CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÁN BỘ, CÔNG CHỨC CẤP XÃ 1. Một số khái niệm 1. Cán bộ cấp xã Theo Luật Cán bộ, công chức ngày 13 tháng 11 năm 2008; Cán bộ cấp xã là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứng đầu tổ chính trị - xã hội, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Theo quy định của Luật Cán bộ, công chức; Cán bộ cấp xã bao gồm cả cán bộ được điều động, luân chuyển, biệt phái về công tác tại cấp xã.
Cán bộ cấp xã bao gồm các chức vụ sau: - Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy; - Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân; - Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân; - Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; - Bí thư Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh; - Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam; - Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam (áp dụng đối với xã, phường, thị trấn có hoạt động nông, lâm, ngư, diêm nghiệp và có tổ chức Hội Nông dân Việt Nam); - Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam. Công chức cấp xã Theo Luật Cán bộ, công chức ngày 13 tháng 11 năm 2008; Công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. 10 Theo quy định của Luật Cán bộ, công chức; công chức cấp xã bao gồm cả công chức được điều động, luân chuyển, biệt phái về cấp xã; công chức cấp xã có các chức danh sau: - Trưởng Công an; - Chỉ huy trưởng Quân sự; - Văn phòng - thống kê; - Địa chính - xây dựng - đô thị và môi trường (đối với phường, thị trấn) hoặc địa chính - nông nghiệp - xây dựng và môi trường (đối với xã); - Tài chính - kế toán; - Tư pháp - hộ tịch; - Văn hóa - xã hội. Công chức cấp xã do UBND quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh quản lý.
Khái niệm chính sách phát triển cán bộ, công chức cấp xã Chính sách phát triển CBCC cấp xã dưới góc độ khoa học chính sách công được hiểu là quan điểm, là tập hợp các quyết định chính trị có liên quan của Nhà nước về phát triển CBCC cấp xã với mục tiêu, giải pháp cụ thể nhằm xây dựng đội ngũ CBCC cấp xã có cơ cấu, số lượng, chất lượng hợp lý, có đủ trình độ năng lực chuyên môn, phẩm chất chính trị, đạo đức đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng chính quyền cơ sở trong sạch, vững mạnh và phục vụ đắc lực cho người dân. Chính sách phát triển CBCC cấp xã là một bộ phận của chính sách cán bộ nói chung, thể hiện trong các văn bản của Đảng, Nhà nước nhằm điều chỉnh quá trình hoạt động, quy định những quyền lợi và nghĩa vụ của CBCC cấp xã phù hợp với đặc điểm của đời sống kinh tế - xã hội ở cơ sở; là một trong những công cụ để Nhà nước quản lý, sử dụng và phát triển đội ngũ CBCC cấp xã đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng của đất nước; là cơ sở để định hướng mọi hoạt động và hành vi của CBCC cấp xã và các tổ chức, cá nhân có liên quan. 11 Qua các phân tích cho thấy, chính sách phát triển CBCC cấp xã là toàn bộ các mặt công tác, hoạt động, từ việc xác định mục tiêu đến xây dựng và thực hiện chính sách CBCC; được tiến hành bởi cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền nhằm tạo ra một đội ngũ CBCC cấp xã đồng bộ, có số lượng, chất lượng và cơ cấu hợp lý, có phẩm chất chính trị, đạo đức, năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chính trị ở cơ sở. Xuất phát từ khái niệm chính sách công “chính sách công là một tập hợp các quyết định có liên quan lựa chọn mục tiêu và giải pháp và các công cụ chính sách để giải quyết vấn đề chính sách theo mục tiêu tổng thể đã xác định của Đảng chính trị cầm quyền” (Đỗ Phú Hải, 2014, 2015, 2017).
Ta có định nghĩa sau: Chính sách phát triển cán bộ công chức cấp xã là một tập hợp các quyết định có liên quan lựa chọn mục tiêu, giải pháp, công cụ chính sách để giải quyết vấn đề về cán bộ công chức cấp xã theo mục tiêu tổng thể xây dựng đội ngũ cán bộ công chức có năng lực và phấm chất cách mạng đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính hiện nay 1. Những vấn đề cơ bản về chính sách phát triển cán bộ, công chức cấp xã ở nước ta hiện nay 1. Mục tiêu chính sách phát triển cán bộ, công chức cấp xã Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã đề ra mục tiêu: “Xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, có đạo đức, lối sống lành mạnh, không quan liêu, tham nhũng, lãng phí; có tư duy đổi mới, sáng tạo, có kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ đáp ứng yêu cầu của thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa; có tinh thần đoàn kết, hợp tác, ý thức tổ chức kỷ luật cao và phong cách làm việc khoa học, tôn trọng tập thể, gắn bó với nhân dân, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Đội ngũ cán bộ phải đồng bộ, có tính kế thừa và phát triển, có số lượng và cơ cấu hợp lý”.
Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII) của Đảng về tăng cường xây dựng, chỉnh đón Đảng đã đề ra mục tiêu: “Nhận thức sâu sắc về nguy cơ, nhận diện đúng những biểu hiện và đề ra các giải pháp phù hợp để đấu tranh 12 ngăn chặn, đẩy lùi có hiệu quả tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Kiên quyết khắc phục những yếu kém trong công tác cán bộ và quản lý cán bộ; xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp có bản lĩnh chính trị vững vàng, có đạo đức, trách nhiệm, năng lực và động cơ đúng đắn, thực sự tiên phong, gương mẫu, luôn đặt lợi ích tập thể, quốc gia, dân tộc lên trên lợi ích cá nhân, thực sự là cán bộ của dân, phục vụ nhân dân. Củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng”. Việc xây dựng đội ngũ CBCC cấp xã có đủ trình độ, năng lực và phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống là mục tiêu, nhiệm vụ thường xuyên, có ý nghĩa quan trọng cả trước mắt cũng như lâu dài trong sự nghiệp cách mạng của Đảng và Nhà nước ta.
Chính sách phát triển CBCC cấp xã bao gồm: Quy hoạch cán bộ; Bầu cử; Tuyển dụng, điều động, luân chuyển; chính sách thu hút; Đào tạo, bồi dưỡng; Đánh giá cán bộ, công chức; Khen thưởng, kỷ luật; chính sách tiền lương, chế độ đãi ngộ. Mục tiêu của chính sách phát triển cán bộ, công chức cấp xã ở nước ta thể hiện một số nội dung trọng tâm sau: - Thực hiện đúng quy định về quy hoạch cán bộ, là khâu quan trọng, then chốt tạo sự chủ động, khoa học trong công tác cán bộ nhằm sớm phát hiện và tạo nguồn cán bộ trẻ có đức, có tài, có phẩm chất chính trị, đạo đức, năng lực chuyên môn, có triển vọng về khả năng lãnh đạo đưa vào quy hoạch để có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng, tạo nguồn các chức danh lãnh đạo, quản lý, đáp ứng nhiệm vụ chính trị trước mắt và lâu dài ở từng địa phương. - Đổi mới công tác tuyển dụng công chức cấp xã nhằm tuyển chọn và bố trí những người đủ đức, đủ tài, đảm bảo về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, có trình độ năng lực chuyên môn cao đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. - Thực hiện đảm bảo, hiệu quả và đúng quy định về điều động, luân chuyển CBCC; đổi mới mạnh mẽ công tác luân chuyển CBCC bảo đảm dân chủ, khách quan, công khai, minh bạch, công bằng; đồng thời ngăn chặn tiêu 13 cực, tham nhũng, lợi ích nhóm, quan hệ dòng họ, thân quen… - Thực hiện hiệu quả chính sách thu hút, trọng dụng và đãi ngộ những người có tài năng, có năng lực vào làm việc trong bộ máy chính quyền cơ sở.
- Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng nhằm nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, trang bị kiến thức, kỹ năng, phương pháp làm việc trong hoạt động công vụ góp phần xây dựng đội ngũ CBCC cấp xã chuyên nghiệp, có phẩm chất đạo đức, có bản lĩnh chính trị và năng lực, đáp ứng yêu cầu phục vụ nhân dân, sự nghiệp phát triển của đất nước. - Đổi mới công tác đánh giá CBCC theo hướng đề cao trách nhiệm người đứng đầu và gắn với kết quả thực hiện nhệm vụ được giao đối với CBCC cấp xã; là khâu tiền đề, cơ sở, có ý nghĩa quan trọng trong việc phát hiện, tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng, đề bạc, khen thưởng, kỷ luật và thực hiện các chế độ, chính sách đối với CBCC cấp xã. - Nâng cao hiệu lực, hiệu quả chính sách khen thưởng nhằm động viên, khuyến khích kịp thời và tạo động lực cho CBCC nỗ lực, hăng say làm việc; đồng thời, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm CBCC vi phạm kỷ luật. - Đổi mới cơ chế quản lý và thực hiện đảm bảo đúng quy định về chế độ, chính sách đối với CBCC cấp xã.
Nội dung của chính sách phát triển cán bộ, công chức cấp xã Chính sách phát triển CBCC cấp xã hiện nay được Đảng, Nhà nước và các cấp, các ngành đặc biệt quan tâm. Chính sách phát triển CBCC cấp xã là một bộ phận trong hệ thống chính sách của Đảng và Nhà nước ta; đó là hệ thống các quan điểm, tư tưởng, mục tiêu và giải pháp nhằm xây dựng đội ngũ CBCC đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong thời kỳ mới. Chính sách phát triển CBCC cấp xã bao gồm những nội dung sau: - Một là, Quy hoạch cán bộ Quy hoạch cán bộ cấp xã là công tác phát hiện sớm nguồn cán bộ trẻ có đức, có tài, có triển vọng về khả năng lãnh đạo, quản lý, đưa vào quy hoạch để có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng, tạo nguồn các chức danh lãnh đạo, quản 14 lý, đáp ứng nhiệm vụ chính trị trước mắt và lâu dài của địa phương.