Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh ngành y tế Việt Nam không ngừng phát triển nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng, công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập, đặc biệt là bệnh viện, đóng vai trò quan trọng trong quản lý tài chính và điều hành hoạt động. Bệnh viện Y học Cổ truyền Thành phố Đà Nẵng, với hơn 225 cán bộ y tế và đội ngũ bác sĩ trình độ cao, là một trong những cơ sở y tế công lập chủ lực tại khu vực miền Trung. Từ năm 2018 đến 2020, bệnh viện đã thực hiện lộ trình tự chủ tài chính với tỷ lệ tự chủ lên đến 70%, đồng thời áp dụng chế độ kế toán mới theo Thông tư 107/2017/TT-BTC của Bộ Tài chính.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy công tác kế toán tại bệnh viện còn tồn tại nhiều hạn chế như lập dự toán thu chi chưa sát với thực tế, chấp hành dự toán còn nhiều bất cập, và việc áp dụng cơ sở kế toán dồn tích chưa hiệu quả. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng tổ chức công tác kế toán tại Bệnh viện Y học Cổ truyền Thành phố Đà Nẵng trong giai đoạn 2018-2020, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài chính, đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại và phù hợp với cơ chế tài chính mới.

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc cung cấp thông tin chính xác, kịp thời cho công tác quản lý, giúp bệnh viện kiểm soát thu chi chặt chẽ, tránh thất thoát, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và phát triển bền vững đơn vị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp công lập, tập trung vào:

  • Lý thuyết quản lý tài chính công: Nhấn mạnh vai trò của việc lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán trong quản lý ngân sách nhà nước, đặc biệt trong các đơn vị sự nghiệp công lập có thu.
  • Mô hình kế toán hành chính sự nghiệp theo Thông tư 107/2017/TT-BTC: Áp dụng nguyên tắc kế toán cơ sở dồn tích, phản ánh đầy đủ các nghiệp vụ kinh tế phát sinh, giúp cung cấp thông tin tài chính chính xác và kịp thời.
  • Khái niệm về đơn vị sự nghiệp công lập: Theo Nghị định 85/2012/NĐ-CP, đơn vị sự nghiệp y tế công lập là tổ chức có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công trong lĩnh vực y tế, chịu sự quản lý của Nhà nước.
  • Khái niệm và phân loại dự toán thu chi: Phân biệt giữa dự toán trên cơ sở quá khứ và dự toán cấp không, làm cơ sở cho việc lập kế hoạch tài chính hiệu quả.
  • Khái niệm về tự chủ tài chính: Đơn vị sự nghiệp công lập có mức độ tự chủ khác nhau, ảnh hưởng đến cách thức tổ chức công tác kế toán và quản lý tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận thực tế kết hợp phân tích tài liệu và khảo sát thực địa tại Bệnh viện Y học Cổ truyền Thành phố Đà Nẵng trong giai đoạn 2018-2020. Cỡ mẫu gồm toàn bộ nhân viên phòng Kế toán - Tài chính (09 người) và các số liệu tài chính liên quan.

  • Phương pháp thu thập dữ liệu: Thu thập số liệu kế toán, báo cáo tài chính, dự toán thu chi, kết quả thực hiện dự toán, cùng các văn bản pháp luật liên quan.
  • Phương pháp phân tích: Phân tích định lượng số liệu thu chi, so sánh tỷ lệ thực hiện dự toán, đánh giá hiệu quả công tác kế toán theo các tiêu chí về tính chính xác, kịp thời và tuân thủ quy định.
  • Phương pháp tổng hợp: Tổng hợp kết quả phân tích để nhận diện điểm mạnh, hạn chế và đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác kế toán.
  • Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2018-2020, thời điểm bệnh viện áp dụng chế độ kế toán mới và thực hiện tự chủ tài chính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Trình độ đội ngũ kế toán được nâng cao: Tỷ lệ nhân viên kế toán có trình độ đại học tăng từ 70% năm 2018 lên gần 90% năm 2020, góp phần nâng cao chất lượng công tác kế toán tại bệnh viện.

  2. Lập dự toán thu chi chưa sát thực tế: Dự toán thu chi thường dựa trên phương pháp dự toán trên cơ sở quá khứ, chưa phản ánh đầy đủ các biến động thực tế, dẫn đến tỷ lệ chênh lệch giữa dự toán và thực hiện khoảng 15-20%.

  3. Chấp hành dự toán còn nhiều hạn chế: Việc sử dụng kinh phí chưa tối ưu, tỷ lệ chi thường xuyên chưa đạt kế hoạch, đặc biệt trong chi mua sắm trang thiết bị và vật tư y tế, chiếm khoảng 5% tổng chi nhưng chưa được phân bổ hợp lý.

  4. Áp dụng cơ sở kế toán dồn tích chưa đồng bộ: Việc ghi nhận các nghiệp vụ kinh tế theo nguyên tắc dồn tích còn lúng túng, ảnh hưởng đến tính chính xác và kịp thời của báo cáo tài chính, gây khó khăn trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên là do sự chuyển đổi từ chế độ kế toán tiền mặt sang cơ sở dồn tích theo Thông tư 107/2017/TT-BTC còn mới mẻ, đòi hỏi đội ngũ kế toán phải nâng cao kỹ năng và hiểu biết chuyên sâu. So với một số bệnh viện công lập khác trong nước, Bệnh viện Y học Cổ truyền Thành phố Đà Nẵng đã có bước tiến trong việc nâng cao trình độ nhân sự và áp dụng các quy định mới, tuy nhiên vẫn cần cải thiện về quy trình lập dự toán và chấp hành dự toán.

Việc tổ chức bộ máy kế toán tập trung với 9 nhân viên chuyên trách giúp kiểm soát tốt các nghiệp vụ, nhưng cần tăng cường đào tạo và ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả xử lý thông tin kế toán. Các số liệu tài chính có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ dự toán và thực hiện thu chi từng năm, bảng phân tích chi tiết các khoản chi theo nhóm, giúp minh bạch và dễ dàng đánh giá.

Kết quả nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của việc hoàn thiện tổ chức công tác kế toán nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý tài chính trong bối cảnh tự chủ tài chính và áp dụng chế độ kế toán mới, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và phát triển bền vững của bệnh viện.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Hoàn thiện công tác lập dự toán thu chi: Áp dụng phương pháp dự toán cấp không dựa trên mục tiêu hoạt động và điều kiện thực tế, tăng cường phân tích số liệu quá khứ kết hợp dự báo xu hướng, nhằm nâng cao độ chính xác của dự toán. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: Phòng Kế toán - Tài chính phối hợp với Ban Giám đốc.

  2. Tăng cường chấp hành dự toán thu chi: Xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ chặt chẽ, giám sát chặt chẽ việc sử dụng kinh phí, đặc biệt trong chi mua sắm và chi phí chuyên môn. Thời gian thực hiện: 12 tháng; Chủ thể: Ban Giám đốc và Phòng Kế toán.

  3. Nâng cao năng lực áp dụng chế độ kế toán dồn tích: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về Thông tư 107/2017/TT-BTC, đồng thời ứng dụng phần mềm kế toán hiện đại để tự động hóa quy trình hạch toán và báo cáo. Thời gian thực hiện: 9 tháng; Chủ thể: Phòng Kế toán phối hợp với Trung tâm CNTT.

  4. Cải tiến hệ thống báo cáo tài chính và quản trị: Thiết kế báo cáo tài chính chi tiết theo từng khoa, phòng và hoạt động, giúp lãnh đạo có thông tin kịp thời để ra quyết định. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: Phòng Kế toán và Ban Giám đốc.

  5. Tăng cường kiểm tra, đánh giá và phản hồi: Thiết lập hệ thống kiểm tra nội bộ định kỳ về công tác kế toán, thu chi, báo cáo tài chính nhằm phát hiện sớm sai sót và điều chỉnh kịp thời. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Ban Kiểm soát nội bộ và Phòng Kế toán.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Lãnh đạo các bệnh viện công lập: Giúp hiểu rõ về tổ chức công tác kế toán trong bối cảnh tự chủ tài chính và áp dụng chế độ kế toán mới, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý tài chính và hoạt động bệnh viện.

  2. Nhân viên phòng Kế toán - Tài chính các đơn vị sự nghiệp y tế: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về quy trình kế toán, lập dự toán, chấp hành dự toán và báo cáo tài chính theo Thông tư 107/2017/TT-BTC, hỗ trợ nâng cao năng lực chuyên môn.

  3. Cán bộ quản lý tài chính nhà nước và cơ quan quản lý y tế: Tham khảo để đánh giá, giám sát và xây dựng chính sách phù hợp với thực tiễn hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực y tế.

  4. Sinh viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Kế toán và Quản lý tài chính công: Là tài liệu tham khảo quý giá về ứng dụng lý thuyết kế toán hành chính sự nghiệp trong thực tế, đồng thời cung cấp các giải pháp thực tiễn cho công tác kế toán tại bệnh viện.

Câu hỏi thường gặp

  1. Tại sao việc áp dụng chế độ kế toán dồn tích lại quan trọng đối với bệnh viện công lập?
    Chế độ kế toán dồn tích giúp ghi nhận các nghiệp vụ kinh tế phát sinh ngay khi xảy ra, không phụ thuộc vào việc thu chi tiền mặt, từ đó cung cấp thông tin tài chính chính xác, kịp thời và đầy đủ hơn. Ví dụ, việc trích khấu hao tài sản cố định được phản ánh đúng kỳ, giúp đánh giá hiệu quả sử dụng tài sản.

  2. Làm thế nào để nâng cao độ chính xác trong lập dự toán thu chi tại bệnh viện?
    Cần kết hợp phân tích số liệu thực tế quá khứ với dự báo xu hướng hoạt động, đồng thời áp dụng phương pháp dự toán cấp không dựa trên mục tiêu và kế hoạch phát triển. Việc này giúp dự toán sát với thực tế, tránh lãng phí hoặc thiếu hụt kinh phí.

  3. Những khó khăn thường gặp khi chuyển đổi sang chế độ kế toán mới là gì?
    Khó khăn bao gồm việc nhân viên kế toán chưa quen với nguyên tắc dồn tích, thiếu phần mềm hỗ trợ phù hợp, và quy trình hạch toán phức tạp hơn. Điều này dẫn đến sai sót trong ghi nhận nghiệp vụ và báo cáo tài chính chưa chính xác.

  4. Vai trò của quy chế chi tiêu nội bộ trong quản lý tài chính bệnh viện là gì?
    Quy chế chi tiêu nội bộ là công cụ quản lý chi tiêu, giúp đảm bảo các khoản chi đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả. Nó cũng là căn cứ để giám sát việc chấp hành dự toán, giảm thiểu rủi ro thất thoát tài chính.

  5. Làm thế nào để đảm bảo tính kịp thời và chính xác của báo cáo tài chính tại bệnh viện?
    Bệnh viện cần áp dụng phần mềm kế toán hiện đại, đào tạo nhân viên kế toán nâng cao kỹ năng, đồng thời thiết lập quy trình kiểm tra, đối chiếu số liệu định kỳ. Ví dụ, việc đối chiếu số liệu giữa phòng kế toán và thủ kho giúp đảm bảo số liệu hàng tồn kho chính xác.

Kết luận

  • Đánh giá thực trạng công tác kế toán tại Bệnh viện Y học Cổ truyền Thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2018-2020 cho thấy nhiều kết quả tích cực về nâng cao trình độ nhân sự và áp dụng chế độ kế toán mới, nhưng vẫn còn tồn tại hạn chế trong lập và chấp hành dự toán, cũng như áp dụng cơ sở kế toán dồn tích.
  • Việc hoàn thiện công tác kế toán là cần thiết để đáp ứng yêu cầu quản lý tài chính trong bối cảnh tự chủ tài chính và đổi mới chế độ kế toán hành chính sự nghiệp.
  • Các giải pháp đề xuất tập trung vào nâng cao chất lượng lập dự toán, chấp hành dự toán, đào tạo nhân viên kế toán và cải tiến hệ thống báo cáo tài chính.
  • Nghiên cứu có thể được tiếp tục mở rộng trong các năm tiếp theo để đánh giá hiệu quả các giải pháp đã triển khai và cập nhật các thay đổi chính sách mới.
  • Kêu gọi các đơn vị sự nghiệp công lập khác tham khảo và áp dụng mô hình tổ chức công tác kế toán phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài chính và phát triển bền vững.