CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Sự cần thiết của công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong các đơn vị kinh doanh Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, vấn đề mà các doanh nghiệp luôn quan tâm là làm thế nào thế nào để hoạt động kinh doanh có hiệu quả cao nhất (tối đa hóa lợi nhuận và tối thiểu hóa rủi ro) và lợi nhuận là thước đo kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, các yếu tố liên quan trực tiếp đến việc xác định lợi nhuận là doanh thu, thu nhập và chi phí. Hay nói cách khác, doanh thu, thu nhập khác, chi phí, lợi nhuận là các chỉ tiêu phản ánh tình hình kinh doanh của doanh nghiệp. Do đó doanh nghiệp cần kiểm tra doanh thu, chi phí, phải biết kinh doanh mặt hàng nào, mở rộng mặt hàng nào, hạn chế sản phẩm nào để có thể đạt được kết quả cao nhất.
Như vậy, hệ thống kế toán nói chung và kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng nói riêng đóng vai trò quan trọng trong việc tập hợp ghi chép các số liệu về tình hình hoạt động của doanh nghiệp, qua đó cung cấp được những thông tin cần thiết giúp cho chủ doanh nghiệp và giám đốc điều hành có thể phân tích, đánh giá và lựa chọn phương án kinh doanh, phương án đầu tư có hiệu quả nhất. Việc tổ chức công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng phân phối một cách khoa học, hợp lý và phù hợp với điều kiện cụ thể của doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng trong việc thu thập, xử lý và cung cấp thông tin cho Ban giám đốc, các cơ quan chủ quản….để chọn phương án kinh doanh có hiệu quả. Kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng có một vai trò quan trọng trong bộ máy kế toán của doanh nghiệp, tổ chức khoa học hợp lý kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng là điều kiện để quản lý chặt chẽ hàng hóa, doanh thu, chi phí của doanh nghiệp, đưa lại con số chính xác tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, từ đó giúp ban quản trị đưa ra chiến lược kinh doanh đúng đắn, đưa doanh nghiệp đi lên. Phạm Đình Vinh, KT15-K10, K10 Khóa luận tốt nghiệp Trường ĐH Công nghiệp Hà Nội 5 Khoa Kế toán Kiểm toán 1.
Tổ chức lý luận công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong các đơn vị kinh doanh 1. Yêu cầu của công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng Nghiệp vụ bán hàng và tiêu thụ hàng hóa liên quan đến từng khách hàng, từng phương thức thanh toán và từng mặt hàng nhất đinh. Do đó, công tác bán hàng và xác định kết quả bán hàng đòi hỏi phải quản lý các chỉ tiêu như quản lý doanh thu, tình hình thay đổi trách nhiệm vật chất ở khâu bán, tình hình tiêu thụ, thu hồi tiền, tình hình công nợ và thanh toán công nợ về các khoản thanh toán công nợ về các khoản phải thu khách hàng, quản lý giá vốn của hàng hóa tiêu thụ…Kế toán toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng có các yêu cầu sau: - Quản lý sự vận động của từng mặt hàng trong quá trình xuất – nhập – tồn trong kho theo các chỉ tiêu số lượng, chất lượng và giá trị. - Nắm bắt theo dõi chặt chẽ từng phương thức bán hàng, từng thể thức thanh toán, từng khách hàng, từng loại mặt hàng, sản phẩm.
- Đôn đốc thanh toán, thu hồi tiền bán hàng. - Tính toán xác định kết quả bán hàng. Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng Trong nền kinh tế hiện nay, các doanh nghiệp tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh tạo ra các sản phẩm và cung cấp dịch vụ nhằm thỏa mãn nhu cầu của thị trường với mục tiêu lợi nhuận. Để thực hiện được điều đó, doanh nghiệp phải thực hiện được giá trị sản phẩm, hàng hóa thông qua hoạt động bán hàng.
Bán hàng là việc chuyển quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa gắn với phần lớn lợi ích hoặc rủi ro cho khách hàng đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. Bán hàng là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh, đây là quá trình chuyển hóa vốn từ hình thái vốn sản phẩm, hàng hóa sang hình thái tiền tệ hoặc vốn trong thanh toán. Vì vậy đẩy nhanh quá trình bán hàng đồng nghĩa với việc rút ngắn chu kỳ kinh doanh, tăng vòng quay vốn đồng nghĩa với tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp. Phạm Đình Vinh, KT15-K10, K10 Khóa luận tốt nghiệp Trường ĐH Công nghiệp Hà Nội 6 Khoa Kế toán Kiểm toán Để thực hiện được quá trình bán hàng và cung cấp dịch vụ, doanh nghiệp phải phát sinh các khoản chi phí làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ.
Đồng thời doanh nghiệp cũng thu được các khoản doanh thu khác và thu nhập khác. Sau một quá trình hoạt động doanh nghiệp xác định được kết quả của hoạt động bán hàng, trên cơ sở so sánh doanh thu, chi phí của hoạt động bán hàng. Đáp ứng được yêu cầu quản lý về bán hàng và xác định kết quả bán hàng. Kế toán bán hàng có nhiệm vụ sau: - Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời, chính xác tình hình hiện có và biến động của từng loại thành phẩm, hàng hóa theo chỉ tiêu số lượng, chất lượng, chủng loại và giá trị.
- Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời và chính xác các khoản doanh thu, các khoản giảm trừ doanh thu, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, đồng thời đôn đốc các khoản phải thu của khách hàng. - Phản ánh và tính toán chính xác kết quả của hoạt động bán hàng, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước và tình hình phân phối kết quả. - Cung cấp các thông tin kinh tế phục vụ cho việc lập báo cáo tài chính và định kỳ phân tích hoạt động kinh tế có liên quan đến quá trình bán hàng và xác định kết quả. Phương thức bán hàng và phương thức thanh toán 1.
Phương thức bán hàng Các phương thức bán hàng: - Phương thức bán hàng trực tiếp: là phương thức giao hàng trực tiếp cho người mua trực tiếp tại kho hay trực tiếp tại các phân xưởng. Số hàng này khi giao cho người mua thì được trả tiền ngay hoặc được chấp nhận thanh toán. Vì vậy, sản phẩm xuất bán được coi là đã tiêu thụ. - Phương thức gửi hàng đi cho khách hàng: Là phương thức mà bên bán gửi hàng đi cho khách hàng theo các điều kiện ghi trong hợp đồng.
Số hàng chuyển đi này vẫn thuộc quyền sở hữu của bên bán, khi khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán về số hàng đã chuyển giao thì số hàng này được coi là đã tiêu thụ và bên bán mất quyền sỡ hữu về số hàng đó Phạm Đình Vinh, KT15-K10, K10 Khóa luận tốt nghiệp Trường ĐH Công nghiệp Hà Nội 7 Khoa Kế toán Kiểm toán - Bán hàng theo phương thức gửi đại lý, ký gửi bán đúng giá hưởng hoa hồng: Là phương thức mà bên chủ hàng (bên giao đại lý) xuất hàng giao cho bên nhận đại lý (bên đại lý) để bán. Bên nhận đại lý, nhận ký gửi hàng theo đúng giá bán đã quy định và được hưởng thù lao đại lý dưới hình thức hoa hồng. - Bán hàng theo phương thức trả chậm, trả góp: là phương thức bán hàng thu tiền nhiều lần, người mua thanh toán một phần (một tỷ lệ nhất định trên tổng giá thanh toán) vào lần đầu ngay tại thời điểm mua. Số tiền còn lại người mua chấp nhận trả dần ở các kỳ tiếp theo và chịu một tỷ lệ lãi suất nhất định.
Doanh nghiệp chỉ hạch toán vào TK 511 – Doanh thu bán hàng: phần doanh thu bán hàng thông thường (bán hàng thu tiền một lần). Phần lãi trả chậm được coi như một khoản thu nhập hoạt động tài chính và hạch toán vào bên Có TK 515 – Thu nhập từ hoạt động tài chính. Theo phương thức này, về mặt kế toán khi giao hàng cho khách hàng thì coi đã tiêu thụ nhưng thực chất thì doanh nghiệp mới chỉ mất quyền sở hữu về số hàng đó. - Bán hàng theo phương thức hàng đổi hàng: Là phương thức bán hàng mà doanh nghiệp đem sản phẩm, hàng hóa để đổi lấy sản phẩm hàng hóa không tương tự.
Giá trao đổi là giá hiện hành của sản phẩm, hàng hóa tương ứng trên thị trường. Phương thức thanh toán Các phương thức thanh toán: - Thanh toán bằng tiền mặt: Theo phương thức này việc chuyển giao quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cho khách hàng và việc thu tiền được thực hiện đồng thời và người bán sẽ nhận được ngay số tiền mặt tương ứng với sô hàng mình đã bán. - Thanh toán không dùng tiền mặt: Theo phương thức này, người mua có thể thanh toán bằng các loại séc, trái phiếu, cổ phiếu,… - Thanh toán bằng chuyển khoản: Là việc thanh toán giữa người mua và người bán thông qua ngân hàng. Kế toán giá vốn hàng bán 1.
Các phương pháp xác định giá vốn hàng bán 1. Tính giá hàng mua vào Phạm Đình Vinh, KT15-K10, K10 Khóa luận tốt nghiệp Trường ĐH Công nghiệp Hà Nội 8 Khoa Kế toán Kiểm toán Trị giá hàng mua vào được tính theo từng nguồn nhập. Giá mua thực tế của hàng được tính: Giá thực tế hàng nhập = Giá mua hàng hóa + chi phí liên quan đến mua hàng – chiết khấu giảm giá được hưởng. Tính giá hàng bán ra Hàng tháng, kế toán phải xác định giá thực tế của hàng bán ra theo VAS 02 – Hàng tồn kho.
Việc tính giá này có thể áp dụng một trong các phương pháp sau: Phương pháp tính giá bình quân: Theo phương pháp này giá trị của hàng tồn kho được tính theo giá trị trung bình của từng loại hàng tồn kho tương tự đầu kỳ và giá trị từng loại hàng tồn kho được mua hoặc sản xuất trong kỳ. Giá trị trung bình được tính theo thời kỳ hoặc mỗi khi nhập một lô hàng về, phụ thuộc vào tình hình của doanh nghiệp. + Bình quân cả kỳ dữ trữ (bình quân gia quyền): Theo phương pháp này khi xuất hàng chưa ghi giá ngay mà đến cuối kỳ tính ra đơn vị thực tế bình quân và lấy giá đó làm căn cứ để tính giá hàng hóa xuất trong kỳ.