phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị và tài liệu tham khảo, nội dung luận văn được trình bày trong 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về vấn đề nghiên cứu Chƣơng 2: Thực trạng xã hội hoá và quản lý xã hội hoá giáo dục trung học cơ sở trên địa bàn quận Hai Bà Trưng, Hà Nội trong giai đoạn hiện nay. Chƣơng 3: Đề xuất những biện pháp cải tiến quản lý xã hội hoá giáo dục trung học cơ sở trên địa bàn quận Hai Bà Trưng, Hà Nội trong giai đoạn hiện nay. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ XÃ HỘI HOÁ GIÁO DỤC TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Sơ lƣợc về vấn đề nghiên cứu Giáo dục là phạm trù vĩnh cửu, sự ra đời của giáo dục gắn liền với sự hình thành, tồn tại và phát triển của loài người.
Chức năng đầu tiên, chức năng nguyên thuỷ của giáo dục là XHH. Ngày nay, loài người đã bước vào thế kỷ XXI, thế kỷ mở ra cho nhân loại một thời đại văn minh trí thức. Thời đại đó yêu cầu con người phải: “Học để biết, học để làm, học để chung sống với người khác, học để khẳng định mình và phát triển”. Tuy nhiên, không có một ngôi trường nào, người thầy nào đủ sức đưa hết mọi tri thức, kỹ năng, thái độ vào dạy học nhà trường.
Bởi vậy, việc học tập ngày nay không chỉ diễn ra trong nhà trường mà còn phải học trong gia đình và ngoài xã hội với nhiều hình thức phong phú và đa dạng; kéo dài suốt đời, học những gì cần cho cuộc sống khi có nhu cầu và điều kiện, nghĩa là phải giáo dục cho mọi người và mọi người phải tự giáo dục để tiến tới một xã hội học tập. XHHGD là một quan điểm của Đảng và Nhà nước ta. Quan điểm đó là sự đúc kết truyền thống hiếu học, đề cao sự học và chăm lo việc học hành của nhân dân ta suốt hàng nghìn năm lịch sử phát triển của dân tộc. Từ cách mạng tháng 8/1945 thành công đến nay, nhiều văn bản của Đảng và Nhà nước ta chỉ đạo sự nghiệp giáo dục đã khẳng định: “Giáo dục là sự nghiệp của quần chúng”, “Nhà nước và Nhân dân cùng làm giáo dục”.
Nghị quyết TW 4 khoá VII nhấn mạnh: “Nhà nước cần đầu tư nhiều hơn cho giáo dục, nhưng vấn đề quan trọng là phải quán triệt sâu sắc và tiến hành tốt việc xã hội hoá các nguồn đầu tư, mở rộng phong trào xây dựng phát triển giáo dục trong nhân dân, coi giáo dục là sự nghiệp của toàn xã hội”. Nghị quyết TW 2 khoá VIII một lần nữa khẳng định: “Giáo dục là sự nghiệp của toàn Đảng, 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com của Nhà nước và của toàn dân”. Nghị quyết TW 6 khoá IX, Đảng ta chỉ rõ: “Đẩy mạnh XHHGD, xây dựng xã hội học tập, coi giáo dục là sự nghiệp của toàn dân, và XHHGD là một giải pháp quan trọng để tiếp tục phát triển giáo dục”. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Đảng ta lại tiếp tục khẳng định: “Đẩy mạnh XHHGD”.
Chủ chương XHHGD của Đảng được thể chế hoá vào Hiến pháp năm 1992. Điều 12, Luật Giáo dục 2005 đã nêu: Xã hội hoá sự nghiệp giáo dục để thực hiện đa dạng hoá các loại hình trường và các loại hình giáo dục; khuyến khích huy động và tạo điều kiện để tổ chức, cá nhân tham gia phát triển sự nghiệp giáo dục”. Trên cơ sở quan điểm của Đảng, Chính phủ ban hành nghị quyết số 90/CP về phương hướng và chủ trương XHH các hoạt động giáo dục nhằm cụ thể hoá chủ trương, nội dung, biện pháp XHH hoạt động GD & ĐT. Ngày 18/4/2005, Chính phủ ban hành nghị quyết số 05/2005 NQ- CP về đẩy mạnh XHH các hoạt động GD & ĐT.
Ngày 24/6/2005, Bộ GD & ĐT đã ban hành quyết định số 20/2005/ QĐ-BGD&ĐT phê duyệt đề án “Quy hoạch phát triển XHHGD giai đoạn 2005 –2010”. Bên cạnh những chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước nêu trên, các nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục nước ta cũng có nhiều công trình nghiên cứu về XHHGD. Như tác giả Phạm Minh Hạc: “Xã hội hoá công tác giáo dục, một con đường phát triển giáo dục của nước ta”[12]. Trong tác phẩm “Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa thế kỷ XX”, tác giả Phạm Minh Hạc nêu rõ: “Sự nghiệp giáo dục không chỉ là của Nhà nước mà là của toàn xã hội.
Mọi người cùng làm giáo dục, Nhà nước và xã hội, trung ương và địa phương cùng làm giáo dục” [11]. Nghiên cứu của Đặng Quốc Bảo cho rằng: “XHHGD phản ánh bản chất luận đề: Giáo dục cho tất cả mọi người, tất cả cho sự nghiệp giáo dục (Education for All, All for Education EFA- AFE). Vậy việc huy động toàn xã hội làm giáo dục, động viên các tầng lớp nhân dân góp sức xây dựng nền 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com giáo dục quốc dân dưới sự quản lý của Nhà nước không phải là một ý tưởng mới lạ” [3, tr. Tác phẩm “Xã hội hoá công tác giáo dục, nhận thức và hành động” của Viện Khoa học giáo dục Việt Nam xuất bản do tập thể Bùi Gia Thịnh, Võ Tấn Quang, Nguyễn Thanh Bình nghiên cứu biên soạn đã góp phần hoàn thiện về nhận thức lý luận và hướng dẫn XHHGD.
Điều đáng quan tâm là không phải chỉ ở các nước kém phát triển cũng đã đề ra nhiều giải pháp đẩy mạnh công tác XHHGD để phát triển sự nghiệp giáo dục, bởi XHHGD là một hệ thống định hướng hoạt động của mọi người, mọi lực lượng xã hội, nhằm hoàn lại bản chất xã hội của giáo dục cho giáo dục và trả lại nhiệm vụ giáo dục của toàn xã hội cho chính xã hội để tiến tới xây dựng một xã hội học tập. Tổ chức văn hoá giáo dục Liên hiệp quốc (UNESCO) đã khuyến nghị: Giáo dục không chỉ bó hẹp trong nhà trường. Giáo dục phải trở thành phong trào quần chúng thực sự. Vấn đề XHHGD đã được nghiên cứu cả về lý luận và thực tiễn khá sâu rộng và lâu dài trong lịch sử giáo dục nước ta và các nước trên thế giới.
Bên cạnh các công trình nghiên cứu khoa học nói chung về công tác XHHGD trong những năm gần đây được nhiều nhà quản lý giáo dục nước ta quan tâm. Nhiều luận án Tiến sĩ, luận văn Thạc sĩ cũng đã nghiên cứu về vấn đề này. Tuy nhiên, đó là những vấn đề có tính chuyên sâu và gắn liền với công tác quản lý nảy sinh ở từng địa phương và phạm vi công tác. Các hoạt động của XHHGD là vấn đề rộng lớn, do vậy việc nghiên cứu công tác XHHGD nói chung và XHHGD ở cấp THCS nói riêng vẫn có ý nghĩa thực tiễn cao.
Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Giáo dục Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt trong lịch sử nhân loại, là một trong những lĩnh vực hoạt động xã hội nhằm kế thừa, duy trì và phát triển nền văn hoá xã hội, văn minh của nhân loại. Giáo dục có tính phổ biến và vĩnh hằng, là nhân tố cốt lõi và tồn tại khách quan trong mọi giai đoạn phát triển của xã hội. Theo nghĩa chung nhất: “Giáo dục là qúa trình truyền và lĩnh hội những tri thức, 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com kỹ xảo và những kinh nghiệm nhằm chuẩn bị cho con người bước vào cuộc sống lao động và sinh hoạt xã hội; là một nhu cầu tất yếu của xã hội loài người, đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của con người và xã hội” [16].
Giáo dục là điều kiện để con người gắn bó với nhau một cách có hiệu quả theo mục tiêu đổi mới điều kiện sinh tồn, bởi vì hành động của bất kỳ cá nhân nào cũng bị hạn chế do khả năng và kinh nghiệm, tri thức của thế hệ trước truyền lại cho thế hệ sau rồi cứ thế tích luỹ và ngày càng phong phú. Giáo dục không tồn tại “tự thân, biệt lập” mà nó tồn tại trong một xã hội cụ thể và mọi sự giáo dục đều hướng tới sự tiến hoá của xã hội, nói cách khác là luôn có một nền giáo dục xã hội. Giáo dục luôn được quy định bởi điều kiện, định hướng về chính trị, kinh tế, văn hoá xã hội cụ thể. Không có xã hội nào có thể tồn tại mà không có giáo dục và mọi sự giáo dục đều nhằm mục đích phục vụ cho sự tiến bộ của xã hội.
Mối quan hệ biện chứng đó trong thời đại kinh tế tri thức hiện nay được thể hiện rất sinh động. Mọi quốc gia thế giới đều quan tâm đến việc đổi mới nền giáo dục của mình để phù hợp với thay đổi của xã hội và sự phát triển chung của nhân loại. Các nước đều coi giáo dục là con đường cơ bản để khỏi tụt hậu và phát triển bền vững. Đảng ta chủ trương phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu, là điều kiện tiên quyết để phát triển nguồn nhân lực - yếu tố cơ bản để xã hội phát triển nhanh và bền vững.
Giáo dục vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển xã hội, văn hoá, kinh tế, chính trị. Theo tác giả Đặng Quốc Bảo, giáo dục(G) có thể coi là tâm giao điểm của hai trục: trục văn hoá - chính trị (V-C) và trục kinh tế- xã hội (K-X) 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1: Mô hình giáo dục K C V G X Giáo dục phải là “then chốt” của mọi vấn đề “then chốt”. Chiến lược giáo dục phải là tiêu điểm của chiến lược kinh tế, xã hội, văn hoá, chính trị. Mọi chiến lược về con người, về nguồn nhân lực, về khoa học kỹ thuật, an ninh quốc phòng…đều xuất phát từ chiến lược giáo dục.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói:“Ai cũng được học hành”, “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”. Người kêu gọi “Phải biến dân tộc ta thành một dân tộc thông thái”, “Học sinh phải cố gắng siêng năng học tập để làm cho non sông Việt Nam trở nên tươi đẹp”. Điều đó chứng minh vai trò giáo dục là hết sức quan trọng. Một lần nữa khẳng định “giáo dục là cầu nối từ chỗ không có gì đến chỗ cái gì cũng có” (Triết học giáo dục Australia).
Nhà trường Xã hội ngày càng phát triển đã thúc đẩy sự ra đời của nhà trường – nơi tổ chức hoạt động giáo dục một cách có hệ thống và có kế hoạch nhất. Có nhiều hình thức giáo dục khác nhau nhưng đều đảm bảo sự nhất quán giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp. Giáo dục tồn tại trên trục lưỡng cực Thầy- Trò.