ĐẶT VẤN ĐỀ Gỗ là vật liệu rất đƣợc ƣa chuộng và có giá trị cao trong nhiều lĩnh vực đặc biệt là lĩnh vực nội thất. Do gỗ có nhiều ƣu điểm nổi bật hơn so với các nguyên liệu khác nhƣ có vân thớ, màu sắc đẹp, nhẹ, thân thiện với môi trƣờng, có tính thẩm mỹ cao,… tạo cho ngƣời sử dụng một tâm lý thoải mái, dễ chịu khi sử dụng. Vì vậy, nhu cầu sử dụng các sản phẩm từ gỗ ngày càng ta. Tuy nhiên, gỗ vẫn tồn tại một số nhƣợc điểm nhƣ dễ bị vi sinh vật phá hoại, chịu ẩm, nhiệt kém,.
nên các sản phẩm gỗ đều đƣợc trang sức bằng một số loại chất phủ để bảo vệ và làm tăng tính thẩm mỹ. Công đoạn trang sức có thể tiến hành trƣớc hoặc sau khi lắp ráp sản phẩm. Sản phẩm mộc sau khi trang sức có độ cứng nhất định, có tính chịu nƣớc chịu khí hậu,. ngăn ngừa sự cong vênh biến dạng, mài mòn, nứt,., kéo dài thời gian sử dụng của sản phẩm, tạo cho sản phẩm mộc có màu sắc, độ bóng, tạo tâm lý dễ chịu cho ngƣời sử dụng.
Hiệu quả trang sức có ảnh hƣởng rất quan trọng đến giá trị kinh tế và thẩm mỹ của sản phẩm mộc. Hiện nay, trên thị trƣờng có rất nhiều chất phủ dùng cho ngành chế biến gỗ nhƣ: Chất phủ polyureatan, chất phủ nitrocellulose, chất phủ epoxy, sử dụng dầu bảo quản,.Với các phƣơng pháp trang sức có thể tiến hành thủ công hoặc cơ giới nhƣ: phun, nhúng, quét, xoa, dán mặt,… Chất lƣợng trang sức bề mặt gỗ phụ thuộc vào các yếu tố về độ nhẵn bề mặt, độ ẩm ván nền, loại sơn phủ sử dụng, về kỹ thuật trình độ của con ngƣời, về thiết bị máy móc… Để nâng cao chất lƣợng trang sức sản phẩm gỗ cần đảm bảo ván nền đạt yêu cầu, sử dụng đúng loại chất phủ, hiện đại hóa máy móc, thiết bị, nâng cao trình độ tay nghề cho ngƣời công nhân,… Xuất phát từ những lý do trên, đƣợc sự nhất trí của nhà trƣờng và Viện Công nghiệp gỗ em tiến hành thực hiện đề tài sau: “ Đánh giá và đề xuất cải tiến quy trình trang sức sản phẩm gỗ nội thất tại xí nghiệp Thắng Lợi, công ty CP Phú Tài, Bình Định” nhằm nâng cao chất lƣợng bề mặt cho sản phẩm. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử nghiên cứu về trang sức bề mặt sản phẩm gỗ 1.
Trên thế giới Công nghệ trang sức bề mặt vật liệu gỗ ra đời từ rất lâu, cho đến nay công nghệ này rất phát triển ở nhiều nƣớc trên thế giới. Có rất nhiều hƣớng nghiên cứu về các thành tựu trang sức bề mặt vật liệu gỗ và nó đƣợc ứng dụng rộng rãi ở rất nhiều nƣớc đã đạt đƣợc nhiều tiềm năng, cụ thể là: - Nghiên cứu về trang sức bề mặt vật liệu gỗ bằng chất phủ lỏng Thời xƣa, vật đầu tiên đƣợc trang trí phủ mặt đó là các chiến thuyền. Ngƣời ta tạo ra những con thuyền từ gỗ cây Tuyết Tùng và cây Bách. Đối với hai loại cây này đều có nhựa chống chịu với môi trƣờng rất tốt.
Ngƣời ta đã sử dung dầu hắc tín bôi quanh thuyền, chất dầu hắc tín này đƣợc sử dụng nhiều trong hàng hải và đến nay nó đƣợc dùng nhiều trong nền công nghiệp. Ngoài ra,những ngƣời La Mã đã từng dùng một khối lƣợng lớn dầu hắc tín để quét lên vũ khí, và các tòa nhà. Bên cạnh đó dầu hắc tín còn đƣợc dùng để quét lên bề mặt sản phẩm ngoại thất nhƣ cột gỗ hoặc những sản phẩm để nơi dễ bị mục, ẩm. Một vài thế kỷ trƣớc đây, những ngƣời đàn ông Hy Lạp đã bôi vecny lên thuyền của họ.
Các chất này đƣợc tạo từ dầu thực vật, nhựa cây: dầu thông, sáp ong, cánh kiến đỏ từ một số côn trùng ký snh trên cây Lacifier lacca. Tất cả các chất đó đều làm tăng khả năng chống chịu với môi trƣờng và tính thẩm mỹ của sản phẩm. Trong suốt thế kỷ 18, cánh kiến đỏ đƣợc dùng để trang sức sản phẩm mà không qua chế biến. Đến thế kỷ 19 mới đƣợc chế biến thành senlac và đến giữa thế kỷ 19 thì gỗ, sản phẩm từ gỗ đƣợc trang sức hầu hết bằng vécny từ senlac.
Cho đến nay ở một số nƣớc vẫn dùng vécny cánh kiến để trang sức sản phẩm mộc. Cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, đã xuất hiện một số loại chất phủ gốc dầu thực vật , chủ yếu là dầu trẩu, dầu gai, dầu đay,…đƣợc sử dụng 2 trong chế tạo sơn dầu và phƣơng pháp trang sức cho loại chất phủ này chủ yếu là thủ công: nhúng, quét,… Đến giữa năm 1990 trên thị trƣờng xuất hiện một số loại sơn và màng phủ từ cenllulose. Cùng với sự ra đời của các loại chất phủ này thì các phƣơng pháp trang sức cơ giới cũng đƣợc nghiên cứu. Vào đầu những năm 50 của thế kỷ 20, một loạt các các chất phủ khác đã đƣợc nghiên cứu và cho vào sản xuất nhƣ: Epoxy, sơn gốc urea, sơn gốc melamine, sơn polyster,… Cùng với các loại màng phủ, các phƣơng pháp trang sức cũng ra đời.
Từ đó đến nay công nghệ trang sức bề mặt gỗ trên thế giới rất phát triển và đạt tới trình độ công nghệ cao. [1] - Nghiên cứu về ván mỏng dán phủ mặt Bắt đầu từ thời kì Phục Hƣng, thế kỷ 14, kỷ thuật dán mặt đồ mộc bằng ván mỏng đã đƣợc phát triển đến cao độ. Chủ yếu sử dụng trong đồ mộc cung đình hào hoa của pháp. Thế kỷ 17, Vƣơng chiều nƣớc Anh đã nhập khẩu Satin wood từ Ấn Độ, rất đƣợc ƣa chuộng, mặt tƣờng, cánh tủ và đồ mộc đều dùng Satin wood để trang sức dán mặt, do đó mà lịch sử gọi nó là vƣơng triều Satin wood.
Công nghệ trang sức truyền thống này đƣợc lƣu truyền từ thời cổ đại chính là khởi nguồn của kỹ thuật trang sức bề mặt ván nhân tạo ngày nay của Âu Mỹ. Ngoài ra Trung Quốc cũng là một nƣớc phát triển mạnh về sản xuất ván mỏng dán mặt. Tiêu biểu cho công nghệ này, có hai cơ sở sản xuất đồ mộc Hoàng Hải và Yến Đài. Bên cạnh đó, hai nhà máy Quang Hoa và Bắc Kinh đã thành công ở kỹ thuật dán ván vi mỏng ƣớt trang sức, cung cấp cho nhiều nƣớc trên thế giới.
Các nhà máy đồ mộc ở Thƣợng Hải cũng nhƣ các địa phƣơng khác đã bắt đầu ứng dụng kỹ thuật dán lạng vi mỏng cho bộ phận cấu kiện đồ mộc hoặc trên tấm kim loại mỏng, hay dán lên sản phẩm phù điêu ván sợi ép và ván dăm đã đƣợc xem là vật liệu kiến trúc dùng để trang sức nội thất. - Các công trình nghiên cứu về ván lạng kỹ thuật: 3 Vào những năm 70, Cộng Hòa Liên Bang Đức đã chuyền giao cộng nghệ và đƣa thiết bị sản xuất ván lạng kỹ thuật cho Trung Quốc. Tham gia vào công trình đó có sự đóng góp của nhà máy kiến thiết Thƣợng Hải, nhà máy gỗ Bắc Kinh cừng với các nhà máy hữu quan tiến hành thiết kế. Từ đó, Trung Quốc trờ thành một nƣớc phát triển mạnh về lĩnh vực trang sức bề mặt sản phẩm ván nhân tạo.
Đến những năm đầu thế kỷ XXI, trên thế giới công nghệ sản xuất ván lạng kỹ thuật đã đƣợc đƣa vào ứng dụng rộng rãi. Các nhà sản xuất đã và đang ứng dụng hiểu quả công nghệ này, nhƣ:Alpiligum (Italia), Anqing Hengtong Wood Co.Ltd (Trung Quốc), Linyi Kaiyuan Wood industry Co.Ltd; Guangzhou Weitian Timber Manufaturing Co.Ltd; Mac Douglas Wood Flooring ( Suzhou) Co.Ltd; Foshan shunde Lulin Wood Products Co.Các sản phẩm sản xuất ra đã đƣợc các nhà sản xuất ván sàn, vật liệu trang trí nội thất nhƣ: Shanghai YELS Artificial Plank Limmited Company Shanghai King Yird Intl.Ltd; Changzhou Shudi Wood Co.Ltd; Hangzhou Hodin Decoration materials Co.Ltd; Jiashan Longsen lumbering Co.Ltd; Foshan Nanhai Jingcheng Woodwook Co.Ltd; Hangzhou Mitsein Wood Co.sự dụng và đánh giá cao về độ bền cũng nhƣ hiệu quả thẩm mỹ đạt đƣợc. [3] - Một số nghiên cứa về ván mỏng nhuộm màu: Vào những năm 60 của thế kỷ XIX, Nhật Bản cũng bắt đầu tiến hành nghiên cứa và ứng dụng công nghệ này. Cho đến nay, trên thế giới, công nghệ nhuộm màu ván mỏng không còn là mới mẻ, nó đã nhanh chóng lan rộng tới các nƣớc; Đức, Mỹ, Anh, Pháp, Trung Quốc, Indonesia, Philippin.Grelier et al, (1997), Hon (1995), Kai et al.(1985) đã nghiên cứu về nhuộm màu gỗ, nhuộm màu ván mỏng, ổn định màu gỗ bằng hóa chất.
Trong những năm gần đây, ở Trung Quốc một số tác giả đã đi sâu vào nghiên cứu lĩnh vực nhuộm màu cho gỗ bằng hóa chất, nhƣ; Trần Quế Hoa (2000) đã thí nghiệm công nghệ nhuộm màu ván mỏng gỗ Dƣơng. Tạp chí 4 Khai phá khoa học kỹ thuật Lâm nghiệp; Trần Ngọc Hòa, Lục Nhân Thƣ, Lý Tông Nhiên (2000) đã nghiên cứu ảnh hƣởng của tỷ lệ nhuộm màu thêm vào trong nhuộm màu ván mỏng gỗ Bào Đồng. [4] - Một số nghiên cứu về dán phủ giấy trang sức Melamin Formaldehyde Năm 1984, ván mỏng trang sức Melamin -Formaldehyde ra đời và đã đƣợc phát triển rất nhanh chóng cho đến ngày nay. Cuối những năm 60, phƣơng pháp dán mặt bằng giấy tẩm Melamin - Formaldehyde chu kỳ ngắn phát triển, nó đẩy nhanh cao trào sản xuất các loại ván nhân tạo trang sức này, đặc biệt là ở Châu Âu nó đã trờ thành trào lƣu độc tôn.
Kỹ thuật chế bản đƣợc ứng dụng in hoa văn vân thớ gỗ, làm cho vân thớ đƣợc in ra có cảm giác chân thực và tính không gian nổi bật, từ đó mà thúc đẩy sự phát triển in trực tiếp và in giấy vân hoa dán mặt ván nhân tạo. Trong những năm 1972 đến nay, tình hình trang sức bề mặt ván nhân tạo bằng một số loại ván trang trí của một số quốc gia trên thế giới vẫn phát triển mạnh. Tình hình trang sức ván nhân tạo của một số quốc gia trên thế giới Mỹ Ván dăm Gỗ Đồ Phƣơng pháp trang cộng đồng Ván dán Nhật Bản nhân Ván dăm mộc sức bề mặt Châu Âu tạo Đức 1978 1972 1977 1970 1980 1973 1974 1977 Ván trang sức nhựa - 14 9 8.3 10 5 - - tổng hợp Ván mỏng dán mặt - 32 17 41.4 Giấy tẩm nhựa tổng 6.7 hợp dán mặt In 72.4 21 Quét phủ trang sức 5.1 Loại hình khác 12 6 6 5 8. Ở trong nước Từ thời xa xƣa, ngƣời ta thƣờng trang sức các sản phẩm mộc bằng phƣơng pháp gia công bề mặt sản phẩm dƣới hình thức chạm khắc, khảm trai.
Các nghề cổ truyền đƣợc du nhập vào nƣớc ta từ thế kỷ 15 -16, từ đó đến nay mặc dù có lúc phát triển mạnh nhƣng cũng có lúc kém phát triển nhƣng đến nay vẫn tồn tại phát triển mạnh.