CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG CUNG ỨNG DỊCH VỤ LOGISTICS CHO HÀNG HÓA QUÁ KHỔ QUÁ TẢI NHẬP KHẨU BẰNG ĐƯỜNG BIỂN. Khái quát về dịch vụ logistics cho hàng hóa quá khổ quá tải. Một số khái niệm cơ bản. Khái niệm logistics.
Khái niệm logistics không phải là một khái niệm mới, ngay bản thân nó được xuất phát từ một thuật ngữ có nguồn gốc từ Hy Lạp – logistikos với mục đích để chỉ hoạt động cung ứng và đảm bảo các yếu tố tổ chức, vật chất và kỹ thuật để cho quá trình chính yếu được tiến hành đúng mục tiêu. Tuy nhiên có một điều đặc biệt khi thuật ngữ này xuất hiện lần đầu không phải trong lĩnh vực thương mại như hiện nay mà trong lĩnh vực quân sự. Dưới thời Napoleon, logistics được định nghĩa: “Logistics là hoạt động để duy trì lực lượng quân đội” ( Giáo trình Quản trị logistics kinh doanh, 2018, tr 25). Tuy nhiên, trải qua dòng chảy của lịch sử, logistics trở thành một ngành dịch vụ được ứng dụng trong nhiều ngành nghề khác nhau và trong nhiều lĩnh vực.
Đến khi được nghiên cứu và áp dụng sang lĩnh vực kinh doanh, nhìn nhận dưới góc độ doanh nghiệp, thuật ngữ “Logistics” thường được hiểu là hoạt động quản lý chuỗi cung ứng hay quản lý hệ thống phân phối vật chất của doanh nghiệp. Hiện nay, có khá nhiều khái niệm về logistics được định nghĩa bởi các chuyên gia nghiên cứu trong và ngoài nước mà ta có thể kế đến như sau: Theo Đoàn Thị Hồng Vân (2006), “Logistics là tối ưu hóa về địa điểm và thời điểm, tối ưu hóa về việc lưu chuyển và dự trữ nguồn tài nguyên từ đầu và cho đến tay người tiêu dùng cuối cùng, nhằm đáp ứng tốt nhất nhu cầu của người tiêu dùng với chi phí thích hợp, thông qua hàng loạt các hoạt động kinh tế.” Theo Giáo sư người Anh Martin Christopher (2008) “Logistics là quá trình quản trị chiến lược thu mua, di chuyển và dự trữ nguyên liệu, bán thành phẩm, thành phẩm ( và dòng thông tin tương ứng) trong một công ty và qua các kênh phân phối của công ty để tối đa hóa lợi nhuận hiện tại và tương lai thông qua việc hoàn tất các đơn hàng với chi phí thấp nhất”. Hay theo Giáo trình Quản trị logistics kinh doanh (2018), logistics có thể được hiểu là “Quá trình tối ưu hóa về vị trí, vận chuyển và dự trữ các nguồn tài nguyên từ điểm đầu tiên của dây chuyển cung ứng cho đến tay người tiêu dùng cuối cùng, thông qua hàng loạt các hoạt động kinh tế”. Khái niệm dịch vụ logistics.
Dịch vụ logistics được hiểu như một loại sản phẩm dịch vụ do các doanh nghiệp chuyên kinh doanh logistics bán cho khách hàng và thu phí dịch vụ logistics. Khách hàng 7 sử dụng dịch vụ logistics có thể là doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Trong đó, các dịch vụ mà doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng của mình có thể là đơn lẻ hoặc trọn gói. Theo luật Thương mại Việt Nam thì “Dịch vụ logistics là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công đoạn bao gồm nhận tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi kỹ mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan tới hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng để hưởng thù lao” ( mục 4, điều 233, Luật Thương mại 2005).
Tuy nhiên có thể thấy, hoạt động logistics không chỉ dừng lại ở các hoạt động đơn lẻ mà nó là một chuỗi các hoạt động, đảm bảo dòng dịch chuyển của hàng hóa cũng như thông tin được theo đúng quy trình cụ thể. Chính vì lẽ đó, hiện nay có hai nhóm định nghĩa đối với dịch vụ logistics được chia ra như sau: Nhóm thứ nhất, với định nghĩa hẹp nêu ra khái niệm dịch vụ logistics chủ yếu được coi gần như là tương tự với hoạt động giao nhận hàng hóa. Theo đó, bản chất của logistics là tập hợp các yếu tố hỗ trợ cho quá trình vận chuyển sản phẩm từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ sản phẩm một cách nhanh chóng, chính xác và tối ưu. Dịch vụ logistics ở đây chủ yếu mang nhiều yếu tố vận tải và cách doanh nghiệp cung ứng dịch vụ logistics không có nhiều khác biệt so với nhà cung cấp dịch vụ vận tải đa phương thức (MTO).
Tuy nhiên, định nghĩa trong Luật Thương mại 2005 này vẫn bao hàm tính mở, được thể hiện ở chỗ “hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hoá”. Nhóm thứ hai, nhóm định nghĩa dịch vụ logistics theo phạm vi rộng, với các tác động từ giai đoạn đầu vào của chuỗi cung ứng cho tới khi hàng hóa tới tay người tiêu dùng cuối cùng. Dịch vụ logistics gắn liền từ giai đoạn nguyên vật liệu đầu vào của chuỗi cung ứng, với các quá trình nhập nguyên, nhiên vật liệu để phục vụ cho quá trình sản xuất hoặc đầu tư cho quá trình sản xuất, sản xuất hàng hóa và đưa vào các kênh lưu thông, phân phối để tới tay người tiêu dùng cuối cùng. Nhóm định nghĩa này giúp phân định rõ ràng giữa các nhà cung cấp từng dịch vụ đơn lẻ như vận tải, khai thuê hải quan, giao nhận, dịch vụ hỗ trợ sản xuất, tư vấn quản lý,…với một nhà cung cấp dịch vụ logistics chuyên nghiệp, đảm nhận hết tất cả các khâu.
Như vậy, với nhóm định nghĩa rộng này, nhà cung cấp dịch vụ logistics chuyên nghiệp đòi hỏi phải có chuyên môn lẫn nghiệp vụ cao để có thể cung cấp dịch vụ đến cho khách hàng. Khái niệm dịch vụ logistics đường biển. Dịch vụ logistics đường biển là hoạt động thương mại xuyên quốc gia với hình thức vận chuyển hàng hóa thông qua việc sử dụng cơ sở vật chất, hạ tầng đường biển nhằm phục vụ cho các hoạt động bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục 8 hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng. Các loại dịch vụ logistics đường biển chủ yếu: - Dịch vụ bốc xếp hàng hóa, bao gồm cả hoạt động bốc xếp container; - Dịch vụ kho bãi và lưu giữ hàng hóa, bao gồm cả hoạt động kinh doanh kho bãi container và kho xử lý nguyên liệu, thiết bị; - Dịch vụ đại lý vận tải, bao gồm cả hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan đường biển và lập kế hoạch bốc dỡ hàng hóa; - Dịch vụ bổ trợ khác, bao gồm cả hoạt động tiếp nhận, lưu kho và quản lý thông tin liên quan đến vận chuyển và lưu kho hàng hóa trong suốt cả chuỗi logistics; hoạt động xử lý lại hàng hóa bị khách hàng trả lại, hàng hóa tồn kho, hàng hóa quá hạn, lỗi mốt và tái phân phối hàng hóa đó; hoạt động cho thuê và thuê mua container.
Khái niệm về hàng hóa quá khổ, quá tải. Khái niệm hàng hóa quá khổ: Hàng hóa quá khổ hay còn được gọi là hàng siêu trường được quy định tại Khoản 4 Điều 12 Thông tư 46/2015/TT-BGTVT là hàng không thể tháo rời, khi xếp lên phương tiện vận chuyển có một trong các kích thước bao ngoài (cửa tổ hợp phương tiện và hàng hóa xếp trên phương tiện như sau: o Chiều dài lớn hơn 20,0 mét; o Chiều rộng lớn hơn 2,5 mét; o Chiều cao tính từ điểm cao nhất của mặt đường xe chạy trở lên lớn hơn 4,2 mét; đối với xe chở container lớn hơn 4,35 mét. Khái niệm hàng hóa quá tải: Hàng hóa quá tải hay còn được gọi là hàng hóa siêu trọng quy định tại Khoản 4 Điều 12 Thông tư 46/2015/TT-BGTVT là hàng không thể tháo rời, có trọng lượng lớn hơn 32 tấn. Vị trí và vai trò của dịch vụ logistics đường biển.
Vị trí của dịch vụ logistics đường biển. Ngành dịch vụ logistics đường biển nói chung và vận tải hàng hóa bằng đường biển nói riêng đã phát triển rất sớm. Không chỉ đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực kinh tế và giao thương hàng hóa, logistics đường biển còn là yếu tố có vai trò then chốt trong lĩnh vực quân sự. Khi cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất và thứ 2, logistics đường biển tham gia vào hoạt động vận chuyển vũ khí, đạn dược và quân đội đến vùng tham chiến.
Cho đến ngày nay, dịch vụ logistics đường biển gắn liền với lĩnh vực thương mại quốc tế nhiều hơn. Ở những năm đầu thế kỷ 20 hàng nguyên liệu công nghiệp chiếm 2/3 khối lượng hàng hoá vận chuyển bằng đường biển, mở ra thơi kì công nghiệp hóa của 9 nhiều quốc gia trên thế giới. Hiện nay, ước tính 80% khối lượng hàng hóa quốc tế được chuyên chở bằng đường biển. Tại Việt Nam, khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu được chuyên chở bằng đường biển lên đến 90%.
(Trí Dũng, 2022) Với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật - công nghệ thì ngành dịch vụ logistics đường biển đang dần trở nên hoàn thiện và phát triển mạnh mẽ hơn. Nhất là khi các chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng mở rộng. Dịch vụ logistics nói chung và vận tải hảng hóa bằng đường biển nói riêng, đóng vai trò như là cầu nối giữa các thành viên tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu đó. Chính vì đứng ở vị trí cầu nối quan trọng, ngày càng nhiều doanh nghiệp quan tâm đến phát triển dịch vụ logistics đường biển, chuyển hướng đầu từ vào ngành này cũng khá nhiều.
Chính phủ các nước cũng chú trọng đầu tư phát triển hạ tầng cũng như các chính sách liên quan đến logistics đường biển. Hiện nay, dịch vụ logistics đường biển đã trở thành loại hình dịch vụ quan trọng không thể thiếu trên thế giới. Đây cũng là sự lựa chọn hàng đầu cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu đặc biệt với doanh nghiệp kinh doanh hàng hóa quá khổ quá tải. Vai trò của dịch vụ logistics đường biển.
Dịch vụ logistics đường biển, mở ra cho thương mại quốc tế một con đường giao thương thuận lợi. Qua đó thu hút các doanh nghiệp đầu tư mở rộng thị trường, tạo đòn bẩy tăng trưởng cho kinh tế toàn cầu. Ngoài ra, với sự mở rộng thị trường của các doanh nghiệp còn kéo theo sự phát triển hợp tác đầu tư và tình hữu nghị giữa các quốc gia Dịch vụ logistics nói chung và logistics đường biển nói riêng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhờ đó, hàng hóa có thể được tiếp cận đến nhiều thị trường hơn.