CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CÔNG TÁC QUẢN LÝ ĐẦU TƯ XDCB TỪ NGUỒN NSNN 1. Khái quát chung về đầu tư XDCB từ nguồn NSNN 1. Khái niệm về đầu tư XDCB từ nguồn NSNN Theo Luật Đầu tư công năm 2019: “Đầu tư công là hoạt động đầu tư của nhà nước vào các chương trình, dự án và đối tượng đầu tư công khác theo quy định của Luật này”[14]. Theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2015: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước”[13].
Chi đầu tư xây dựng cơ bản là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước để thực hiện các chương trình, dự án đầu tư kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội và các chương trình dự án phục vụ phát triển kinh tế xã hội. Như vậy, có thể hiểu Đầu tư XDCB từ nguồn NSNN là một hoạt động đầu tư của nhà nước,sử dụng nguồn vốn NSNN nhằm tạo ra các công trình xây dựng phục vụ mục đích phát triển kinh tế xã hội của nhà nước. Quản lý đầu tư XDCB từ nguồn NSNN là sự tác động của bộ máy nhà nước vào quá trình đầu tư XDCB nhằm đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn NSNN và thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội đã đặt ra. Vai trò của đầu tư XDCB từ nguồn NSNN Thứ nhất, đầu tư XDCB từ nguồn NSNN tác động đến tổng cung và tổng cầu của xã hội.
Từ đó, tác động đến sự ổn định, tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế. Đầu tư XDCB từ nguồn NSNN thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng cầu toàn bộ nền kinh tế, làm cho tổng cầu tăng theo. Chính vì vậy, đây là một trong những biện pháp kích cầu về đầu tư được Chính Phủ sử dụng. Khi tổng cầu tăng, tổng cung sẽ tăng kéo theo sản lượng cân bằng của nền kinh tế tăng, do đó thúc đẩy GDP tăng góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
5 Thứ hai, đầu tư XDCB từ nguồn ngân sách nhà nước góp phần quan trọng trong việc xây dựng và phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật, hình thành kết cấu hạ tầng chung cho đất nước như: hệ thống điện, đường giao thông, trường học, bệnh viện,.từ đó tạo điều kiện thúc đẩy nền kinh tế, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân. Thứ ba, đầu tư XDCB từ nguồn ngân sách nhà nước có vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề xã hội như: xóa đói, giảm nghèo, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo giữa các vùng ở địa phương.Thông qua việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, các công trình văn hóa xã hội góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập, cải thiện đời sống cho nhân dân các vùng sâu, vùng xa. Thứ tư, đầu tư XDCB từ nguồn ngân sách nhà nước có vai trò định hướng hoạt động đầu tư trong nền kinh tế. Hoạt động đầu tư của nhà nước không những có vai trò dẫn dắt hoạt động đầu tư mà còn góp phần định hướng hoạt động của nền kinh tế.
Thông qua đầu tư XDCB vào các ngành, các lĩnh vực quan trọng, hoạt động đầu tư của nhà nước có tác dụng kích thích các chủ thể kinh tế đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh, tham gia liên kết và hợp tác trong xây dựng kết cấu hạ tầng và phát triển kinh tế xã hội. Có thể dễ dàng nhận thấy, đi đôi với việc phát triển kết cấu hạ tầng là sự phát triển mạnh mẽ của các khu công nghiệp, thương mại, các cơ sở kinh doanh và dân cư. Thứ năm,đầu tư XDCB từ nguồn NSNN là điều kiện quan trọng cho ổn định an ninh, quốc phòng. Các công trình vừa đòi hỏi vốn lớn, vừa đòi hỏi kỹ thuật cao, mang tính bảo mật phục vụ trực tiếp cho an ninh quốc phòng thì chỉ có hoạt động đầu tư từ ngân sách nhà nước mới có thể thực hiện được.
Tóm lại, để đảm bảo cho nền kinh tế không ngừng phát triển, sản xuất kinh doanh được mở rộng, ổn định các mặt chính trị-xã hội điều trước hết và căn bản là phải tiến hành hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản. Đối với bất cứ một phương thức sản xuất nào cũng đều đòi hỏi phải có cơ sở vật chất kỹ thuật tương ứng, đây là nhiệm vụ của hoạt động đầu tư XDCB. Chính vì vậy, đầu tư XDCB từ nguồn NSNN là tất yếu và không thể thiếu ở mọi quốc gia. Quá trình quản lý đầu tư XDCB từ nguồn NSNN Do đầu tư XDCB từ nguồn NSNN có vai trò vô cùng quan trọng đối với việc phát triển kinh tế xã hội của cả nước nói chung cũng như của mỗi địa phương nói riêng do đó việc quản lý đầu tư XDCB một cách có hiệu quả là nhiệm vụ quan trọng.
Bản chất của quản lý đầu tư XDCB từ nguồn NSNN là quá trình lập kế hoạch, phê duyệt chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, tiến hành đầu tư, giám sát quá trình thực hiện của dự án nhằm đảm bảo hoàn thành các mục tiêu đề ra. Các mục tiêu của dự án là tiến độ hoàn thành dự án, kết quả, hiệu quả của dự án. Chỉ khi làm tốt công tác quản lý đầu tư XDCB mới đảm bảo các dự án hoàn thành kịp tiến độ, sử dụng vốn nhà nước hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí, đảm bảo mục tiêu ban đầu đề ra. Quá trình quản lý đầu tư XDCB được tiến hành xuyên suốt từ các khâu và bao gồm 3 giai đoạn: - Giai đoạn chuẩn bị đầu tưbao gồm các hoạt động lập, thẩm định, quyết định chủ trương đầu tư và lập, thẩm định, quyết định đầu tư dự án.
- Giai đoạn triển khai thực hiện dự án và theo dõi, kiểm tra, đánh giá, thanh tra, giám sát kế hoạch, chương trình, dự án. - Giai đoạn kết thúc dự án, đưa dự án vào khai thác, sử dụng; đánh giá hiệu quả đầu tư. Các nội dung quản lý dự án đầu tư XDCB từ nguồn NSNN 1. Quản lý quy hoạch dự án đầu tư XDCB từ nguồn NSNN Có thể nói, một trong những tiêu chí quan trọng góp phần phục vụ kịp thời kế hoạch đầu tư, quản lý đất đai, quản lý xây dựng và kêu gọi đầu tư chính là công tác lập quy hoạch xây dựng.
Chính vì thế, việc lập quy hoạch xây dựng được xem là bước khởi đầu của dự án đầu tư XDCB. Theo Khoản 30 Điều 3 Luật xây dựng năm 2014: Quy hoạch xây dựng là việc tổ chức không gian của đô thị, nông thôn và khu chức năng đặc thù; tổ chức hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; tạo lập môi 7 trường thích hợp cho người dân sống tại các vùng lãnh thổ, bảo đảm kết hợp hài hòa giữa lợi ích quốc gia với lợi ích cộng đồng, đáp ứng mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu. Quy hoạch xây dựng được thể hiện thông qua đồ án quy hoạch xây dựng gồm sơ đồ, bản vẽ, mô hình và thuyết minh[12]. *Yêu cầu đối với quy hoạch xây dựng gồm: - Phù hợp với mục tiêu của chiến lược, quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội; bảo đảm quốc phòng, an ninh, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững; thống nhất với quy hoạch phát triển ngành; công khai, minh bạch, kết hợp hài hòa giữa lợi ích quốc gia, cộng đồng và cá nhân; - Tổ chức, sắp xếp không gian lãnh thổ trên cơ sở khai thác và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, đất đai, di tích lịch sử, di sản văn hóa và nguồn lực phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, đặc điểm lịch sử, văn hóa, trình độ khoa học và công nghệ theo từng giai đoạn phát triển; - Đáp ứng nhu cầu sử dụng hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật; bảo đảm sự kết nối, thống nhất công trình hạ tầng kỹ thuật khu vực, vùng, quốc gia và quốc tế; - Bảo vệ môi trường, phòng, chống thiên tai và ứng phó với biến đổi khí hậu, giảm thiểu tác động bất lợi đến cộng đồng, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích lịch sử, di sản văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo; bảo đảm đồng bộ về không gian kiến trúc, hệ thống công trình hạ tầng xã hội, hạ tầng kỹ thuật; - Xác lập cơ sở cho công tác kế hoạch, quản lý đầu tư và thu hút đầu tư xây dựng, quản lý, khai thác và sử dụng các công trình xây dựng trong vùng, khu chức năng đặc thù, khu vực nông thôn[12] * Nguyên tắc tuân thủ đối với quy hoạch xây dựng gồm: - Việc thực hiện chương trình, hoạt động đầu tư xây dựng, quản lý không gian, kiến trúc, cảnh quan phải tuân thủ quy hoạch xây dựng đã được phê duyệt và phù hợp nguồn lực huy động; 8 - Cấp độ quy hoạch xây dựng phải bảo đảm thống nhất và phù hợp với quy hoạch có cấp độ cao hơn[12] 1.
Quản lý công tác thẩm định dự án đầu tư XDCB từ nguồn NSNN Công tác thẩm định dự án đầu tư XDCB được quy định tại Điều 58 Luật xây dựng năm 2014 và Nghị định số 59/2015/NĐ-CP ngày 18/6/2015 của Chính Phủ về quản lý dự án đầu tư xây dựng.