãn trong giai đoạn nghiên cứu, phù hợp với một số nghiên cứu trước đây tại các quốc gia đang phát triển.

2. Ảnh hưởng của thu nhập nội địa và nước ngoài: Thu nhập nội địa có tác động cùng chiều với cán cân thương mại, tức là khi GDP trong nước tăng, cán cân thương mại có xu hướng cải thiện. Ngược lại, thu nhập nước ngoài lại có tác động ngược chiều, làm giảm cán cân thương mại Việt Nam trong dài hạn. Cụ thể, hệ số ước lượng cho thu nhập nội địa là dương và có ý nghĩa thống kê, trong khi thu nhập nước ngoài mang dấu âm.

3. Tác động của giá dầu và lạm phát: Giá dầu thô Brent thế giới và chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đều có tác động cùng chiều với cán cân thương mại, nghĩa là khi giá dầu hoặc lạm phát tăng, cán cân thương mại cũng có xu hướng cải thiện. Tuy nhiên, tác động của giá dầu được đánh giá là tiêu cực trong dài hạn do chi phí nhập khẩu tăng lên, gây áp lực lên cán cân thương mại.

4. Ảnh hưởng của cung tiền: Cung tiền M2 có tác động ngược chiều với cán cân thương mại trong dài hạn, cho thấy khi cung tiền tăng quá mức, cán cân thương mại có xu hướng xấu đi. Trong ngắn hạn, tác động này có thể khác biệt do các yếu tố tiền tệ ảnh hưởng đến tỷ giá và thu nhập.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự phức tạp trong mối quan hệ giữa các yếu tố kinh tế vĩ mô và cán cân thương mại tại Việt Nam. Việc tỷ giá hối đoái thực không có tác động rõ ràng có thể do các yếu tố như biến động tỷ giá không đủ lớn, chi phí giao dịch và rào cản phi thuế quan làm giảm hiệu quả của chính sách tỷ giá trong việc điều chỉnh cán cân thương mại. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu tại Malaysia và Pakistan, nơi tỷ giá không phải là yếu tố quyết định duy nhất.

Ảnh hưởng tích cực của thu nhập nội địa phản ánh vai trò của tăng trưởng kinh tế trong việc nâng cao năng lực sản xuất và xuất khẩu, đồng thời giảm nhập khẩu thông qua thay thế hàng hóa trong nước. Ngược lại, thu nhập nước ngoài tăng có thể làm tăng nhu cầu nhập khẩu từ Việt Nam, nhưng cũng có thể làm tăng nhập khẩu của Việt Nam từ các đối tác, dẫn đến tác động ngược chiều.

Tác động của giá dầu và lạm phát cho thấy sự nhạy cảm của cán cân thương mại với chi phí đầu vào và mức giá trong nước. Giá dầu tăng làm tăng chi phí sản xuất và nhập khẩu, gây áp lực lên cán cân thương mại. Lạm phát cao làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu, ảnh hưởng tiêu cực đến cán cân thương mại.

Cung tiền tăng quá mức có thể dẫn đến mất giá nội tệ và lạm phát, làm suy giảm cán cân thương mại trong dài hạn. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, cung tiền có thể hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và cải thiện cán cân thương mại thông qua các kênh tín dụng và đầu tư.

Dữ liệu và kết quả có thể được trình bày qua biểu đồ xu hướng các biến số chính và bảng ước lượng mô hình ARDL, giúp minh họa rõ ràng các mối quan hệ và mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chính sách ổn định tỷ giá: Mặc dù tỷ giá hối đoái thực không có tác động rõ ràng trong nghiên cứu, việc duy trì ổn định tỷ giá vẫn cần thiết để giảm biến động và tạo môi trường thuận lợi cho xuất nhập khẩu. Ngân hàng Nhà nước nên áp dụng các công cụ can thiệp linh hoạt nhằm hạn chế biến động quá mức trong ngắn hạn.

2. Khuyến khích tăng trưởng kinh tế bền vững: Chính phủ cần tập trung thúc đẩy tăng trưởng thu nhập nội địa thông qua cải thiện năng suất lao động, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao chất lượng sản phẩm xuất khẩu. Điều này sẽ giúp cải thiện cán cân thương mại thông qua tăng xuất khẩu và giảm nhập khẩu không cần thiết.

3. Quản lý hiệu quả giá dầu và lạm phát: Cần có các chính sách năng lượng hợp lý nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của giá dầu lên chi phí sản xuất và cán cân thương mại. Đồng thời, kiểm soát lạm phát thông qua chính sách tiền tệ thận trọng để duy trì sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu.

4. Kiểm soát cung tiền hợp lý: Ngân hàng Trung ương cần điều chỉnh cung tiền phù hợp với nhu cầu thực tế của nền kinh tế, tránh tình trạng cung tiền vượt quá cầu gây ra lạm phát và mất giá nội tệ, ảnh hưởng xấu đến cán cân thương mại. Việc này nên được thực hiện trong khung thời gian trung hạn nhằm đảm bảo sự ổn định kinh tế vĩ mô.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách kinh tế: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách tiền tệ, tỷ giá và thương mại nhằm cải thiện cán cân thương mại và ổn định kinh tế vĩ mô.

2. Các nhà nghiên cứu kinh tế vĩ mô: Tài liệu là nguồn tham khảo quý giá về phương pháp ARDL và các mô hình phân tích mối quan hệ giữa cán cân thương mại và các yếu tố kinh tế vĩ mô.

3. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến cán cân thương mại giúp doanh nghiệp dự báo biến động thị trường và điều chỉnh chiến lược kinh doanh phù hợp.

4. Sinh viên và học viên cao học ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế quốc tế: Luận văn là tài liệu học tập thực tiễn, giúp nâng cao kiến thức về phân tích kinh tế vĩ mô và ứng dụng các phương pháp định lượng trong nghiên cứu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tỷ giá hối đoái thực không ảnh hưởng rõ ràng đến cán cân thương mại Việt Nam?
   Do các yếu tố như chi phí giao dịch, rào cản phi thuế quan và biến động tỷ giá không đủ lớn để tạo hiệu ứng rõ rệt. Ngoài ra, cấu trúc hàng hóa xuất nhập khẩu và sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu cũng làm giảm tác động của tỷ giá.

2. Thu nhập trong nước và nước ngoài ảnh hưởng thế nào đến cán cân thương mại?
   Thu nhập trong nước tăng thường làm tăng nhập khẩu, nhưng cũng có thể thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu, tạo tác động tích cực. Thu nhập nước ngoài tăng có thể làm tăng nhu cầu nhập khẩu từ Việt Nam, nhưng cũng có thể làm tăng nhập khẩu của Việt Nam, gây tác động ngược chiều.

3. Giá dầu ảnh hưởng như thế nào đến cán cân thương mại?
   Giá dầu tăng làm tăng chi phí sản xuất và nhập khẩu nguyên liệu, gây áp lực lên cán cân thương mại, đặc biệt với các nước nhập khẩu dầu như Việt Nam.

4. Phương pháp ARDL có ưu điểm gì trong nghiên cứu này?
   ARDL cho phép phân tích mối quan hệ ngắn hạn và dài hạn giữa các biến hỗn hợp I(0) và I(1), phù hợp với dữ liệu chuỗi thời gian kinh tế vĩ mô, đồng thời giữ được thông tin dài hạn và linh hoạt trong lựa chọn độ trễ.

5. Chính sách nào nên được ưu tiên để cải thiện cán cân thương mại?
   Ưu tiên chính sách ổn định tỷ giá, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, kiểm soát lạm phát và quản lý cung tiền hợp lý nhằm tạo môi trường kinh tế ổn định và nâng cao sức cạnh tranh quốc tế.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định các yếu tố chính ảnh hưởng đến cán cân thương mại Việt Nam gồm thu nhập nội địa, thu nhập nước ngoài, giá dầu, lạm phát và cung tiền, trong khi tỷ giá hối đoái thực không có tác động rõ ràng.
• Phương pháp ARDL được áp dụng hiệu quả để phân tích mối quan hệ ngắn hạn và dài hạn trên dữ liệu hàng quý từ 1998 đến 2016.
• Kết quả cho thấy sự phức tạp và đa chiều trong các nhân tố ảnh hưởng, đòi hỏi chính sách kinh tế tổng hợp và linh hoạt.
• Đề xuất các giải pháp chính sách nhằm ổn định tỷ giá, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, kiểm soát lạm phát và quản lý cung tiền hợp lý.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng nghiên cứu với dữ liệu cập nhật và phân tích tác động của các yếu tố khác như đầu tư trực tiếp nước ngoài và chính sách thương mại quốc tế.

Hành động ngay: Các nhà hoạch định chính sách và nhà nghiên cứu kinh tế cần áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chiến lược phát triển kinh tế bền vững, đồng thời doanh nghiệp và các tổ chức tài chính nên theo dõi sát sao các biến động kinh tế vĩ mô để điều chỉnh kế hoạch kinh doanh phù hợp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THÀNH TRUNG CÁC YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH CÁN CÂN THƯƠNG MẠI CỦA VIỆT NAM - PHƯƠNG PHÁP ARDL LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – 2018 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THÀNH TRUNG CÁC YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH CÁN CÂN THƯƠNG MẠI CỦA VIỆT NAM - PHƯƠNG PHÁP ARDL Chuyên ngành: Tài chính–Ngân hàng Mã số: 8340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. ĐINH THỊ THU HỒNG TP. Hồ Chí Minh – 2018 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bài luận văn thạc sĩ với chủ đề “Các yếu tố quyết định cán cân thương mại của Việt Nam-Phương pháp ARDL” hoàn toàn do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS Đinh Thị Thu Hồng. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng. Ngoài ra, trong luận văn có sử dụng một số nhận xét, đánh giá của các tác giả khác, cơ quan, tổ chức khác đều có trích dẫn và chú thích nguồn gốc. Tôi cam đoan sẽ hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính trung thực và các nội dung được trình bày trong luận văn này. Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2018 Nguyễn Thành Trung TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG BIỂU DANH MỤC HÌNH VẼ TÓM TẮT CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU .1 CHƯƠNG 2: KHUNG LÝ THUYẾT.2 Các lý thuyết truyền thống liên quan đến các yếu tố xác định của cán cân thương mại . Năng suất và cán cân thương mại . Thu nhập và cán cân thương mại . Tỷ giá, hiệu ứng giá tương đối và cán cân thương mại. Góc nhìn tiền tệ của cán cân thương mại . Các nghiên cứu thực nghiệm .17 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Nguồn dữ liệu và cách xác định biến số . Phương pháp nghiên cứu. Ưu điểm của phương pháp ARDL . Thiết lập mô hình . Kiểm định đường bao (F-Bounds Test) và mô hình sai số hiệu chỉnh . Vận dụng mô hình ARDL. Kiểm định chẩn đoán . Kiểm định tính ổn định . Kiểm định tính tương quan chuỗi .41 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Kiểm định phương sai thay đổi . Kiểm định lỗi xác định hồi quy . Kiểm định phân phối chuẩn của phần dư .43 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ . Kiểm định nghiệm đơn vị . Kiểm định đồng liên kết . Kiểm định hồi quy ARDL. Kiểm định chẩn đoán . Kiểm định nhân quả Granger .52 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN .56 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Thuật ngữ Viết đầy đủ tiếng Anh Viết đầy đủ tiếng Việt Autoregressive distributed ARDL Mô hình tự hồi quy phân phối trễ lag model BoP Balance of Payment Cán cân thanh toán Multi-country dynamic Mô hình cân bằng động tổng thể đa DGE general equilibrium model quốc gia Dynamic stochastic DSGE Mô hình cân bằng tổng thể dao động general equilibrium ML Marshall Lerner Điều kiện Marshall Lerner GDP Gross domestic product Tổng sản phẩm quốc nội GNI Gross national income Tổng thu nhập quốc gia IMF International Monetary Quỹ tiền tệ quốc tế Fund The impulse response IRF Hàm phản ứng xung function WB World Bank Ngân Hàng Thế Giới M3 Money Supply Cung tiền M3 TFP Total factor productivity Tổng nhân tố năng suất TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC BẢNG BIỂU Số thứ tự Tên Bảng Biểu Tóm tắt một số lý thuyết về các yếu tố xác 2.1 định của cán cân thương mại. Tóm tắt dấu tác động trong dài hạn của các 2.2 yếu tố xác định chính của cán cân thương mại từ một số nghiên cứu gần đây Kỳ vọng dấu và nguồn của dữ liệu nghiên 3.2 Thống kê mô tả các biến số 4.1 Kết quả kiểm định tính dừng ADF 4.2 Kết quả kiểm định PP 4.3 Kiểm định đường bao Kết quả ước lượng dài hạn của mô hình 4.4 ARDL(1,0,0,3,3,1,0) với biến phụ thuộc LnTB Kết quả ước lượng ngắn hạn với biến phụ 4.5 thuộc là LnTB 4.6 Kiểm định chẩn đoán 4.7 Kiểm định nhân quả Granger TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC HÌNH VẼ Số thứ tự Tên Bảng Biểu Khung phân tích xác định các yếu tố ảnh 2.1 hưởng cán cân thương mại 3.1 Xu hướng của các biến nghiên cứu Kết quả kiểm định tính ổn định của hệ số ước 4.1 lượng TIEU LUAN MOI download : [e-mail] TÓM TẮT Bài nghiên cứu này xem xét tác động của yếu tố tỷ giá, thu nhập, cung tiền, lạm phát và giá dầu lên cán cân thương mại của Việt Nam. Nghiên cứu sử dụng mô hình tự hồi quy phân phối trễ (ARDL) với dữ liệu hàng quý từ quý 4 năm 1998 đến quý 4 năm 2016 tại Việt Nam. Kết quả cho thấy không có đủ bằng chứng về sự tác động của tỷ giá hối đoái thực đến cán cân thương mại Việt Nam cả trong ngắn hạn và dài hạn, trong khi các yếu tố khác như thu nhập nội địa, giá dầu và lạm phát thì có tác động cùng chiều, thu nhập nước ngoài, cung tiền thì có tác động ngược chiều với cán cân thương mại Việt Nam trong dài hạn. Từ khóa: Cán cân thương mại, tỷ giá hối đoái thực, thu nhập nội địa, lạm phát, giá dầu, thu nhập quốc tế, ARDL TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 1 CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU Cán cân thương mại đóng vai trò rất quan trọng trong việc xác định tình trạng sức khỏe của nền kinh tế. Cán cân thương mại là sự chênh lệch giữa xuất khẩu và nhập khẩu của một quốc gia. Nếu xuất khẩu của quốc gia lớn hơn nhập khẩu, cán cân thương mại đạt trạng thái thặng dư. Tương tự, nếu nhập khẩu lớn hơn xuất khẩu, cán cân thương mại rơi vào tình trạng thâm hụt. Thâm hụt thương mại không tốt cho tăng trưởng kinh tế dài hạn. Tình trạng này buộc một quốc gia đi vay vốn từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) hoặc Ngân hàng Thế giới để duy trì cán cân thương mại. Do các khoản thanh toán trả lãi cho các khoản vay, quốc gia có ít tiềm lực đầu tư vào các dự án mới, tạo ra áp lực lên sự tăng trưởng của nền kinh tế. Mặt khác, khi tài khoản vãng lai thâm hụt, nó có thể được tài trợ bởi các tập đoàn đa quốc gia. Các tài sản tốt nhất của một quốc gia có thể sẽ rơi vào tay các nhà đầu tư nước ngoài, dẫn đến nguy cơ phá sản trong nền kinh tế và làm cho các nhà đầu tư mất niềm tin và hủy bỏ đầu tư khỏi đất nước. Hơn nữa, tình trạng thâm hụt gây ra sự suy giảm lớn trong giá trị tiền tệ, làm giảm mức sống và sự tự tin của các cơ hội đầu tư mới. Tình trạng trên còn làm giảm mức thu nhập trong một thời gian dài. Tương tự, nếu thâm hụt cán cân thương mại tích lũy do thâm hụt trong tài khoản vãng lai, một quốc gia buộc phải phụ thuộc vào chi tiêu của người tiêu dùng. Sự tăng trưởng của khu vực xuất khẩu giảm do tính cạnh tranh kém. Cuối cùng, tình trạng thâm hụt cán cân thương mại kéo dài có thể dẫn đến sự xóa bỏ ngành công nghiệp của một quốc gia,kìm hãm sự tăng trưởng kinh tế của chính quốc gia đó (Ahad và Muzammil, 2015). Tại Việt Nam, tình trạng thâm hụt trong cán cân thương mại kéo dài suốt nhiều năm qua; nếu tiếp tục kéo dài và không được kiểm soát sẽ gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế. Do đó, việc nghiên cứu và phân tích các nhân tố tác động đến cán cân thương mại có ý nghĩa vô cùng quan trọng, qua đó đưa ra các giải pháp nhằm điều chỉnh cán cân thương mại để kích thích tăng trưởng kinh tế, nâng cao tính cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam. Trong thực tế, về mặt lý thuyết, giảm giá hoặc tăng giá danh nghĩa của tỷ giá hối đoái được giả định làm thay đổi tỷ giá hối đoái thực và do đó tác động trực tiếp đến cán cân thương mại (Himarios, 1989; Bahmani-Oskooee, 2001); tuy vậy, nhiều nghiên TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 cứu lại không tìm thấy bằng chứng thống kê mạnh mẽ nào kết nối các thay đổi tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại (xem Greenwood, 1984; Mahdavi và Sohrabian, 1993; Rahman và Mustafa, 1996; Rahman và cộng sự, 1997). Thêm vào đó,bằng chứng thực nghiệm cũng cho thấy những thay đổi trong tỷ giá hối đoái thực ảnh hưởng đến cán cân thương mại ở một số nước nhưng không phải cho tất cả, ngụ ý rằng hướng tác động của thay đổi tỷ giá hối đoái thực lên cán cân thương mại vẫn chưa rõ ràng.Đặc biệt, nghiên cứu của Liew và cộng sự (2003) đã chỉ ra rằng cán cân thương mại ở các quốc gia ASEAN chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố tiền tệ hơn là tỷ giá hối đoái danh nghĩa và do đó,tác giả kết luận rằng vai trò của thay đổi tỷ giá hối đoái trong cán cân thương mại đang được phóng đại. Thêm nữa, Hassan và Zaman (2012) cho thấy mối quan hệ ngược chiều và đáng kể giữa giá dầu và cán cân thương mại trong cả ngắn hạn và dài hạn. Điều đó chỉ ra với sự gia tăng của giá dầu, chi phí vật liệu và hàng hóa tăng lên và dẫn đến tình trạng thâm hụt thương mại (mất cân đối thương mại). Một kết quả khác cũng cho thấy giá dầu tác động đáng kể, đặc biệt là ở các nước nghèo, các nước đang phát triển và các nước nhập khẩu dầu. Các kết quả trên tạo động lực cho tác giả tiến hành phân tích toàn diện các yếu tố chính tác động đến cán cân thương mại tại Việt Nam. Vì vậy, nghiên cứu sử dụng phương pháp tự hồi quy phân phối trễ ARDL và kỹ thuật kiểm định nhân quả Granger trên dữ liệu hàng quý bắt đầu từ quý 4 năm 1998 đến quý 4 năm 2016, nhằm xác định liệu có hiện diện mối quan hệ giữa cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái (phương pháp độ co giãn), thu nhập (phương pháp hấp thụ), cung tiền (phương pháp tiền tệ), mức giá và giá dầu tại Việt Nam hay không. Nghiên cứu giúp các nhà hoạch định và giới nghiên cứu trả lời các câu hỏi: i) Tỷ giá có tác động cán cân thương mại Việt Nam trong ngắn hạn và dài hạn hay không, điều kiện ML có tồn tại hay không, đường cong J có tồn tại hay không ? Trả lời câu hỏi trên nhằm giải đáp tính hiệu quả của các chính sách tỷ giá tại Việt Nam.