CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT.1 Lý luận chung về chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất 1.1 Chi phí sản xuất 1.1 Khái niệm về chi phí Chi phí là một phạm trù kinh tế gắn với sản xuất và lưu thông hàng hoá. Xét trên phương diện kế toán quản trị và kế toán tài chính mà sẽ có những nhìn nhận khác nhau về chi phí. Theo kế toán tài chính, chi phí được hiểu là nguồn lực phải bỏ ra hoặc hy sinh để đạt được mục tiêu cụ thể trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01 (VAS-01): “Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu.2 Khái niệm về chi phí sản xuất Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hoá và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp phải chi ra trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh để đạt được mục đích tạo ra sản phẩm, dịch vụ và được tính cho một thời kỳ nhất định.
Hay nói cách khác, chi phí sản xuất được hiểu là toàn bộ số tiền mà doanh nghiệp dùng để sản xuất một sản phẩm hoặc tạo ra một dịch vụ để bán cho người tiêu dùng. Chi phí sản xuất có thể bao gồm những thứ như lao động, nguyên vật liệu thô hoặc vật tư tiêu hao. Trong kinh tế học, chi phí sản xuất được định nghĩa là những chi phí bỏ ra để thu được các yếu tố sản xuất như lao động, đất đai và vốn cần thiết trong quá trình sản xuất một sản phẩm.3 Phân loại chi phí sản xuất SVTH: Trần Phương Hà 4 Lớp: K22KTB - BN Khoá luận tốt nghiệp GVHD: TS. Trần Thị Thắng Chi phí sản xuất gồm nhiều loại khác nhau, nhiều khoản mục khác nhau cả về nội dung kinh tế, tính chất công dụng, địa điểm phát sinh.
Bên cạnh đó, mỗi doanh nghiệp cũng có những đặc điểm sản xuất kinh doanh riêng, nên để phục vụ tốt cho quá trình quản lý và hạch toán thì người ta phân loại chi phí ra theo từng nhóm với những đặc trưng nhất định. Một số cách phân loại được sử dụng phổ biến có thể kể đến như: a, Phân loại theo mục đích và công dụng của chi phí Theo cách phân loại này thì những chi phí có cùng mục đích, công dụng được xếp vào cùng một khoản mục, không phân biệt chi phí này là những yếu tố nào, có nội dung kinh tế ra sao. Chi phí sản xuất được chia thành các loại: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Toàn bộ các hao phí về nguyên vật liệu được sử dụng trực tiếp và hợp lý để tạo ra sản phẩm (cấu thành sản phẩm), lao vụ dịch vụ. Có thể kể đến: chi phí nguyên vật liệu chính, chi phí vật liệu phụ, nhiên liệu, bán thành phẩm mua ngoài,… Ví dụ: Vải để may áo sơ mi.
- Chi phí nhân công trực tiếp: Bao gồm các khoản phải trả cho công nhân trực tiếp sản xuất, chế tạo sản phẩm và các khoản trích theo tiền lương của công nhân sản xuất theo quy định của pháp luật như: Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn, bảo hiểm thất nghiệp. - Chi phí sản xuất chung: Là các khoản chi phí liên quan đến việc phục vụ và quản lý sản xuất trong phạm vi các phân xưởng, đội sản xuất. Bao gồm: Chi phí nhân viên phân xưởng, chi phí vật liệu, chi phí dụng cụ sản xuất, chi phí khấu hao TSCĐ tại phân xưởng, tiền điện tại phân xưởng, tiền nước, dịch vụ mua ngoài,… b, Phân loại theo nội dung, tính chất của chi phí Theo cách phân loại này, chi phí được chia thành các yếu tố khác nhau mà mỗi yếu tố chỉ bao gồm những chi phí có cùng một nội dung kinh tế, không phân biệt chi phí đó phát sinh ở đâu và mục đích, công dụng của chi phí đó như thế nào. Đối với cách phân loại này, người ta chỉ quan tâm tới chi phí phát sinh lần đầu không kể các chi phí luân chuyển nội bộ.
Chi phí sản xuất được chia thành 5 yếu tố chi phí: SVTH: Trần Phương Hà 5 Lớp: K22KTB - BN Khoá luận tốt nghiệp GVHD: TS. Trần Thị Thắng - Chi phí nguyên vật liệu bao gồm: Chi phí nguyên vật liệu chính, chi phí nguyên vật liệu phụ, chi phí nhiên liệu, chi phí phụ tùng thay thế, công cụ dụng cụ và chi phí nguyên vật liệu khác sử dụng cho sản xuất kinh doanh. - Chi phí nhân công: Là các khoản chi phí về tiền lương phải trả cho người lao động, các khoản trích bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn theo tiền lương của người lao động. - Chi phí khấu hao tài sản cố định: Bao gồm toàn bộ số tiền trích khấu hao của tất cả TSCĐ dùng vào hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp.
- Chi phí dịch vụ mua ngoài: Là số tiền phải trả cho các dịch vụ mua ngoài phục vụ cho các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp như chi phí về điện, nước, điện thoại, các dịch vụ sửa chữa,… - Chi phí khác bằng tiền: Là các khoản chi phí bằng tiền phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh ngoài các yếu tố chi phí nói trên như chi phí cho tiếp khách, hội nghị,… c, Phân loại theo phương pháp tập hợp chi phí và mối quan hệ với đối tượng chi phí Theo phương pháp này, chi phí sản xuất được chia thành hai loại: Chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp. - Chi phí trực tiếp: Là những chi phí liên quan trực tiếp sản xuất kinh doanh từng loại sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ và được tập hợp trực tiếp cho từng đối tượng chịu chi phí. - Chi phí gián tiếp: Là những chi phí liên quan đến quá trình sản xuất kinh doanh nhiều loại sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ. Để xác định chi phí gián tiếp cho từng đối tượng chịu chi phí, kế toán phải sử dụng phương pháp phân bổ gián tiếp theo từng tiêu thức phù hợp.
d, Theo mối quan hệ giữa chi phí với khối lượng hoạt động (khối lượng sản phẩm) Phương pháp này xem xét khi khối lượng hoạt động, số lượng sản phẩm dịch vụ sản xuất thay đổi thì các chi phí biến động như thế nào, mức độ bao nhiêu. Theo SVTH: Trần Phương Hà 6 Lớp: K22KTB - BN Khoá luận tốt nghiệp GVHD: TS. Trần Thị Thắng cách phân loại này, chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được chia thành ba loại: - Chi phí biến đổi (Chi phí khả biến- biến phí): Là những chi phí thay đổi theo tổng số khi khối lượng hoạt động, số lượng sản phẩm sản xuất của doanh nghiệp thay đổi. Trong doanh nghiệp sản xuất, biến phí gồm: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp (nếu trả lương theo sản phẩm hoàn thành), chi phí năng lượng, chi phí dầu để chạy máy sản xuất,… Biến phí có thể được chia thành hai loại là biến phí tỷ lệ và biến phí không tỷ lệ.
Trong đó, biến phí tỷ lệ là loại chi phí biến đổi có quan hệ tỷ lệ theo khối lượng hoạt động, biến phí không tỷ lệ là loại biến phí mà sự thay đổi của tổng chi phí không có quan hệ tỷ lệ với sự thay đổi của khối lượng hoạt động. - Chi phí cố định (Chi phí bất biến- định phí): Là những chi phí có tổng số không thay đổi khi mức độ hoạt động của doanh nghiệp thay đổi. - Chi phí hỗn hợp: Là loại chi phí bao gồm cả các yếu tố của định phí và các yếu tố biến phí.4 Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất là phạm vi, giới hạn để tập hợp các chi phí sản xuất theo các phạm vi và giới hạn đó. Tuỳ thuộc vào đặc điểm tình hình cụ thể mà đối tượng kế toán chi phí sản xuất trong các doanh nghiệp có thể là: - Từng sản phẩm, chi tiết sản phẩm, nhóm sản phẩm, đơn đặt hàng.
- Từng phân xưởng, giai đoạn công nghệ sản xuất. - Toàn bộ quy trình công nghệ sản xuất, toàn doanh nghiệp. Căn cứ để xác định đối tượng tập hợp chi phí sản xuất: Căn cứ vào đặc điểm tổ chức sản xuất của doanh nghiệp, quy trình công nghệ để sản xuất ra sản phẩm, đặc điểm phát sinh chi phí, yêu cầu quản lý của doanh nghiệp. SVTH: Trần Phương Hà 7 Lớp: K22KTB - BN Khoá luận tốt nghiệp GVHD: TS.
Trần Thị Thắng Xác định đối tượng chi phí sản xuất một cách khoa học, hợp lý là cơ sở để tổ chức kế toán chi phí sản xuất, từ việc tổ chức hạch toán ban đầu đến tổ chức tổng hợp số liệu, ghi chép trên tài khoản, sổ chi tiết, Sổ Cái các tài khoản… 1.5 Phương pháp tập hợp và phân bổ các chi phí sản xuất Phương pháp tập hợp chi phí là một phương pháp hay một hệ thống phương pháp được sử dụng để tập hợp và phân loại chi phí sản xuất theo đối tượng hạch toán chi phí. Tuỳ thuộc vào từng loại hình doanh nghiệp, phương thức sản xuất … mà phương pháp tập hợp chi phí có sự khác nhau. Thông thường các doanh nghiệp sản xuất chủ yếu sử dụng hai phương pháp tập hợp chi phí: trực tiếp và gián tiếp. - Phương pháp tập hợp chi phí trực tiếp: Áp dụng với các chi phí sản xuất phát sinh có liên quan trực tiếp đến từng đối tượng tập hợp chi phí.
Chi phí sản xuất phát sinh liên quan đến đối tượng nào thì sẽ được tập hợp trực tiếp cho đối tượng đó. - Tập hợp và phân bổ theo phương pháp gián tiếp: Áp dụng cho các chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất của doanh nghiệp liên quan đến nhiều đối tượng tập hợp chi phí (thường áp dụng cho chi phí sản xuất chung). Phân bổ theo hai bước: Bước 1: Chọn tiêu thức phân bổ (theo sản lượng, chi phí vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp) Bước 2: Phân bổ chi phí theo công thức: Chi phí sản xuất phân Tổng chi phí tập hợp cần phân bổ Tiêu chuẩn phân bổ = x bổ cho đối tượng i Tổng tiêu thức dùng để phân bổ cho đối tượng i 1.2 Giá thành sản phẩm 1.