CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ BỐ TRÍ MẶT BẰNG SẢN XUẤT TRONG DOANH NGHIỆP 1. Các khái niệm có liên quan 1.1 Khái niệm sản xuất Sản xuất là quá trình biến đổi những yếu tố đầu vào thành đầu ra. Mục đích của quá trình chuyển hoá này là tạo giá trị gia tăng để cung cấp cho khách hàng. Đầu vào của quá trình chuyển đổi bao gồm nguồn nhân lực, vốn, kĩ thuật, nguyên vật liệu, đất, năng lượng, thông tin.
Đầu ra của quá trình chuyển đổi là sản phẩm, dịch vụ, tiền lương, những ảnh hưởng đối với môi trường 1.2 Khái niệm quản trị sản xuất Quản trị sản xuất là tổng hợp các hoạt động xây dựng hệ thống sản xuất và quản trị quá trình sử dụng các yếu tố đầu vào tạo thành các sản phẩm (dịch vụ) đầu ra theo yêu cầu của khách hàng nhằm thực hiện các mục tiêu đã xác định.3 Khái niệm tổ chức sản xuất Tổ chức sản xuất là sự bố trí các công đoạn, các khâu trong cả dây chuyền nhằm thực hiện chu trình kinh doanh từ “đầu vào” đến “đầu ra”. Có một sự tổ chức sản xuất hoàn thiện thì quá trình sản xuất sẽ diễn ra nhanh và chính xác hơn.4 Khái niệm mặt bằng sản xuất Mặt bằng sản xuất là khoảng không gian bao gồm các nhà máy, phân xưởng, các khu vực lưu trữ nguyên vật liệu và cơ sở sản xuất và từ đó hình thành lên dây chuyền sản xuất theo một quy mô và sự bố trí nhất định.Với một mặt bằng sản xuất hợp lý sẽ giúp cho quy trình sản xuất diễn ra thuận lợi hơn.5 Khái niệm về bố trí mặt bằng sản xuất trong doanh nghiệp SVTH: Lê Thị Dinh 7 Lớp: K48K4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD Th.S Đào Thị Phương Mai + Là quá trình tổ chức, sắp xếp, định dạng về mặt không gian máy móc, thiết bị, các khu vực làm việc, các bộ phận phục vụ sản xuất và cung cấp dịch vụ + Là quá trình tổ chức, sắp xếp, định dạng về mặt không gian phản ánh nội dung bố trí mặt bằng sản xuất. Nói cách khác, Bố trí là việc tổ chức,sắp xếp các đối tượng theo một kết cấu nhất định nhằm phục vụ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp + Đối tượng bố trí: Là máy móc thiết bị, khu vực làm việc, các bộ phận phục vụ sản xuất và cung cấp dịch vụ… + Bố trí mặt bằng theo các nội dung và đối tượng nêu trên nhằm đảm bảo cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được diễn ra thuận lợi và có hiệu quả cao. Các nội dung của bố trí mặt bằng sản xuất 1.1 Vai trò của bố trí sản xuất trong doanh nghiệp Là nội dung quan trọng của quản trị sản xuất , ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, nếu bố trí mặt bằng sản xuất hợp lý sẽ có vai trò cụ thể sau: + Giảm chi phí và thời gian sản xuất không cần thiết, từ đó tăng năng suất lao động, tiết kiệm chi phí sản xuất,nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất của doanh nghiệp.
+ Tận dụng tối đa các nguồn lực vào sản xuất nhằm thực hiện tốt các mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp SVTH: Lê Thị Dinh 8 Lớp: K48K4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD Th.S Đào Thị Phương Mai + Tạo môi trường làm việc ổn định, thuận lợi cho sản xuất và qua đó tạo tâm lý làm việc tốt cho người lao động. + Góp phần quan trọng vào việc thực hiện quy trình công nghệ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, thực hiện các quy định về chế độ làm việc, về an toàn lao động.2 Các nguyên tắc của bố trí mặt bằng sản xuất. Một số nguyên tắc cần tuân thủ đối với sắp xếp bố trí mặt bằng sản xuất + Tuân thủ quy trình công nghệ sản xuất: Thứ tự các phân xưởng được sắp xếp theo trình tự của quy trình công nghệ sản xuất sản phẩm; sản phẩm đi qua phân xưởng nào trước thì phân xưởng đó được bố trí gần kho nguyên liệu; phân xưởng cuối cùng mà sản phẩm phải đi qua sẽ nằm gần kho thành phẩm; hai phân xưởng có quan hệ trực tiếp trao đổi sản phẩm cho nhau sẽ được bố trí cạnh nhau. Để thuận lợi cho việc vận chuyển, kho nguyên liệu và kho thành phẩm thường được bố trí gần đường giao thông chính bên ngoài doanh nghiệp.
+ Đảm bảo khả n ăng mở r ộng sản xuất: Quy luật phát triển thường dẫn đến tăng sản lượng sản xuất hoặc đa dạng hóa sản phẩm bằng cách đưa vào sản xuất thêm các loại sản phẩm khác, điều đó đòi hỏi các doanh nghiệp sau một thời gian hoạt động thường có nhu cầu mở rộng mặt bằng sản xuất. Vì vậy, ngay từ khi chọn địa điểm và bố trí mặt bằng sản xuất phải dự kiến khả n ăng mở r ộng trong tương lai. + Đảm bảo an toàn cho sản xuất và người lao động: Khi bố trí mặt bằng đòi hỏi phải tính đến các yếu tố về an toàn cho người lao động, máy móc thiết bị, đảm bảo chất lượng sản phẩm và tạo ra một môi trường làm việc thuận lợi cho người công nhân. Mọi quy định về chống ồn, bụi, chống rung, chống nóng, chống cháy nổ.
phải được tuân thủ. Trong thiết kế mặt bằng phải đảm bảo khả năng thông gió và chiếu SVTH: Lê Thị Dinh 9 Lớp: K48K4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD Th.S Đào Thị Phương Mai sáng tự nhiên. Các phân xưởng sinh ra nhiều bụi, khói, hơi độc, bức xạ có hại. phải được bố trí thành khu nhà riêng biệt và không được bố trí gần sát khu vực có dân cư.
Các kho chứa vật liệu dễ cháy dễ nổ phải bố trí xa khu vực sản xuất và phải trang bị các thiết bị an toàn phòng chữa cháy nổ. Những thiết bị gây ra rung động lớn có thể ảnh hưởng đến hoạt động của các thiết bị khác và ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm không nên đặt cạnh các thiết bị có giá trị lớn. + Tận dụng hợp lý không gian và diện tích mặt bằng: Sử dụng tối đa diện tích mặt bằng hiện có sẽ giúp cho doanh nghiệp giảm được chi phí thuê mặt bằng. Điều này không chỉ áp dụng đối với diện tích sản xuất mà còn áp dụng cả đối với diện tích kho hàng.
Việc tận dụng tối đa diện tích không chỉ đề cập đến diện tích mặt sàn tính theo m2 mà còn tính cả đến không gian hiện có. Trong nhiều nhà máy, ngày nay đã sử d ụng những băng tải trên cao làm thiết bị củakho tàng. + Đảm bảo tính linh hoạt của hệ thống. Bố trí mặt bằng phải xét đến khả năng thay đổi và các thiết bị phải được bố trí làm sao để có thể thực hiện được những thay đổi đó với chi phí thấp nhất hay không làm rối loạn quy trình sản xuất.
+ Tránh hay giảm tới mức tối thiểu trường hợp nguyên vật liệu đi ngược chiều: Vận chuyển ngược chiều không những làm tăng cự ly vận chuyển mà còn gây ùn tắc các kênh vận chuyển vật tư.3 Các hình thức bố trí mặt bằng sản xuất trong doanh nghiệp 1.1 Bố trí mặt bằng sản xuất theo sản phẩm Bố trí theo hướng sản phẩm được thiết kế để thích ứng cho một vài loại sản phẩm, và dòng nguyên vật liệu được bố trí đi qua xưởng sản xuất. Kiểu bố trí này dùng các máy móc thiết bị chuyên dùng để thực hiện những thao tác đặc biệt trong thời gian dài cho một sản phẩm, việc thay đổi những máy móc này cho thiết kế sản phẩm mới SVTH: Lê Thị Dinh 10 Lớp: K48K4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD Th.S Đào Thị Phương Mai đòi hỏi chi phí và thời gian sắp xếp lớn. Máy móc thiết bị thường được sắp xếp thành bộ phận sản xuất, trong từng bộ phận sản xuất gồm nhiều dây chuyền sản xuất. Công nhân trong kiểu bố trí theo hướng sản phẩm thực hiện một dãy hẹp các động tác trên một vài thiết kế sản phẩm lặp đi lặp lại.
Do đó không đòi hỏi kỹ năng, huấn luyện và giám sát hoạt động. Việc phối hợp các hoạt động lập lịch trình sản xuất và hoạch định theo kiểu bố trí này thì rất phức tạp nhưng thực hiện không thường xuyên và ít khi có sự thay đổi. Trong cách bố trí sản xuất mặt bằng này có thể được bố trí theo đường thẳng hoặc đường chữ U như sau: Nguyên liệu Sản 1 2 3 4 5 phẩm Nguyên liệu 2 1 3 4 5 Sản phẩm 6 7 SVTH: Lê Thị Dinh 11 Lớp: K48K4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD Th.S Đào Thị Phương Mai Sơ đồ 1.1: Sơ đồ bố trí mặt bằng sản xuất theo sản phẩm (Nguồn: Giáo trình quản trị sản xuất đại cương-Đh Kinh Tế Quốc Dân) Ưu điểm: － Tốc độ sản xuất sản phẩm nhanh; － Chi phí đơn vị sản phẩm thấp; － Chuyên môn hoá lao động, giảm chi phí, thời gian đào tạo và tăng năng suất; － Việc di chuyển của nguyên liệu và sản phẩm được dễ dàng; － Mức độ sử dụng thiết bị và lao động cao; － Hình thành thói quen, kinh nghiệm và có lịch trình sản xuất ổn định; － Dễ dàng trong hạch toán, kiểm tra chất lượng, dự trữ và khả năng kiểm soát hoạt động sản xuất cao. Hạn chế: － Hệ thống sản xuất không linh hoạt với những thay đổi về khối lượng, chủng loại sản phẩm, thiết kế sản phẩm; － Hệ thống sản xuất có thể bị gián đoạn (ngừng) khi có một công đoạn bị trục trặc; － Chi phí bảo dưỡng, duy trì máy móc thiết bị lớn; － Không áp dụng được chế độ khuyến khích tăng năng suất lao động cá nhân.2 Bố trí mặt bằng sản xuất theo quá trình Bố trí theo quá trình, hay còn gọi là bố trí theo chức năng hoặc bố trí theo công nghệ, thực chất là nhóm những công việc tương tự nhau thành những bộ phận có cùng quá trình hoặc chức năng thực hiện.
Sản phẩm trong quá trình chế tạo di chuyển từ bộ phận này sang bộ phận khác theo trình tự các công đoạn phải thực hiện trên đó. Chẳng SVTH: Lê Thị Dinh 12 Lớp: K48K4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD Th.S Đào Thị Phương Mai hạn như các phân xưởng trong nhà máy, siêu thị, văn phòng giao dịch ở ngân hàng, bệnh viện bố trí theo khoa hoặc phòng chuyên môn; xưởng sửa chữa xe hơi bố trí khu vực sửa chữa theo chủng loại bộ phận xe. Đặc điểm Bố trí theo quá trình phù hợp với hình thức sản xuất gián đoạn, chủng loại và mẫu mã đa dạng, thể tích của mỗi sản phẩm tương đối nhỏ, đơn hàng thường xuyên thay đổi, cần sử d ụng một máy cho hai hay nhiều công đoạn.