Luận văn thạc sĩ về cải tiến hệ thống dự toán ngân sách tại trường cao đẳng tài chính hải quan

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hoàn thiện hệ thống dự toán ngân sách tại trường cao đẳng tài chính hải quan, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong

• Tác giả: Trần Hằng Diệu
• Người hướng dẫn: TS. Lê Đình Trực
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Cải Tiến Hệ Thống Dự Toán Ngân Sách Tại Trường Cao Đẳng Tài Chính – Hải Quan
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỰ TOÁN NGÂN SÁCH
• 1.1. Tổng quan về dự toán ngân sách
• 1.1.1. Khái niệm dự toán ngân sách
• 1.1.2. Phân loại dự toán ngân sách
• 1.1.2.1. Phân loại theo thời gian
• 1.1.2.2. Phân loại theo phương pháp lập
• 1.1.2.3. Phân loại theo mức độ phân tích
• 1.1.3. Chức năng của dự toán ngân sách
• 1.1.4. Mô hình lập dự toán ngân sách
• 1.2. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC DỰ TOÁN NGÂN SÁCH TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG TÀI CHÍNH – HẢI QUAN
• 2.1. Giới thiệu về Trường Cao đẳng Tài chính – Hải quan
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.2. Chức năng, nhiệm vụ và sứ mạng
• 2.1.3. Tổ chức bộ máy quản lý
• 2.1.4. Đánh giá chung tình hình hoạt động và phương hướng phát triển
• 2.1.5. Những thuận lợi, khó khăn và phương hướng phát triển của Trường Cao đẳng Tài chính – Hải quan
• 2.2. Tổ chức công tác kế toán tại Trường Cao đẳng Tài chính – Hải quan
• 2.3. Thực trạng công tác dự toán ngân sách tại Trường Cao đẳng Tài chính – Hải quan
• 2.3.1. Mô hình lập dự toán ngân sách
• 2.3.2. Quy trình lập dự toán ngân sách
• 2.3.3. Đánh giá thực trạng lập dự toán ngân sách tại Trường Cao đẳng Tài chính – Hải quan
• 2.3.3.1. Về mô hình dự toán
• 2.3.3.2. Về quy trình lập dự toán
• 2.3.3.3. Về việc lập các dự toán ngân sách
• 2.3.4. Nhược điểm
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN HỆ THỐNG DỰ TOÁN NGÂN SÁCH TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG TÀI CHÍNH – HẢI QUAN
• 3.1. Quan điểm và nguyên tắc hoàn thiện
• 3.1.1. Quan điểm hoàn thiện
• 3.1.2. Nguyên tắc hoàn thiện
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện hệ thống dự toán ngân sách tại Trường Cao đẳng Tài chính – Hải quan
• 3.2.1. Hoàn thiện mô hình lập dự toán ngân sách
• 3.2.2. Hoàn thiện quy trình lập dự toán ngân sách
• 3.2.3. Hoàn thiện các dự toán ngân sách
• 3.2.4. Các giải pháp hỗ trợ để hoàn thiện hệ thống dự toán ngân sách tại Trường Cao đẳng Tài chính – Hải quan
• 3.2.5. Một số kiến nghị đối với Trường và Nhà nước
• 3.3. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về dự toán ngân sách

Chương này cung cấp cái nhìn tổng quan về hệ thống dự toán ngân sách, bao gồm khái niệm, phân loại và chức năng của dự toán ngân sách. Dự toán ngân sách được định nghĩa là một kế hoạch chi tiết về việc huy động và sử dụng các nguồn lực trong một khoảng thời gian nhất định. Việc lập dự toán ngân sách không chỉ là một hoạt động thủ tục mà còn là một công cụ quan trọng trong quản lý tài chính. Theo Trần Đình Phụng (2009), dự toán ngân sách là một bảng tóm tắt các kế hoạch và mục tiêu trong tương lai của tổ chức. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc hoàn thiện hệ thống dự toán để đảm bảo tính chính xác và hiệu quả trong quản lý tài chính.

1.1 Khái niệm và phân loại dự toán ngân sách

Dự toán ngân sách có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau như thời gian, phương pháp lập và mức độ phân tích. Dự toán ngân sách ngắn hạn thường được lập cho một năm, trong khi dự toán dài hạn liên quan đến các khoản đầu tư lớn. Dự toán ngân sách linh hoạt cho phép điều chỉnh theo tình hình thực tế, trong khi dự toán ngân sách cố định không thay đổi theo mức độ hoạt động. Việc hiểu rõ các loại hình này giúp các nhà quản lý có thể áp dụng phương pháp phù hợp nhất cho tổ chức của mình.

1.2 Chức năng của dự toán ngân sách

Chức năng của dự toán ngân sách bao gồm hoạch định, tổ chức, điều hành, kiểm soát và ra quyết định. Dự toán ngân sách giúp xác định các mục tiêu cụ thể cho từng bộ phận, từ đó tạo ra một lộ trình rõ ràng cho tổ chức. Ngoài ra, nó còn là công cụ để giám sát và đánh giá hiệu quả hoạt động của tổ chức. Việc so sánh giữa kết quả thực tế và dự toán ngân sách giúp nhà quản lý đưa ra quyết định kịp thời và chính xác.

II. Thực trạng công tác dự toán ngân sách tại Trường Cao đẳng Tài chính Hải quan

Chương này phân tích thực trạng công tác lập dự toán ngân sách tại Trường Cao đẳng Tài chính – Hải quan. Mô hình lập dự toán ngân sách hiện tại còn nhiều hạn chế, như việc số liệu dự toán chưa phản ánh đúng năng lực thực tế của trường. Quy trình lập dự toán ngân sách cũng chưa được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Việc đánh giá thực trạng này là cần thiết để xác định các điểm yếu và từ đó đề xuất các giải pháp cải tiến.

2.1 Mô hình lập dự toán ngân sách

Mô hình lập dự toán ngân sách tại Trường Cao đẳng Tài chính – Hải quan chủ yếu dựa vào các chỉ tiêu từ trên xuống. Điều này dẫn đến việc thiếu sự tham gia của các bộ phận liên quan trong quá trình lập dự toán. Việc này không chỉ làm giảm tính chính xác của số liệu mà còn hạn chế khả năng điều chỉnh kịp thời khi có sự thay đổi trong thực tế. Cần thiết phải áp dụng mô hình lập dự toán từ dưới lên để tăng cường tính chủ động và sáng tạo trong công tác lập dự toán.

2.2 Đánh giá thực trạng lập dự toán ngân sách

Đánh giá thực trạng cho thấy rằng quy trình lập dự toán ngân sách tại Trường còn nhiều nhược điểm. Các số liệu dự toán thường không phản ánh đúng thực tế, dẫn đến việc sử dụng nguồn lực không hiệu quả. Việc thiếu sự phối hợp giữa các bộ phận trong trường cũng là một yếu tố gây cản trở cho công tác lập dự toán. Cần có những cải cách mạnh mẽ để nâng cao chất lượng và hiệu quả của hệ thống dự toán ngân sách.

III. Hoàn thiện hệ thống dự toán ngân sách tại Trường Cao đẳng Tài chính Hải quan

Chương này đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống dự toán ngân sách tại Trường Cao đẳng Tài chính – Hải quan. Các giải pháp bao gồm việc cải tiến mô hình lập dự toán, quy trình lập dự toán và các dự toán ngân sách cụ thể. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong công tác lập dự toán cũng được nhấn mạnh như một yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả và tính chính xác của hệ thống dự toán.

3.1 Giải pháp hoàn thiện mô hình lập dự toán ngân sách

Giải pháp đầu tiên là hoàn thiện mô hình lập dự toán ngân sách theo hướng tăng cường sự tham gia của các bộ phận trong trường. Việc này không chỉ giúp cải thiện tính chính xác của số liệu mà còn tạo ra sự đồng thuận trong việc thực hiện các mục tiêu chung. Cần thiết phải tổ chức các buổi đào tạo để nâng cao nhận thức và kỹ năng lập dự toán cho cán bộ, viên chức trong trường.

3.2 Đề xuất quy trình lập dự toán ngân sách

Quy trình lập dự toán ngân sách cần được thiết kế lại để đảm bảo tính linh hoạt và khả năng điều chỉnh kịp thời. Cần có các bước rõ ràng trong quy trình từ việc thu thập thông tin, phân tích số liệu đến việc lập báo cáo dự toán. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quy trình này sẽ giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao độ chính xác của số liệu dự toán.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh các đơn vị sự nghiệp công lập ngày càng phải đối mặt với yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý tài chính, công tác lập dự toán ngân sách trở thành một công cụ quản trị không thể thiếu. Theo ước tính, Trường Cao đẳng Tài chính – Hải quan, một đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Bộ Tài chính, với quy mô đào tạo hơn 2.200 sinh viên bậc cao đẳng và đội ngũ cán bộ giảng dạy gồm 180 người, đang trong quá trình hoàn thiện hệ thống dự toán ngân sách nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài chính và đáp ứng mục tiêu phát triển trường lên đại học vào năm 2015. Nghiên cứu tập trung vào thực trạng công tác lập dự toán ngân sách năm 2013 tại Trường, nhằm đánh giá các mô hình, quy trình và phương pháp lập dự toán hiện hành, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống dự toán ngân sách phù hợp với đặc thù đơn vị sự nghiệp giáo dục đào tạo công lập.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích thực trạng công tác lập dự toán ngân sách tại Trường Cao đẳng Tài chính – Hải quan, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống dự toán ngân sách, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài chính và hỗ trợ công tác hoạch định, kiểm soát ngân sách trong giai đoạn 2013-2015. Nghiên cứu có phạm vi tập trung vào số liệu dự toán ngân sách năm 2013, các phòng ban chức năng và quy trình lập dự toán tại Trường, với ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao tính chính xác, khả thi và hiệu quả của dự toán ngân sách trong các đơn vị sự nghiệp công lập.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình về dự toán ngân sách trong khu vực công, bao gồm:

• Khái niệm dự toán ngân sách: Dự toán ngân sách là kế hoạch chi tiết về việc huy động và sử dụng các nguồn lực tài chính trong một kỳ hoạt động, phản ánh mục tiêu và toàn diện các chỉ tiêu về số lượng và giá trị. Dự toán ngân sách chi tiết hơn kế hoạch và là công cụ quản lý tài chính quan trọng trong các tổ chức, đặc biệt là đơn vị sự nghiệp công lập.

• Phân loại dự toán ngân sách: Theo thời gian (ngắn hạn và dài hạn), theo phương pháp lập (dự toán linh hoạt, cố định), và theo mức độ phân tích (dự toán từ gốc, dự toán cuốn chiếu). Mỗi loại có ưu nhược điểm riêng, phù hợp với từng đặc điểm tổ chức.

• Mô hình lập dự toán ngân sách: Ba mô hình chính gồm mô hình ấn định thông tin từ trên xuống, mô hình thông tin phản hồi và mô hình thông tin từ dưới lên. Trường Cao đẳng Tài chính – Hải quan áp dụng mô hình từ dưới lên, giúp dự toán sát thực tế và phát huy trách nhiệm của các bộ phận.

• Phương pháp lập dự toán ngân sách: Phương pháp truyền thống dựa trên số liệu năm trước điều chỉnh theo tỷ lệ tăng trưởng; phương pháp lập theo chương trình tập trung vào các hoạt động cụ thể; phương pháp lập từ zero (ZBB) bắt đầu từ con số không, phân tích chi tiết từng khoản chi.

• Chức năng của dự toán ngân sách: Hoạch định, tổ chức – điều hành, kiểm soát và ra quyết định, giúp nhà quản lý điều hành tổ chức hiệu quả.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp phân tích số liệu thực tế:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu dự toán ngân sách năm 2013 của Trường Cao đẳng Tài chính – Hải quan, các báo cáo, biểu mẫu, chứng từ kế toán, phỏng vấn các cán bộ quản lý và nhân viên phòng Tài chính Kế toán, phòng Quản lý Đào tạo, phòng Tổ chức Hành chính, phòng Quản trị Thiết bị và phòng Quản lý Khoa học và Hợp tác Quốc tế.

• Phương pháp phân tích: Phân tích và tổng hợp lý luận về dự toán ngân sách trong khu vực công, đánh giá thực trạng công tác lập dự toán tại Trường, so sánh các mô hình và phương pháp lập dự toán, phân tích ưu nhược điểm dựa trên số liệu thực tế và ý kiến chuyên gia.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào số liệu và quy trình lập dự toán năm 2013, với các giai đoạn chuẩn bị, lập dự toán và theo dõi điều chỉnh dự toán trong năm 2012-2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mô hình lập dự toán ngân sách từ dưới lên được áp dụng hiệu quả: Trường tổ chức lập dự toán theo mô hình từ dưới lên, trong đó các phòng ban lập dự toán theo chức năng, nhiệm vụ và gửi về phòng Tài chính Kế toán tổng hợp. Mô hình này giúp thu thập ý kiến từ các bộ phận, phản ánh sát thực tế nguồn lực và nhu cầu, tạo sự đồng thuận trong toàn trường.

2. Quy trình lập dự toán được tổ chức bài bản, đúng thời hạn: Hằng năm, từ tháng 6, Trường triển khai lập dự toán với sự chuẩn bị kỹ lưỡng về nguồn lực hiện có, mục tiêu phát triển và cung cấp biểu mẫu thống nhất. Dự toán được hoàn thành và trình Ban Giám hiệu phê duyệt trước ngày 5/7, gửi Bộ Tài chính trước ngày 10/7, đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật.

3. Số liệu dự toán dựa trên cơ sở dữ liệu thực tế và ước tính hợp lý: Ví dụ, chỉ tiêu tuyển sinh năm 2013 là 2.200 sinh viên cao đẳng, dựa trên số liệu năm trước và kế hoạch phát triển; mức chi cho một sinh viên năm 2013 là hơn 7 triệu đồng, tăng 15% so với năm 2012 để bù trượt giá; tổng quỹ lương dự kiến năm 2013 là 26.108 triệu đồng, bao gồm lương cơ bản, phụ cấp và các khoản đóng góp theo lương.

4. Các dự toán chi tiết được lập cho nhiều nội dung đa dạng: Bao gồm dự toán chỉ tiêu tuyển sinh, quy mô đào tạo, đội ngũ giảng viên cơ hữu, cơ sở vật chất, các đề tài nghiên cứu khoa học, chương trình mục tiêu quốc gia với tổng kinh phí dự kiến 950 triệu đồng cho năm 2013.

Thảo luận kết quả

Việc áp dụng mô hình lập dự toán từ dưới lên tại Trường Cao đẳng Tài chính – Hải quan phát huy được tính thực tiễn và trách nhiệm của các phòng ban, giúp dự toán phản ánh đúng năng lực và nhu cầu thực tế. Quy trình lập dự toán được tổ chức khoa học, tuân thủ thời gian và quy định của Bộ Tài chính, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý tài chính.

So với các nghiên cứu trước đây về dự toán ngân sách tại các đơn vị hành chính sự nghiệp, kết quả nghiên cứu tại Trường cho thấy sự phù hợp với đặc thù đơn vị sự nghiệp giáo dục đào tạo công lập, đồng thời khắc phục được nhược điểm của mô hình ấn định từ trên xuống như áp đặt, thiếu sát thực tế. Tuy nhiên, việc dự toán còn dựa nhiều vào số liệu năm trước cộng thêm tỷ lệ trượt giá 15%, chưa áp dụng rộng rãi phương pháp lập dự toán từ zero để tối ưu hóa chi phí và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện tỷ lệ tăng trưởng chi phí, số lượng giảng viên, quy mô đào tạo qua các năm, bảng tổng hợp dự toán thu chi ngân sách chi tiết theo từng hạng mục, giúp minh bạch và dễ dàng theo dõi, đánh giá.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng phương pháp lập dự toán từ zero (ZBB) cho các khoản chi trọng yếu: Từng phòng ban cần xây dựng các “gói quyết định” chi tiết, phân tích hiệu quả và ưu tiên phân bổ ngân sách nhằm nâng cao tính minh bạch và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Thời gian triển khai trong 1-2 năm, do phòng Tài chính Kế toán chủ trì phối hợp các phòng ban.

2. Cải tiến hệ thống thông tin quản lý dự toán ngân sách: Xây dựng phần mềm quản lý dự toán tích hợp, hỗ trợ thu thập, tổng hợp và phân tích số liệu dự toán theo thời gian thực, giảm thiểu sai sót và tăng tính kịp thời. Thời gian thực hiện 12 tháng, do Ban Giám hiệu phối hợp phòng Công nghệ Thông tin – Thư viện thực hiện.

3. Tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực lập dự toán cho cán bộ các phòng ban: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật lập dự toán, phân tích tài chính và quản lý ngân sách nhằm nâng cao chất lượng dự toán. Thời gian tổ chức hàng năm, do phòng Tổ chức Hành chính phối hợp phòng Tài chính Kế toán thực hiện.

4. Xây dựng cơ chế kiểm soát và đánh giá hiệu quả dự toán ngân sách: Thiết lập hệ thống kiểm tra, giám sát định kỳ và đánh giá kết quả thực hiện dự toán, từ đó điều chỉnh kịp thời các chỉ tiêu và kế hoạch tài chính. Thời gian áp dụng ngay từ năm 2015, do Ban Giám hiệu và phòng Tài chính Kế toán chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban Giám hiệu các trường cao đẳng, đại học công lập: Giúp hiểu rõ về mô hình và quy trình lập dự toán ngân sách phù hợp với đặc thù đơn vị sự nghiệp giáo dục, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.

2. Phòng Tài chính Kế toán các đơn vị sự nghiệp công lập: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để cải tiến công tác lập dự toán, áp dụng các phương pháp và mô hình phù hợp nhằm nâng cao tính chính xác và khả thi của dự toán.

3. Các nhà quản lý tài chính công và chuyên gia hoạch định ngân sách: Tham khảo các mô hình, phương pháp lập dự toán ngân sách trong khu vực công, đặc biệt là trong lĩnh vực giáo dục đào tạo, phục vụ cho việc xây dựng chính sách và hướng dẫn nghiệp vụ.

4. Sinh viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Kế toán, Tài chính công: Tài liệu tham khảo thực tiễn phong phú về công tác lập dự toán ngân sách tại đơn vị sự nghiệp công lập, giúp nâng cao kiến thức và kỹ năng nghiên cứu, phân tích tài chính công.

Câu hỏi thường gặp

1. Dự toán ngân sách là gì và tại sao quan trọng trong đơn vị sự nghiệp công lập?
   Dự toán ngân sách là kế hoạch chi tiết về việc huy động và sử dụng nguồn lực tài chính trong kỳ hoạt động. Nó giúp đơn vị hoạch định mục tiêu, phân bổ nguồn lực hiệu quả, kiểm soát chi tiêu và ra quyết định quản lý tài chính chính xác.

2. Mô hình lập dự toán ngân sách từ dưới lên có ưu điểm gì?
   Mô hình này thu hút ý kiến từ các bộ phận trực tiếp thực hiện công việc, giúp dự toán sát thực tế, phát huy trách nhiệm và tính chủ động của các phòng ban, đồng thời tạo sự đồng thuận trong toàn đơn vị.

3. Phương pháp lập dự toán từ zero (ZBB) khác gì so với phương pháp truyền thống?
   ZBB bắt đầu từ con số không, phân tích chi tiết từng khoản chi và ưu tiên phân bổ ngân sách dựa trên hiệu quả, trong khi phương pháp truyền thống dựa trên số liệu năm trước điều chỉnh theo tỷ lệ tăng trưởng, dễ dẫn đến lãng phí và thiếu chính xác.

4. Làm thế nào để nâng cao chất lượng công tác lập dự toán ngân sách tại các đơn vị sự nghiệp?
   Cần áp dụng mô hình và phương pháp phù hợp, cải tiến hệ thống thông tin quản lý, đào tạo cán bộ chuyên môn, xây dựng cơ chế kiểm soát và đánh giá hiệu quả dự toán thường xuyên.

5. Quy trình lập dự toán ngân sách tại Trường Cao đẳng Tài chính – Hải quan diễn ra như thế nào?
   Quy trình gồm ba giai đoạn: chuẩn bị (đánh giá nguồn lực, mục tiêu), lập dự toán (các phòng ban lập dự toán theo chức năng, tổng hợp và trình Ban Giám hiệu), và theo dõi điều chỉnh dự toán sau khi được phê duyệt, đảm bảo tuân thủ thời gian và quy định của Bộ Tài chính.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích và đánh giá thực trạng công tác lập dự toán ngân sách năm 2013 tại Trường Cao đẳng Tài chính – Hải quan, xác định mô hình từ dưới lên là phù hợp với đặc thù đơn vị sự nghiệp giáo dục đào tạo công lập.
• Quy trình lập dự toán được tổ chức bài bản, tuân thủ quy định pháp luật, dựa trên số liệu thực tế và ước tính hợp lý, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống dự toán ngân sách bao gồm áp dụng phương pháp lập từ zero, cải tiến hệ thống thông tin quản lý, đào tạo cán bộ và xây dựng cơ chế kiểm soát hiệu quả.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, hỗ trợ Trường trong việc nâng cao chất lượng quản lý tài chính, hướng tới mục tiêu nâng cấp thành đại học vào năm 2015.
• Các bước tiếp theo cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu áp dụng cho các đơn vị sự nghiệp công lập khác nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước.

Hành động ngay hôm nay để hoàn thiện hệ thống dự toán ngân sách tại đơn vị bạn, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài chính và phát triển bền vững!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỰ TOÁN NGÂN SÁCH 1.1 Tổng quan về dự toán ngân sách 1.1 Khái niệm dự toán ngân sách Dự báo: Dự báo là khoa học và nghệ thuật nhằm tiên đoán trước các hiện tượng và sự việc sẽ xảy ra trong tương lai được căn cứ vào các tài liệu như sau: - Các số liệu của các thời kỳ quá khứ; - Kết quả phân tích các nhân tố ảnh hưởng đối với kết quả dự báo; - Các kinh nghiệm thực tế đã được đúc kết và từ nghệ thuật phán đoán của các chuyên gia, được kết hợp với các kết quả dự báo, để có được các quyết định với độ chính xác và tin cậy cao. Dự báo là một công tác quan trọng trong nhiều ngành. Dự báo đặc biệt quan trọng với việc quản lý vĩ mô và kinh doanh. Dự báo là giai đoạn đầu tiên của quá trình lập kế hoạch.

Kế hoạch: Kế hoạch là một tập hợp những hoạt động được sắp xếp theo lịch trình, có thời hạn, chia thành các giai đoạn thực hiện, có phân bổ nguồn lực, ấn định mục tiêu cụ thể và xác định biện pháp tốt nhất nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra. Theo nội dung và tính chất, kế hoạch được chia thành kế hoạch chiến lược và kế hoạch chiến thuật (kế hoạch tác nghiệp). - Kế hoạch chiến lược: Là kế hoạch ở quy mô toàn tổ chức, xác định những mục tiêu cơ bản của tổ chức. - Kế hoạch chiến thuật (Kế hoạch tác nghiệp): Là kế hoạch nêu rõ mục tiêu, nguồn lực chi tiết, công cụ để chuyển các định hướng, mục tiêu của kế hoạch chiến lược thành các chương trình cụ thể cho từng bộ phận của tổ chức.

Dự toán: Dự toán là những tính toán, dự kiến, phối hợp một cách chi tiết, tỉ mỉ, phản ánh mục tiêu và toàn diện nguồn lực, cách thức huy động và sử dụng nguồn lực để thực hiện một khối lượng công việc nhất định trong một khoảng thời gian 123doc 6 nhất định được biểu hiện bằng một hệ thống các chỉ tiêu về số lượng và giá trị. Dự toán chi tiết hơn kế hoạch. Dự toán ngân sách: Dự toán ngân sách là việc tính toán một cách chi tiết về việc huy động và sử dụng các nguồn lực của một tổ chức trong một kỳ hoạt động, hay nói cách khác, dự toán ngân sách là một kế hoạch hành động được lượng hóa và được chuẩn bị cho một thời gian cụ thể. Lập dự toán ngân sách là cách thức để lập kế hoạch về kết quả tài chính thu được trong kỳ hoạt động.

Dự toán ngân sách bao gồm các thành phần chủ yếu là sự tính toán, dự kiến, sự phối hợp chi tiết và toàn diện các nguồn lực, thời gian thực hiện, hệ thống các chỉ tiêu về lượng và giá trị. (Trần Đình Phụng và cộng sự, 2009. Kế toán quản trị. Nhà xuất bản Lao động) 1.2 Phân loại dự toán ngân sách Hiện nay có nhiều cách phân loại dự toán như phân loại dự toán theo thời gian, theo phương pháp lập, theo mức độ phân tích 1.1 Phân loại theo thời gian Dự toán ngân sách ngắn hạn: Dự toán ngân sách ngắn hạn còn được gọi là dự toán ngân sách hoạt động.

Đây là dự toán ngân sách được lập cho kỳ kế hoạch một năm và được chia ra từng thời kỳ ngắn hơn theo từng quý, từng tháng. Đặc điểm cơ bản của dự toán này là được lập hàng năm trước khi niên độ kế toán kết thúc để định hướng nguồn tài chính cho hoạt động của tổ chức trong năm kế hoạch. Dự toán ngân sách dài hạn: Dự toán ngân sách dài hạn được gọi là dự toán ngân sách vốn. Đây là dự toán được lập liên quan tới nguồn tài chính cho đầu tư, mua sắm tài sản dài hạn được sử dụng nhiều năm.

Dự toán ngân sách dài hạn sắp xếp các nguồn lực, chủ yếu là nguồn tài chính để đạt được kết quả dự kiến trong tương lai nhiều năm. Đặc điểm cơ bản của dự toán này là mức độ rủi ro tương đối cáo, lợi nhuận dự kiến lớn, thời gian thu hồi vốn tương đối dài.2 Phân loại theo phương pháp lập Dự toán ngân sách linh hoạt: Là dự toán có rất nhiều mẫu ứng xử chi phí thiết kế cho từng sự thay đổi số lượng bán ra. Là dự toán ngân sách được lập tương ứng với nhiều mức độ hoạt động khác nhau. Dự toán linh hoạt được lập theo mối quan hệ với quá trình hoạt động, giúp xác định ngân sách dự kiến tương ứng ở từng mức độ và phạm vi hoạt động khác nhau.

Thông thường, dự toán linh hoạt được lập ở ba mức độ: mức độ hoạt động bình thường, mức độ hoạt động khả quan nhất và mức độ hoạt động bất lợi nhất. Dự toán ngân sách linh hoạt giúp nhà quản lý có nhiều thông tin để ứng phó với các tình huống khác nhau, tuy nhiên cũng đòi hỏi phải tính toán, cân đối nhiều và phức tạp. Dự toán ngân sách cố định: Dự toán cố định là dự toán được thiết kế không phụ thuộc vào số lượng đầu ra hay doanh số đạt được. Mục đích của dự toán cố định trong giai đoạn lập kế hoạch chính là thiết lập một mục tiêu tương đối rộng cho công ty.

Dự toán được lập theo một mức độ hoạt động nhất định. Dự toán ngân sách cố định chỉ dựa vào một mức độ hoạt động bằng một hệ thống chỉ tiêu số lượng, giá trị nhất định trong một khoảng thời gian mà không xét tới khả năng biến động của mức độ này trong kỳ dự toán. Việc lập dự toán ngân sách cố định tương đối đơn giản, tính toán, cân đối ít. Tuy nhiên, dự toán này không cung cấp đủ thông tin để ứng phó với các tình huống khác nhau, nhất là khi tổ chức cần sự điều chỉnh về quy mô, mức độ hoạt động để thích nghi với tình hình thực tế.3 Phân loại theo mức độ phân tích Dự toán từ gốc: Là khi lập dự toán tiến hành xem xét khả năng thu nhập, những khoản chi phí phát sinh và khả năng thực hiện lợi nhuận để lập các báo cáo dự toán.

Các báo cáo dự toán mới không phụ thuộc số liệu của báo cáo dự toán cũ. Dự toán từ gốc không chịu hạn chế của các mức chi tiêu đã qua, không có khuôn mẫu do đó 123doc 8 đòi hỏi các nhà quản lý phải chủ động, sáng tạo và căn cứ vào tình hình thực tế để lập dự toán. Phương pháp này có nhiều ưu điểm. Thứ nhất, nó không lệ thuộc vào số liệu của kỳ quá khứ, tránh được tình trạng bị lệ thuộc và che lấp các khuyết điểm, thiếu sót ở kỳ quá khứ.

Thứ hai, phương pháp này phát huy mạnh mẽ tính chủ động, sáng tạo của bộ phận lập dự toán cũng như giúp bộ phận lập dự toán không bị ảnh hưởng, chi phối bởi quan điểm của người đi trước. Tuy vậy, phương pháp này cũng có nhược điểm là tất cả mọi hoạt động phân tích, nghiên cứu đều bắt đầu từ con số không, khối lượng công việc nhiều, thời gian lập dự toán dài, kinh phí cho việc lập dự toán cao và cũng không thể chắc chắn được rằng số liệu dự toán từ gốc là chính xác hoàn toàn. Dự toán cuốn chiếu: Dự toán cuốn chiếu hay còn được gọi là dự toán nối mạch là phương pháp mà các bộ phận lập dự toán dựa vào các báo cáo dự toán cũ và điều chỉnh dựa vào các thay đổi trong thực tế để lập báo cáo dự toán mới. Ưu điểm của phương pháp này các báo cáo được soạn thảo, theo dõi và cập nhật liên tục.

Khuyết điểm của phương pháp này là quá trình lập dự toán ngân sách lệ thuộc nhiều vào các báo cáo dự toán cũ, không phát huy tính chủ động, sáng tạo của bộ phận lập dự toán.3 Chức năng của dự toán ngân sách Dự toán ngân sách đóng vai trò quan trọng trong việc giúp các nhà quản lý thực hiện chức năng quản trị của họ. Chức năng hoạch định: Dự toán ngân sách đóng vai trò hoạch định, xác định các mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ phận, cá nhân trong tổ chức. Từ đó, chỉ ra đường đi cụ thể đến các mục tiêu chung của tổ chức cũng như dễ dàng điều chỉnh khi hoạt động của tổ chức bị chệch hướng. Chức năng tổ chức – điều hành: Chức năng điều hành của dự toán ngân sách thể hiện ở chỗ huy động và phân phối các nguồn lực thực hiện các mục tiêu của nhà quản lý.

Tổ chức điều hành thông qua những công việc cụ thể, quyền hạn và trách nhiệm của từng thành viên. Dự toán là cơ sở để triển khai hoạt động. 123doc 9 Chức năng kiểm soát: Dự toán ngân sách được xem là thước đo, là cơ sở để so sánh, đối chiếu số liệu thực tế đạt được của tổ chức thông qua các báo cáo quản trị. Dự toán ngân sách là cơ sở để giám sát hoạt động của tổ chức trong từng thời kỳ nhất định.

Chức năng ra quyết định: Ra quyết định là không phải là một chức năng độc lập mà phải có một nền tảng thông tin vững chắc. Dự toán ngân sách giúp nhà quản trị đo lường, đánh giá trách nhiệm của các bộ phận, cá nhân trong tổ chức thông qua các nhiệm vụ, mục tiêu cụ thể đã xác định trong dự toán. Thông qua việc so sánh kết quả hoạt động với dự toán ngân sách, nhà quản lý sẽ đưa ra các quyết định một cách thích hợp. Như vậy, có thể nói dự toán ngân sách có vai trò quan trọng và gắn liền với công việc của các nhà quản lý, giúp họ điều hành tổ chức đạt hiệu quả cao.4 Mô hình lập dự toán ngân sách Dự toán ngân sách có thể được lập theo ba mô hình sau: 1.1 Mô hình 1 - Mô hình ấn định thông tin từ trên xuống: Các chỉ tiêu dự toán được định ra từ ban quản lý cấp cao nhất của tổ chức và truyền đạt cho các cấp quản lý trung gian, trên cơ sở đó cấp quản lý trung gian truyền đạt cho các đơn vị cấp cơ sở.

Nhận xét mô hình 1: Lập dự toán theo mô hình này mang tính chất áp đặt từ quản lý cấp cao xuống, dễ gặp tình trạng dự toán do quản lý cấp cao tự ấn định sẽ không phù hợp với mức độ hoạt động và năng lực thực tế của từng bộ phận. Khi lập dự toán theo mô hình này đòi hỏi nhà quản lý phải có tầm nhìn toàn diện đồng thời nắm được chi tiết hoạt động từng bộ phận.