phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn đƣợc chia làm 3 phần chính: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý công tác quản lý dịch vụ y tế có thu phí tại các Trung tâm Kiểm soát bệnh tật cấp tỉnh. Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lý dịch vụ y tế có thu phí tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Tuyên Quang. Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý dịch vụ y tế có thu phí tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Tuyên Quang. 5 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC QUẢN LÝ DỊCH VỤ Y TẾ CÓ THU PHÍ TẠI CÁC TRUNG TÂM KIỂM SOÁT BỆNH TẬT CẤP TỈNH 1.
TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ DỊCH VỤ CÓ THU PHÍ TRONG NHÀ NƢỚC 1. Khái niệm, đặc điểm, phân loại, vai trò quản lý dịch vụ công * Khái niệm dịch vụ: Trong cuộc sống hiện đại ngày nay, sử dụng dịch vụ trở thành thói quen phổ biến của tất cả mọi ngƣời. Bắt đầu từ lúc thức dậy, chúng ta bật đèn, mở tivi, dùng nƣớc để đánh răng rửa mặt, cho đến lúc chúng ta đi ra ngoài đƣờng: Nghe điện thoại, lên xe buýt, gọi một tách cà phê, lƣớt web,…. Các doanh nghiệp và các tổ chức xã hội cũng vậy, họ cũng không ngừng sử dụng các dịch vụ.
Dịch vụ trở thành một phần tất yếu của cuộc sống phát triển và số lƣợng các loại hình dịch vụ ngày càng phát triển nhanh chóng để đáp ứng những nhu cầu dƣờng nhƣ khôngcó giới hạn của con ngƣời. Tóm lại, dịch vụ là bất kỳ một hoạt động nào tạo ra sự thực hiện, sự trải nghiệm đƣợc cung cấp cho khách hàng nhƣng không dẫn đến sở hữu các yếu tố tạo ra quá trình cung ứng dịch vụ [7]. * Khái niệm dịch vụ công: Dịch vụ công là dịch vụ do nhà nƣớc trực tiếp đứng ra cung ứng hoặc ủy nhiêm cho các cơ sở ngoài nhà nƣớc thực hiện nhằm đảm bảo trật tự và công bằng xã hội, phục vụ các lợi ích chung của xã hội, các quyền và nghĩa vụ cơ bản của các tổ chức và công dân. * Đặc điểm dịch vụ công: Khi đề cấp tới đặc điểm của dịch vụ công, ta nhận thấy loại hình này có đầy đủ các đặc điểm của loại hình dịch vụ công, bên cạnh đó, nó cũng có những điểm đặc thù, riêng biệt: 6 - Dịch vụ công phục vụ trực tiếp cho nhu cầu, lợi ích cơ bản, thiết yếu của xã hội.
Một cá nhân, một cộng đồng, một tổ chức có thể hƣởng lợi ích do dịch vụ công đem lại, nhƣng nhà nƣớc chỉ thực hiện cung ứng dịch vụ công khi có nhu cầu của toàn xã hội. Dịch vụ công là hàng hóa, dịch vụ do nhà nƣớc chịu trách nhiệm tổ chức cung ứng một cách trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua các tổ chức đƣợc ủy quyền. Điều này cho thấy rằng các loại hình dịch vụ do nhà nƣớc cung ứng đáp ứng các nhu cầu cơ bản của ngƣời dân và tổ chức trong xã hội. Dịch vụ công đƣợc cung ứng trƣớc hết là vì nghĩa vụ của Nhà nƣớc và vì quyền lợi đƣợc thụ hƣởng của ngƣời dân.
Bên cạnh đó, dịch vụ công cũng mang lại những giá trị lợi nhuận nhất định cho đơn vị cung ứng và cho toàn xã hội. Tuy nhiên, về cơ bản thì các dịch vụ này cũng giống nhƣ dịch vụ công, là không vì mục tiêu lợi nhuận, việc cung cấp dịch vụ công không hoàn toàn diễn ra theo quan hệ của thị trƣờng; mà hoạt động cung ứng mang tính chất phục vụ. Cũng có những dịch vụ mà ngƣời sử dụng vẫn phải trả một phần hoặc toàn bộ kinh phí. Cũng giống nhƣ dịch vụ công, dịch vụ công không phân biệt đối tƣợng đƣợc thụ hƣởng, điều đó cho thấy tính chất rộng lớn, hƣớng đến toàn thể các đối tƣợng trong xã hội (dịch vụ công mang tính xã hội).
Mọi ngƣời dân đều có quyền bình đẳng trong việc tiếp nhận và sử dụng các dịch vụ công do Nhà nƣớc cung ứng. Nhà nƣớc quản lý và bảo đảm tính công bằng, tính hiệu quả trong cung ứng dịch vụ công nhằm đáp ứng nhu cầu của dân. Đây cũng chính là đặc trƣng cơ bản của việc cung ứng dịch vụ công cho xã hội của Nhà nƣớc. Nhà nƣớc với tƣ cách là đơn vị quản lý chung tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội trên địa bàn lãnh thổ nhất định.
Và để quản lý có hiệu quả các lĩnh vực đó thì nhà nƣớc phải cam kết với xã hội rằng các dịch vụ mà mình cung ứng đều là những dịch vụ tốt nhất, đáp ứng nhu cầu cơ bản của toàn xã hội và tất cả đều công bằng trong việc thụ hƣởng các dịch vụ đó. Nhà 7 nƣớc đảm bảo sự công bằng và hiệu quả thông qua bộ máy nhà nƣớc và hệ thống văn bản pháp luật quy định. * Phân loại dịch vụ công – Dịch vụ hành chính công: Đây là loại dịch vụ gắn liền với chức năng quản lý nhà nƣớc nhằm đáp ứng yêu cầu của ngƣời dân, Do vậy, cho đến nay, đối tƣợng cung ứng duy nhất các dịch vụ công này là cơ quan công quyền hay các cơ quan do nhà nƣớc thành lập đƣợc ủy quyền thực hiện cung ứng dịch vụ hay dịch vụ công. Đây là một phần trong chức năng quản lý nhà nƣớc, Để thực hiện chức năng này, nhà nƣớc phải tiến hành những hoạt động phục vụ trực tiếp nhƣ cấp giấy phép, giấy chứng nhận, đăng ký, công chứng, thị thực, hộ tịch,…(Ở một số nƣớc, dịch vụ hành chính công đƣợc coi là một loại hoạt động riêng, không nằm trong phạm vi dịch vụ công.
Ở nƣớc ta, một số nhà nghiên cứu cũng có quan điểm nhƣ vậy). Ngƣời dân đƣợc hƣởng những dịch vụ này không theo quan hệ cung cầu, ngang giá trên thị trƣờng, mà thông qua việc đóng lệ phí hoặc phí cho cơ quan hành chính nhà nƣớc. Phần lệ phí này mang tính chất hỗ trợ cho ngân sách nhà nƣớc. – Dịch vụ sự nghiệp công: Bao gồm các hoạt động cung cấp phúc lợi xã hội thiết yếu cho ngƣời dân nhƣ giáo dục, văn hóa, khoa học, chăm sóc sức khỏe, thể dục thể thao, bảo hiểm, an sinh xã hội,… Xu hƣớng chung hiện nay trên thế giới là nhà nƣớc chỉ thực hiện những dịch vụ công nào mà xã hội không thể làm đƣợc hoặc không muốn làm nên nhà nƣớc đã chuyển giao một phần việc cung ứng loại dịch vụ công này cho khu vực tƣ nhân và các tổ chức xã hội.
– Dịch vụ công ích: Là các hoạt động cung cấp các hàng hóa, dịch vụ cơ bản, thiết yếu cho ngƣời dân và cộng đồng nhƣ: Vệ sinh môi trƣờng, xử lý rác thải, cấp nƣớc sạch, vận tải công cộng đô thị, phòng chống thiên tai… chủ yếu do các doanh nghiệp nhà nƣớc thực hiện. Có một số hoạt đọng ở địa bàn cơ sở do khu vực tƣ nhân đứng ra đảm nhiệm nhƣ vệ sinh 8 môi trƣờng, thu gom vận chuyển rác thải ở một số đô thị nhỏ, cung ứng nƣớc sạch ở một số vùng nông thôn… * Vai trò của nhà nước đối với dịch vụ công: Nhà nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngay từ khi thành lập đã xác định rõ bản chất nhà nƣớc là của dân, do dân và vì dân, luôn đặt lợi ích của dân tộc, của nhân dân lên hàng đầu. Trong các thời kỳ, Đảng và Nhà nƣớc Việt Nam luôn đề cao trách nhiệm chăm lo cho đời sống mọi mặt của nhân dân, đẩy mạnh phát triển sản xuất, y tế, giáo dục. nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của ngƣời dân.
Tuy nhiên, giữa mong muốn và hiện thực vẫn còn có những khoảng cách nhất định. Việt Nam vẫn là một quốc gia đang phát triển, sự đáp ứng nhu cầu hƣởng thụ dịch vụ của ngƣời dân vẫn còn rất hạn chế. Trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN và mở cửa hội nhập quốc tế, Việt Nam cần phải đẩy mạnh hơn nữa công cuộc cải cách nền hành chính nhà nƣớc góp phần xây dựng và hoàn thiện nhà nƣớc pháp quyền XHCN. Các nội dung của cải cách hành chính hƣớng vào xây dựng một nền hành chính dân chủ, trong sạch, vững mạnh, từng bƣớc hiện đại hóa nhằm phục vụ tốt hơn các nhu cầu cơ bản, thiết yếu, bảo đảm các quyền và nghĩa vụ cơ bản của ngƣời dân.
Trong đó, việc đổi mới vai trò, trách nhiệm của Chính phủ và bộ máy hành chính nhà nƣớc trong quản lý và tổ chức cung ứng dịch vụ công thực sự là một nhiệm vụ quan trọng cần tập trung giải quyết. Đại hội IX của Đảng nêu rõ: “Khuyến khích và hỗ trợ các tổ chức hoạt động không vì lợi nhuận mà vì nhu cầu và lợi ích của nhân dân; tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức thực hiện một số dịch vụ công với sự giám sát của cộng đồng nhƣ vệ sinh môi trƣờng, tham gia giữ gìn trật tự trị an, xóm, phƣờng”. Đại hội X tiếp tục khẳng định “Đổi mới căn bản cơ chế quản lý và phƣơng thức cung ứng các dịch vụ công cộng”. Đại hội XII đã có những tƣ tƣởng chỉ đạo cụ thể về vấn đề này: “Thực hiện cơ chế thị 9 trƣờng và đẩy mạnh xã hội hóa đối với cung cấp các dịch vụ công.
Đối với những hàng hóa, dịch vụ công thiết yếu, bao gồm dịch vụ y tế, giáo dục mà Nhà nƣớc đang kiểm soát giá, phải bảo đảm công khai, minh bạch các yếu tố hình thành giá; tính đúng, tính đủ chi phí và thực hiện giá thị trƣờng theo lộ trình phù hợp. Đồng thời, hỗ trợ cho đối tƣợng chính sách, ngƣời nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số. Khuyến khích doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế tham gia cung cấp dịch vụ công, nhất là các hình thức hợp tác công - tƣ. Bảo đảm bình đẳng giữa đơn vị sự nghiệp công lập và ngoài công lập.
Đa dạng hình thức xã hội hóa các đơn vị sự nghiệp công nhƣ: thí điểm cổ phần hóa đơn vị sự nghiệp công; giao cộng đồng quản lý, cho thuê cơ sở vật chất, tài sản của Nhà nƣớc để kinh doanh cung ứng dịch vụ công và thực hiện cơ chế đơn vị sự nghiệp công hoạt động nhƣ doanh nghiệp công ích”.