CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TUYỂN DỤNG 1. Tuyển dụng Khái niệm tuyển dụng Nguyễn Ngọc Quân & Nguyễn Vân Điềm (2013) định nghĩa “Tuyển dụng là quá trình thu hút các ứng viên và lựa chọn trong số những ứng cử viên đó những người phù hợp nhất với vị trí còn trống trong doanh nghiệp.” Quá trình tuyển dụng bao gồm tuyển mộ và tuyển chọn Vai trò và ý nghĩa của tuyển dụng + Đối với doanh nghiệp: Tuyển dụng có vai trò quyết định đối với doanh nghiệp vì nó là khâu đầu tiên của công tác quản trị nhân sự, mà nhân sự là một trong ba yếu tố tạo nên sự phát triển bền vững cho doanh nghiệp. Chỉ khi làm tốt khâu tuyển dụng mới có thể làm tốt các khâu tiếp theo.Việc tuyển dụng có hiệu quả sẽ cung cấp cho doanh nghiệp một đội ngũ lao chất lượng, có năng lực và phẩm chất, bổ sung nguồn nhân lực phù hợp với yêu cầu của doanh nghiệp.
Tuyển dụng nguồn nhân lực hiệu quả giúp doanh nghiệp giảm gánh nặng chi phí kinh doanh, sử dụng nguồn ngân sách hợp lý và hoàn thành tốt kế hoạch kinh doanh đã định. Nếu một doanh nghiệp tuyển dụng nhân viên không đủ năng lực cần thiết để đáp ứng theo đúng yêu cầu công việc thì chắc chắn sẽ ảnh hưởng xấu và trực tiếp đến hiệu quả hoạt động quản trị và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Từ đó dẫn đến tình trạng không ổn định về mặt tổ chức, thậm chí gây mất đoàn kết, chia rẽ nội bộ, gây xáo trộn trong doanh nghiệp, lãng phí chi phí kinh doanh. + Đối với người lao động: Tuyển dụng giúp người lao động nắm bắt được triết lý kinh doanh, quan điểm của nhà quản trị, từ đó sẽ định hướng cho họ đi theo những quan điểm đó của doanh nghiệp.
Ngoài ra, tuyển dụng cũng tạo ra không khí thi đua, tinh thần làm việc trong nội bộ doanh nghiệp giúp nâng cao hiệu quả kinh doanh. + Đối với xã hội: Việc tuyển dụng nguồn nhân lực của doanh nghiệp tạo công ăn việc làm cho người lao động, đem lại thu nhập cho họ, giảm bớt gánh nặng xã hội như thất nghiệp và các tệ nạn xã hội khác. Đồng thời việc tuyển dụng nguồn nhân lực của doanh nghiệp còn giúp cho việc sử dụng nguồn lực của xã hội một cách hữu ích nhất, đảm bảo và duy trì an sinh xã hội được ổn định. 5 Yêu cầu đối với tuyển dụng Công tác tuyển dụng hiệu quả đòi hỏi việc bám sát nhu cầu nguồn nhân lực của doanh nghiệp.
Tuyển dụng đúng và đủ người sẽ mang lại hiệu quả nhất, giúp doanh nghiệp tiết kiệm được chi phí thay vì tuyển dụng tràn lan, không rõ mục tiêu và yêu cầu cụ thể đối với ứng viên. Để làm được như vậy, doanh nghiệp cần nghiên cứu toàn diện về vị trí công việc cũng như thực trạng nguồn nhân lực trong nội bộ doanh nghiệp rồi đưa ra yêu cầu đối với ứng viên, tránh tình trạng thiếu thông tin tuyển dụng, làm lãng phí thời gian của cả nhà tuyển dụng và ứng viên. Hơn nữa, ngoài yếu tố về năng lực, nhà tuyển dụng cũng cần cân nhắc các yếu tố khác như phẩm chất, thói quen của ứng viên để lựa chọn ra người phù hợp nhất với công việc. Khái niệm tuyển mộ Nguyễn Ngọc Quân & Nguyễn Vân Điềm (2013) chỉ ra rằng “Tuyển mộ là quá trình thu hút người xin việc có trình độ từ lực lượng lao động xã hội bên ngoài và lực lượng lao động bên trong tổ chức nộp đơn đăng kí xin việc ứng tuyển vào những vị trí mà tổ chức đang có nhu cầu tìm kiếm”.
Vai trò của tuyển mộ Tuyển mộ là bước đầu tiên ảnh hưởng lớn đến quá trình tuyển chọn, công tác tuyển mộ thực hiện tốt sẽ thu hút được nhiều đơn xin việc từ đó phục vụ cho việc chọn lọc ứng viên, công ty sẽ có nhiều cơ hội hơn để tìm kiếm nhân tài, những người có năng lực, tố chất phù hợp với những vị trí cần tuyển. Khi mà công tác tuyển mộ thực hiện kém, ứng viên không tiếp cận được với các thông tin tuyển dụng của công ty thì những người có trình độ, năng lực thật sự cũng không nắm bắt được cơ hội để nộp đơn xin tuyển vào tổ chức, như vậy thì tổ chức cũng bị lãng phí mất nhân tài. Tuyển mộ có ảnh hưởng lớn đến chất lượng đội ngũ cán bộ nhân viên của tổ chức, đội ngũ nhân viên sẽ đồng đều hơn, có năng lực hơn khi quá trình tuyển mộ thu hút được người xin việc. Công tác tuyển mộ tốt, đưa ra các chế độ phù hợp với thông tin kịp thời sẽ thu hút được nguồn lao động để chọn lọc ra một đội ngũ nhân viên tốt nhất về kinh nghiệm, chuyên môn, thái độ làm việc.
Nguồn và phương pháp tuyển mộ 6 + Nguồn bên trong tổ chức: Là nguồn nhân lực hiện đang làm việc cho công ty, thông qua tuyển mộ để bố trí, sắp xếp người lao động vào những vị trí phù hợp hơn theo đúng mong muốn và năng lực thật sự của họ. Phương pháp tuyển mộ nguồn bên trong: - Thông qua thông báo tuyển mộ: Công ty thông báo trên bảng tin của công ty nhằm thông báo đến các nhân viên trong công ty cho những ai có nhu cầu ứng tuyển vào những vị trí còn trống, thông báo sẽ nêu một cách cụ thể về công việc cần tuyển và những yêu cầu về trình độ, năng lực cho vị trí đó. - Thông qua đề cử của cán bộ, nhân viên trong công ty: Thông qua sự giới thiệu của nhân viên trong công ty để tìm người phù hợp, sự giới thiệu của cán bộ nhân viên trong công ty sẽ giúp quá trình tuyển mộ nhanh hơn và tiết kiệm được chi phí tuyển dụng. - Lưu giữ kỹ năng: Thông qua phần mềm quản lý, công ty lập danh mục các kỹ năng của các nhân viên trong công ty với những thông tin về trình độ năng lực, đào tạo và quá trình làm việc… từ danh mục kỹ năng, công ty sẽ chọn lọc ra người phù hợp với công việc đang cần tuyển, những người này đã làm việc tại công ty nên sẽ bắt đầu công việc tốt hơn, và tổ chức tiết kiệm được thời gian đào tạo mà vẫn đạt năng suất cao trong công việc.
Ưu điểm của nguồn nội bộ: Độ tin cậy cao, tiết kiệm chi phí tuyển dụng cho doanh nghiệp, thời gian làm quen công việc ngắn vì nhân viên đã quen với môi trường làm việc tại doanh nghiệp. Nhược điểm của nguồn nội bộ: Có thể không hiệu quả vì những thông tin nhận được không mang tính khách quan về đánh giá năng lực thật sự của người được giới thiệu, nguồn ứng viên không đa dạng và phong phú, việc đề bạt không hợp lý sẽ gây ra mâu thuẫn nội bộ của doanh nghiệp. + Nguồn bên ngoài tổ chức: Là nguồn lao động bên ngoài tổ chức, có thể là những lao động tự do trên thị trường, học sinh, sinh viên tốt nghiệp các cơ sở đào tạo, những người đã về hưu nhưng vẫn còn khả năng và nguyện vọng làm việc, người đang chưa có việc làm hoặc những người đang làm cho tổ chức khác. Phương pháp tuyển mộ nguồn bên ngoài: - Thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng, các kênh truyền hình.
7 - Thông qua sự giới thiệu của các cán bộ trong tổ chức. Đó có thể là con em, bạn bè của các cán bộ trong tổ chức. - Thông qua văn phòng dịch vụ lao động, trung tâm giới thiệu việc làm: Đây là một hình thức tuyển mộ gián tiếp, các trung tâm giới thiệu việc làm sẽ tiếp nhận hồ sơ của người lao động và chuyển sang cho tổ chức khi tổ chức có nhu cầu tuyển mộ. - Thông qua các hội chợ việc làm, công ty sẽ quảng bá được hình ảnh đến với người lao động, và người lao động được trực tiếp gặp gỡ với tổ chức, giúp tổ chức và người lao động hiểu nhau hơn.
- Phương pháp chuyên viên tuyển mộ: Cử cán bộ nhân sự đến tận trường cao đẳng, đại học để tuyển mộ. - Tự ứng viên tìm đến doanh nghiệp xin việc. Ưu điểm của nguồn bên ngoài: Nguồn bên ngoài đa dạng và phong phú tạo cho doanh nghiệp có nhiều sự lựa chọn, doanh nghiệp sẽ có phương pháp và phong cách làm việc mới của những người đến từ bên ngoài doanh nghiệp. Nhược điểm của nguồn bên ngoài: Thời gian hội nhập của nhân viên mới dài, mất nhiều thời gian, chi phí cho việc tuyển mộ và đào tạo, doanh nghiệp có thể mất bí kíp kinh doanh.
Quy trình tuyển mộ Bước 1: Các giải pháp thay thế tuyển mộ Bước 2: Xây dựng chiến lược tuyển mộ Bước 3: Thực hiện hoạt động tuyển mộ Bước 4: Đánh giá quá trình tuyển mộ Các giải pháp thay thế tuyển mộ Một tổ chức không thể tiến hành tuyển dụng ngay khi thiếu nhân lực, mà phải đánh giá xem các vị trí này có thực sự cần thiết tuyển thêm người không? Hay nguồn lực tài chính của công ty có đảm bảo để tuyển mới không?. Đối với những vị trí công việc mà không mang tính ổn định lâu dài thì tổ chức nên xét đến các phương án khác thay cho tuyển mộ mà vẫn đảm bảo cho công việc được hoàn thành tốt. Các phương án đó có thể là: Hợp đồng thầu lại, làm thêm giờ, nhờ giúp tạm thời, thuê lao động từ các công ty cho thuê. Với những phương án này công ty sẽ 8 tiết kiệm được các khoản mục chi phí liên quan đến nhân sự như: Chi phí đào tạo, các phúc lợi… Xây dựng chiến lược tuyển mộ + Lập kế hoạch tuyển mộ: Cần xác định tuyển mộ số lượng bao nhiêu người đối với từng vị trí cần tuyển.
Tổ chức cần thu hút được số người nộp đơn xin việc nhiều hơn số người cần tuyển để đảm bảo cho việc lựa chọn ứng viên sao cho hiệu quả. Trong kế hoạch tuyển mộ, tổ chức phải xác định rõ tiêu chuẩn đối với từng chức danh, từng công việc, bước này cần phải thực hiện chính xác và đặc biệt tổ chức phải chú ý tới sự công bằng về cơ hội việc làm, tránh sự thiên vị, định kiến. + Xác định nguồn và phương pháp tuyển mộ: Khi có quyết định tuyển dụng, tổ chức phải cân nhắc xem ở một vị trí thiếu người nào đó nên tuyển người trong tổ chức hay người ngoài tổ chức. Nhà tuyển dụng cần phân tích kỹ lưỡng xem ở vị trí ấy người ngoài hay trong tổ chức mang lại nhiều thuận lợi cho tổ chức hơn để đưa ra quyết định đúng đắn.
Nguồn bên trong: Bao gồm toàn bộ những người hiện đang làm việc trong tổ chức.