CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.1 Hoạt động cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm và đặc điểm cho vay khách hàng cá nhân của ngâng hàng thương mại 1.1 Khái niệm khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại Khái niệm Khách hàng cá nhân là là nhóm đối tượng là cá nhân hoặc hộ gia đình, tổ hợp tác hay chủ trang trại… là các chủ thể nhỏ lẻ đơn độc đang và sẽ sử dụng sản phẩm dịch vụ phục vụ cho mục đích cá nhân của họ. Nhóm đối tượng này có khối lượng rất lớn và có dộ tuổi khác nhau. Đặc điểm của khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại Thứ nhất, là đặc điểm gia đình, như trình độ văn hóa, quy mô của gia đình, số lượng người trưởng thành, người ăn theo Thứ hai, là vai trò và địa vị xã hội : có tác động rất rõ nét đến nhu cầu tài chính của khách hàng cá nhân Thứ ba, là tầng lớp xã hội: các cá nhân , hộ gia đình thuộc các tầng lớp xã hội khác nhau sẽ có nhu cầu về sản phẩm dịch vụ ngân hàng khác nhau Thứ tư, là độ tuổi khác nhau của các tầng lớp dẫn cư sẽ có nhu cầu khác nhau về các sản phẩm dịch vụ của ngân hàng Thứ năm, là nghề nghiệp, điều kiện kinh tế và thu nhập cá nhân ảnh hưởng đến nhu cầu vay vốn của cá nhân họ có thu nhập cao thì họ vay nhiều, còn họ có thu nhập thấp thì họ chỉ dám vay ít.2 Khái niệm cho vay khách hàng cá nhân Với vai trò làm trung gian tài chính, các NHTM đứng ra huy động nguồn vốn nhàn rỗi từ những chủ thế dư thừa vốn, đồng thời phân phối lại cho những người cần vốn trong xã hội bằng hình thức cho vay. Tín dụng ngân hàng có thể thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như: tín dụng bằng tiền (cho vay), tín dụng bằng tài Luan van 5 sản (cho thuê), tín dụng bằng uy tín của mình (bảo lãnh).
Tuy nhiên hoạt động tín dụng cho vay là hoạt động quan trọng nhất, đặc biệt là hoạt động cho vay KHCN. Theo mục 2- Điều 3- Quyết định 1627/2001/QĐ-NHNN về qui chế cho vay của Tổ chức tín dụng, cho vay KHCN là: “một hình thức cấp tín dụng cá nhân, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi”. Như vậy, cho vay khách hàng cá nhân là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu vốn của cá nhân, hộ gia đình. Nhu cầu vốn của cá nhân, hộ gia đình chủ yếu là nhu cầu về cư trú: mua sắm, sửa chữa, xây dựng nhà cửa, nhu cầu mua sắm tiện nghi trong gia đình… Nhu cầu chi tiêu hằng ngày, nhu cầu chi tiêu giáo dục và đào tạo… Các khoản tín dụng này đều hoạt động theo nguyên tắc chung trong cho vay của Ngân hàng thương mại.3 Đặc điểm cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại Thứ nhất, Đặc điểm về thời hạn vay vốn Tùy thuộc vào từng mục đích vay vốn và hình thức cho vay mà các khoản vay của KHCN có thời hạn: Ngắn hạn, Trung hạn, Dài hạn.
Trong đó: - Đối với những khoản vay bổ sung vốn lưu động phục vụ sản xuất kinh doanh, thời hạn cho vay phù hợp với chu kỳ sản xuất kinh doanh của cá nhân và hộ gia đình do đó thời hạn cho vay thường là ngắn hạn. - Đối với những khoản vay phục vụ nhu cầu tiêu dùng của cá nhân và hộ gia đình, thời hạn cho vay thường là trung và dài hạn tùy thuộc vào khả năng đáp ứng nguồn vốn của ngân hàng, khả năng trả nợ của khách hàng, đặc biệt đối với các khoản vay mua nhà, thời hạn cho vay có thể kéo dài tới 30 năm. Thứ hai, đặc điểm về quy mô và số lượng các khoản vay Thông thường quy mô mỗi khoản vay của KHCN thường nhỏ hơn các khoản vay của Doanh nghiệp. Tuy vậy, ở các NHTM số lượng các khoản vay của KHCN thường lớn, đặc biệt các NHTM hoạt động theo định hướng là ngân hàng bán lẻ thì số lượng này là rất lớn, do đó tổng quy mô các khoản vay của KHCN thường chiếm Luan van 6 tỷ đồng trọng lớn trong tổng dư nợ của Ngân hàng.
Thứ ba, đặc điểm về chi phí cho vay Do các khoản vay KHCN thường có quy mô nhỏ, số lượng các khoản vay lại thường rất lớn nên các Ngân hàng phải bỏ ra nhiều chi phí (cả về nhân lực và vật lực) trong việc phát triển khách hàng, thẩm định, xét duyệt, và xử lý các khoản vay do đó chi phí tính trên mỗi đồng vay của KHCN thường lớn hơn của DN. Thứ tư, Đặc điểm về lãi suất cho vay Dựa vào các hình thức cho vay khác nhau mà ngân hàng áp dụng mức lãi suất khác nhau đối với khách hàng của mình, lãi suất cho vay đối với KHCN chia làm hai loại: lãi suất cho vay đối với khách hàng vay có tài sản đảm bảo và khách hàng vay không tài sản đảm bảo. Đối với KHCN vay có tài sản đảm bảo: Là các khoản vay được đảm bảo bằng tài sản thuộc sở hữu của chính khách hàng vay vốn hoặc của người thứ 3. Tài sản đảm bảo có thể là số dư tài khoản tiền gửi, sổ tiết kiệm, hàng hóa, máy móc thiết bị, bất động sản… Với cho vay KHCN có tài sản đảm bảo được đánh giá là khoản vay có mức rủi ro thấp, với mức lãi suất do ngân hàng VPBank áp dụng ở thời điểm hiện tại giao động từ 23% - 28%/năm.
Hạn mức vay của khách hàng dựa trên TSĐB phụ thuộc vào việc định giá của TSĐB của khách hàng. Thông qua cơ quan thẩm định về TSĐB ngân hàng có thể định giá được số tài sản mà khách hàng đem ra làm tài sản đảm bảo để từ đó cung cấp cho khách hàng hạn mức vay phù hợp. Khi khách hàn không có khả năng tri trả thì NH có quyền thu hồi và xử lý số tài sản mà khách hàng mang ra làm TSĐB. Đối với KHCN vay không tài sản đảm bảo: Cho vay không có tài sản đảm bảo (cho vay tín chấp) là cho vay không cần tài sản đảm bảo mà ngân hàng cho vay dựa trên uy tín của khách hàng.
Đây là hoạt động có mức rủi ro lớn nhất của ngân hàng, với mức lãi suất cho vay không TSĐB có mức lãi suất giao động từ 28% - 35%/năn do ngân hàng VPBank quy định ở thời điểm hiện tại. Ở đây đánh giá hạn mức tín dụng của khách hàng dựa trên thu nhập hiện tại và các giấy tờ chứng minh thu nhập Luan van 7 của khách hàng. Trong nghiệp vụ này các cán bộ nhân viên phải thận trọng đánh giá khách hàng chính xác, tránh trường hợp khách hàng làm giả giấy tờ làm tăng nguy cơ rủi ro tới ngân hàng. Thứ năm, Đặc điểm về rủi ro tín của các khoản cho vay đối với KHCN Các khoản vay của KHCN thường có nhiều rủi ro nhất đối với ngân hàng.
Sở dĩ như vậy là do tình hình tài chính của KHCN thường thay đổi tùy theo tình trạng thu nhập của khách hàng. Mặt khác, rủi ro cũng từ chính các cán bộ nhân viên trong ngân hàng khi nhân viên nghiệp vụ chưa chắc, còn bị tác động từ yếu tố tâm lý tới khách hàng tin tưởng khách hàng của mình. Việc thẩm định và quyết định cho vay KHCN cũng gặp khó khăn do trình độ của cán bộ ngân hàng còn kém và khách hàng đưa thông tin không đầy đủ, không rõ ràng, do đó chất lượng thẩm định khách hàng không cao. Chính vì vậy, các khoản vay KHCN thường không đánh giá được đúng với thực tế dẫn đến rủi ro cho ngân hàng.2 Phân loại cho vay khác hàng cá nhân của ngân hàng thương mại Trong hoạt động cho vay của NHTM, cho vay khách hàng cá nhân có thể phân chia theo nhiều tiêu thức khác nhau: Thứ nhất, Theo mục đích vay vốn của KHCN.
Theo tiêu thức này cho vay KHCN gồm: Cho vay tiêu dùng Cho vay tiêu dùng bao gồm các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của người tiêu dùng bao gồm cá nhân và hộ gia đình. Đây là nguồn tài chính quan trọng giúp họ trang trải cho nhu cầu trong cuộc sống. Cho vay tiêu dùng còn đáp ứng các chi tiêu cho giáo dục, y tế, du lịch… Cho vay sản xuất kinh doanh: là hình thức cấp TD cho các KHCN để bổ sung, đầu tư vốn vào hoạt động sản xuất kinh doanh nhỏ lẻ. Thứ hai, Theo thời hạn hạn vay, Theo tiêu thức này cho vay KHCN gồm: Cho vay dụng ngắn hạn Loại tín dụng này có thời hạn dưới 12 tháng và được sử dụng để bù đắp thiếu hụt vốn lưu động của các doanh nghiệp và nhu cầu chi tiêu ngắn hạn của cá Luan van 8 nhân.
Đối với ngân hàng thương mại tín dụng ngân hàng chiếm tỉ trọng cao nhất. Cho vay trung hạn và dài hạn Theo quy định hiện nay của ngân hàng nhà nước Việt Nam, tín dụng trung hạn và dài hạn có thời hạn từ 1 năm trở lên. Tín dụng trung hạn chủ yếu được đầu tư để mua sắm tài sản cố định, cải tiến hoặc đổi mới thiết bị công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh, xây dựng các dự án mới có quy mô nhỏ và thời gian thu hồi vốn nhanh. Tín dụng dài hạn thường cung cấp để đáp ứng nhu cầu dài hạn như xây dựng nhà ở, các thiết bị, phương tiện vận tải có quy mô lớn, xây dụng các xí nghiệp mới.
Thứ ba, Phân loại cho vay KHCN theo loại tiền, theo tiêu thức này cho vay KHCN gồm: Cho vay KHCN bằng nội tệ Là loại tiền mà Ngân hàng cho khách hàng vay bằng Việt Nam Đồng và khách hàng chịu lãi vay bằng tiền Việt Nam được quy định tại thời điểm vay vốn. Đây là loại chiếm tỷ trọng chủ yếu của khối lương vốn cho vay của các NHTM ở Việt Nam. Cho vay KHCN bằng ngoại tệ Là loại tiền mà Ngân hàng cho khách hàng vay bằng ngoại tệ và khách hàng trả lãi vay cho Ngân hàng theo quy định lãi vay ngoại tệ. Các loại ngoại tệ như chủ yếu được sử dụng là: USD, EUR.
Ngoài ra còn một số cách phân loại khác như: Phân loại theo phương thức cho vay, phân loại theo hạn mức cho vay, phân loại theo tài sản đảm bảo… 1.2 Rủi ro tín dụng trong cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại 1.