Chương 1 NHƢ̃ NG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ CÁN BỘ, CÔNG CHƢ́C CẤP XÃ Ở TỈ NH BẮC GIANG 1. Một số vấn đề về chính quyền cấp xã và cán bộ, công chức cấp xã 1. Chính quyền cấp xã trong hệ thống chính quyền địa phương Hiện nay, về mặt lí luận có nhiều quan điểm, quan niệm khác nhau về chính quyền cấp xã. Nhưng nhìn chung họ đều thống nhất đồng nghĩa khái niệm chính quyền cấp xã với chính quyền cơ sở.
Trên thế giới hiện nay có nhiều cách gọi khác nhau của chính quyền cấp cơ sở. Điều này gắn liền với thông lệ của quốc gia cũng như sự phân chia lãnh thổ quốc gia. Tùy thuộc vào cách phân chia lãnh thổ thành bao nhiêu cấp và đặt tên cho từng cấp đó mà chính quyền địa phương cơ sở các nước không giống nhau. Nhiều nước chia hệ thống chính quyền địa phương thành hai cấp, thì cấp sát ngay cấp chính quyền địa phương sau cấp trung ương là chính quyền địa phương cơ sở.
Trong khi đó , nhiều nước chia chính quyền điạ phương thành 3 cấp, thì chính quyền địa phương cấp thứ 3 mới là chính quyền địa phương cơ sở. Ở Việt Nam, theo Hiến pháp 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001), Luật tổ chức HĐND và UBND thì chính quyền địa phương được chia thành 3 cấp: - Chính quyền tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là cấp tỉnh); - Chính quyền huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là cấp huyện); - Chính quyền xã, phường, thị trấn (gọi chung là cấp xã). Như vậy, chính quyền cơ sở được hiểu là một bộ máy quản lý nhà nước, cấp chính quyền địa phương thấp nhất trong hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước ở cấp cơ sở, nhưng gắn nhiều hơn với tính chất tự quản. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong điều kiện chung của nhiều nước và cũng như ở Việt Nam, chính quyền cơ sở là bộ máy quản lý nhà nước nhằm đưa pháp luật vào đời sống.
Chính quyền cơ sở chính là bộ máy thực thi quyền hành pháp ở cấp cơ sở. Đặc điểm của chính quyền cấp xã Chính quyền cấp xã là cấp chính quyền thấp nhất trong hệ thống chính quyền ở nước ta. Trong số các cấp chính quyền của nước ta thì chính quyền cấp xã là cấp chính quyền chiếm số lượng đông nhất. Đây là chính quyền gần dân nhất, có tính tự quản, tính độc lập cao hơn so với các đơn vị hành chính cấp huyện.
Chính quyền cấp xã được hình thành để quản lý nhà nước trên địa bàn địa phương, trực tiếp hàng ngày hàng giờ tiếp xúc với người dân, giải quyết trực tiếp yêu cầu của người dân trong phạm vi thẩm quyền. Yếu tố quản lý của chính quyền cấp xã rất đặc biệt, nó không đơn giản như hoạt động quản lý nhà nước của các cấp hành chính khác: Nó bị chi phối mạnh mẽ bởi các mối quan hệ cộng đồng gắn bó chằng chịt, những thói quen, lệ làng… hay nói cách khác bên cạnh việc bị chi phối bởi các thiết chế chính thức còn bị chi phối bởi các thiết chế phi chính thức trong đó có cả những quy định và thiết chế do chính những thành viên trong cộng đồng lập ra vô cùng phong phú, đa dạng [23, tr. Điều đó đòi hỏi chính quyền cấp xã phải vừa mềm dẻo, vừa linh hoạt trong giải quyết các mối quan hệ với người dân đảm bảo các yêu cầu hợp pháp, hợp lý, hợp tình. Đội ngũ CBCC của chính quyền cấp xã đa phần được hình thành từ nguồn tại chỗ (do bầu cử ở địa phương, trưởng thành từ các phong trào của địa phương, bộ đội xuất ngũ trở về địa phương sinh sống…).
Họ và gia đình, họ hàng thường xuất thân, sinh sống ở địa phương, do đó có những mối quan hệ cộng đồng chằng chéo ít nhiều ảnh hưởng đến hoạt động công vụ. Nhưng cũng chính vì lẽ đó mà những người làm việc trong các cơ quan ở địa phương 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com được xem là ít quan liêu nhất, gần dân và hiểu dân, được dân biết cặn kẽ nhất. Vấn đề này vừa là mặt mạnh đồng thời cũng là mặt hạn chế đối với chính quyền cấp xã. Chính quyền cấp xã là cấp chính quyền có tính chất đặc thù, nhiều công việc được giải quyết ở địa bàn xã mang tính chất tự quản.
Vì vậy, đòi hỏi các cơ quan chính quyền cấp xã khi giải quyết các công việc ở địa bàn xã phải luôn chủ động, năng động với năng lực điều hành và trách nhiệm rất cao. Vị trí, vai trò của chính quyền cấp xã Chính quyền cấp xã là cấp thấp nhất của hệ thống các cơ quan nhà nước nói chung và hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước nói riêng trong hệ thống chính quyền 4 cấp ở nước ta. Chính quyền cấp xã là cầu nối trực tiếp giữa Nhà nước, các tổ chức và cá nhân trên địa bàn, đại diện cho Nhà nước, nhân danh Nhà nước để thực thi quyền lực nhà nước, triển khai, tổ chức thực hiện những chủ trương, chính sách và pháp luật của Đảng và Nhà nước. Chính quyền cấp xã là cơ quan nhà nước sâu sát và nắm chắc tình hình dân cư nhất, là nơi thể hiện và phản ánh tâm tư, nguyện vọng, lợi ích của nhân dân địa phương.
Mọi chủ trương chính sách, đường lối của Đảng và pháp luật của Nhà nước đều hướng về cơ sở. Chính quyền cấp xã đảm nhiệm vai trò là đối tượng thu thập và phản ánh trung thực tâm tư, nguyện vọng đó để giúp Đảng, Nhà nước có hướng đề ra các chủ trương, biện pháp tổ chức, quản lý phù hợp với thực tế đời sống nói chung và các đặc điểm đời sống của nhân dân vùng miền khác nhau nói riêng. Những người làm việc trong các cơ quan này là người sâu sát với dân, cùng chung sống hàng ngày với dân, hiểu dân, am hiểu những phong tục, tập quán, truyền thống của địa phương hơn cả do đó đòi hỏi họ bên cạnh phẩm chất chính trị, lập trường quan điểm vững chắc còn phải quan tâm đến đạo đức công vụ, sự mềm dẻo linh hoạt trong giải quyết các quan hệ khi phát sinh. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chính quyền cấp xã là nơi trực tiếp thực thi, kiểm nghiệm phản ánh hiệu lực, hiệu quả của hệ thống thể chế đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước.
Chất lượng của hệ thống thể chế chính sách phụ thuộc phần lớn vào chất lượng hoạt động của chính quyền cấp xã đồng thời trực tiếp giải quyết nhiều nhất các mối quan hệ giữa nhà nước và công dân, tổ chức. Các mối quan hệ hàng ngày phát sinh diễn ra từ khai sinh, khai tử, thay đổi tên họ, đăng ký kết hôn, công chứng, chứng thực, tranh chấp, mâu thuẫn nhỏ… đều do chính quyền cấp xã giải quyết. Do đó CBCC cấp xã trong công việc, đòi hỏi phải thực sự vì dân, thương dân, lấy dân làm gốc, "không thể vì cái toàn cục mà quên đi hoàn cảnh điều kiện của mỗi người dân, nhưng cũng không vì mỗi người dân cụ thể mà làm trái pháp luật, trái đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước" 25, tr. Chính quyền cấp xã là biểu hiện rõ nhất, tập trung nhất tính ưu việt của chế độ.
Hồ Chí Minh khẳng định: "Cấp xã là cấp gần dân nhất, là nền tảng của hành chính. Cấp xã làm được thì mọi việc đều xong xuôi" 33. Vì lẽ đó nên đây cũng chính là nơi người dân dễ thấy nhất cách thức hoạt động quản lý của nhà nước. Do đó chất lượng của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín, niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước.
Nếu chính quyền cấp xã làm việc có hiệu quả thì đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước sẽ dễ dàng đi vào cuộc sống, trở thành hoạt động thực tế của nhân dân, tạo ra sự phấn khởi, sự tin tưởng của nhân dân vào Đảng và Nhà nước; đồng thời tạo ra sự hiểu biết, thông cảm lẫn nhau giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân. Ngược lại, nếu chính quyền cấp xã không giải quyết một cách thấu đáo những thắc mắc, vướng mắc của nhân dân, các cán bộ, công chức xã làm việc không tốt có thể sẽ làm bùng phát nhiều phản ứng tiêu cực của nhân dân đối với chính quyền nhà nước, với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, thậm chí có thể gây mất đoàn kết giữa các dòng họ, thôn, bản. trong cộng đồng dân cư. Chăm lo đến đội ngũ này chính là Đảng và Nhà nước tạo ra được cho mình cánh tay đắc lực duy trì 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyền lực chính trị, hiệu lực, hiệu quả trong quản lý xã hội- chức năng chủ yếu của nhà nước.
Mọi hoạt động quản lý nhà nước của chính quyền cấp xã sẽ tác động trực tiếp đến đời sống xã hội và công dân trên địa bàn lãnh thổ. Do đó, về nguyên tắc, đòi hỏi phải xây dựng một chính quyền cấp xã giỏi về chuyên môn và thành thạo các hoạt động quản lý nhà nước trên địa bàn lãnh thổ. Cán bộ, công chức cấp xã- đội ngũ chủ chốt thực hiện nhiệm vụ của chính quyền cấp xã Đội ngũ CBCC cấp xã có vai trò hết sức quan trọng trong xây dựng và hoàn thiện bộ máy chính quyền cấp xã, trong hoạt động thi hành nhiệm vụ, công vụ. Hiệu lực, hiệu quả của bộ máy chính quyền cấp xã nói riêng và hệ thống chính trị nói chung, xét đến cùng được quyết định bởi phẩm chất, năng lực và hiệu quả công tác của đội ngũ CBCC cấp xã.
Vì lẽ đó mà họ được xem là nhân tố chủ yếu, hàng đầu và "động" nhất của bộ máy chính quyền cấp xã, là người tổ chức và điều hành hoạt động của bộ máy chính quyền cấp xã. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng đã được Đảng và Nhà nước quan tâm trong suốt quá trình từ khi xây dựng Nhà nước dân chủ nhân dân đến nay. Trong nhiều văn kiện của Đảng đều khẳng định vai trò của cán bộ nói chung và cán bộ cấp cơ sở nói riêng đối với sự nghiệp cách mạng. Hội nghị Trung ương 3 khóa VIII đã khẳng định: Cán bộ có vai trò cực kỳ quan trọng hoặc thúc đẩy hoặc kìm hãm tiến trình đổi mới.
Cán bộ nói chung có vai trò rất quan trọng, cán bộ cơ sở nói riêng có vị trí nền tảng cơ sở. Cơ sở xã, phường, thị trấn mạnh hay yếu một phần quan trọng phụ thuộc vào chất lượng đội ngũ cán bộ xã, phường, thị trấn.