phần mở đầu, kết luận, phần nội dung gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan về công tác đào tạo và phát triển cán bộ quản lý Chƣơng 2 Thực trạng hoạt động của hệ thống đào tạo và phát triển cán bộ quản lý trong Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy Việt Nam Chƣơng 3: Giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện công tác đào tạo và phát triển cán bộ quản lý trong VINASHIN. 6 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN CÁN BỘ QUẢN LÝ 1. Đào tạo và phát triển cán bộ quản lý trong doanh nghiệp 1. Lý thuyết về đào tạo và phát triển cán bộ quản lý 1.
Khái niệm về quản lý và cán bộ quản lý Từ điển Việt - Việt giải thích quản lý là tổ chức, điều khiển hoạt động của một đơn vị, cơ quan [19]. Theo từ điển Anh - Việt thì cán bộ quản lý (manager) là ngƣời điều khiển hoạt động của các tổ chức kinh doanh theo một phƣơng pháp nhất định nhằm thực hiện những chính sách, mục tiêu kinh doanh đặt ra [20]. Giáo trình Tổ chức Lao động khoa học -1994 của trƣờng Đại học kinh tế Quốc dân xác định ngƣời lao động quản lý đựoc hiểu là tất cả những ngƣời lao động hoạt động trong bộ máy quản lý và tham gia vào việc thực hiện các chức năng quản lý [21]. Trên cơ sở đó có thể xác định đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý doanh nghiệp gồm: các thành viên Hội đồng quản trị (đối với các doanh nghiệp có Hội đồng quản trị); tổng giám đốc, giám đốc, phó tổng giám đốc, phó giám đốc, kế toán trƣởng và những chức danh trƣởng phòng, phó trƣởng phòng (ban) trong doanh nghiệp; các chuyên gia, nghệ nhân và các viên chức chuyên môn, nghiệp vụ.
Ngoài ra, trong tiến trình mở rộng cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nƣớc, thì những cán bộ đƣợc giao đại diện phần vốn của nhà nƣớc tại các doanh nghiệp cổ phần cũng thuộc đội ngũ này. Khái niệm về đào tạo và phát triển cán bộ quản lý Đào tạo: Theo từ điển Tiếng Việt là quá trình học tập làm cho ngƣời quản lý có thể thực hiện đƣợc chức năng, nhiệm vụ có hiệu quả hơn trong công tác của họ [19]. 7 Theo thuyết Nhu cầu của Abraham Maslow (1908-1970), nhu cầu tự nhiên của con ngƣời đƣợc chia thành các thang bậc khác nhau từ "đáy” lên tới “đỉnh”, phản ánh mức độ "cơ bản” của nó đối với sự tồn tại và phát triển của con ngƣời vừa là một sinh vật tự nhiên, vừa là một thực thể xã hội [23] .1: Bậc thang nhu cầu của MASLOW Nhu cầu về sự tự hoàn thiện Mức cao Nhu cầu về sự kính mến và lòng tự trọng Nhu cầu về quyền sở hữu và tình cảm (đƣợc yêu thƣơng). Nhu cầu về an toàn và an ninh Mức thấp Nhu cầu về thể chất và sinh lý Nguồn: Giáo trình quản trị học đại cương Con ngƣời cá nhân hay con ngƣời trong tổ chức chủ yếu hành động theo nhu cầu.
Chính sự thỏa mãn nhu cầu làm họ hài lòng và khuyến khích họ hành động. Đồng thời việc nhu cầu đƣợc thỏa mãn và thỏa mãn tối đa là mục đích hành động của con ngƣời. Theo cách xem xét đó, nhu cầu trở thành động lực quan trọng và việc tác động vào nhu cầu cá nhân sẽ thay đổi đƣợc hành vi của con ngƣời. Trong một doanh nghiệp hoặc tổ chức, các nhu cầu cơ bản rất dễ dàng đƣợc đáp ứng thông qua việc trả lƣơng tốt và công bằng kèm theo một vài đãi ngộ cơ bản.
Tuy nhiên cả 2 nhu cầu "đỉnh tháp" là các lý do chính khiến cho rất nhiều doanh nghiệp bị "chảy máu chất xám" bởi lẽ các doanh nghiệp này không nắm đƣợc nhu cầu của nhân viên. Để thỏa mãn nhu cầu đƣợc tôn trọng ngƣời lao động cần đƣợc tôn trọng về nhân cách, phẩm chất. Bên cạnh đƣợc trả tiền lƣơng hay có thu nhập thỏa đáng theo các quan hệ thị trƣờng, họ cũng mong muốn đƣợc tôn trọng các giá trị của con ngƣời. Các Nhà quản lý hoặc lãnh đạo, do đó, cần có 8 cơ chế và chính sách khen ngợi, tôn vinh sự thành công và phổ biến kết quả thành đạt của cá nhân một cách rộng rãi.
Đồng thời, ngƣời lao động cũng cần đƣợc cung cấp kịp thời thông tin phản hồi, đề bạt nhân sự vào những vị trí công việc mới có mức độ và phạm vi ảnh hƣởng lớn hơn. Đối với nhu cầu tự hoàn thiện, doanh nghiệp cần cung cấp các cơ hội phát triển những thế mạnh cá nhân. Ngƣời lao động cần đƣợc nâng cấp mình thông qua các khóa đào tạo, bên cạnh đó, họ cũng mong muốn đƣợc thử thách các kỹ năng và kiến thức của mình thông qua các cơ hội phát triển bản thân nhờ các kinh nghiệm về công việc hoặc thử thách. Đối với nhu cầu này, ngƣời lao động cần đƣợc khuyến khích tham gia vào quá trình cải tiến trong doanh nghiệp hoặc tổ chức và đƣợc tạo điều kiện để họ tự phát triển nghề nghiệp.2: Kết quả điều tra nhu cầu đào tạo đối với cán bộ quản lý Cấp quản lý Cấp cơ sở Cấp trung Cấp cao (Nhóm (Phó, trƣởng (Giám đốc trƣởng, tổ phòng/ ban chức năng, Nhu cầu đào tạo trƣởng…) chức năng.) giám đốc điều hành.) Nhu cầu đào tạo về chuyên 52% 20% 5% môn, nghiệp vụ.
Nhu cầu đào tạo sâu về các kỹ năng quản trị 20% 30% 50% Nhu cầu đào tạo về phát triển 10% 40% 30% nguồn lực Nhu cầu đào tạo về tâm lý học 10% 5% 15% Nhu cầu đào tạo về các kỹ 10% 5% 5% năng mềm khác Nguồn: Phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ 9 Đối với nhiều doanh nghiệp, việc đào tạo cho cán bộ quản lý đƣợc coi là không cần thiết, các doanh nghiệp này mặc định rằng bản thân các cán bộ quản lý đã đủ giỏi để đảm đƣơng công việc của mình rồi. Trên thực tế, trong một nghiên cứu đƣợc tiến hành đối với 30 công ty vừa và nhỏ tại Châu Âu của trƣờng Quản lý Oslow của Nauy [23] – các nhà nghiên cứu tiến hành một phỏng vấn nhỏ đối với 300 nhà quản lý ở các cấp bậc khác nhau, 100% số ngƣời đƣợc hỏi đều bảy tỏ nhu cầu đƣợc đào tạo về nghiệp vụ quản lý và 30% ngỏ ý muốn đƣợc tham gia các khóa học thêm về nghiệp vụ. Điều này khẳng định rằng cần phải có các chƣơng trình đào tạo cho đội ngũ quản lý của các doanh nghiệp nếu muốn đạt đƣợc một cách tối ƣu mục tiêu chung của tổ chức và hoàn thành tốt nhiệm vụ kinh doanh. Phát triển: Theo từ điển tiếng Việt [19] là quá trình học tập nhằm mở ra cho các nhà quản lý những công việc mới dựa trên những định hƣớng tƣơng lai của tổ chức.
Hai bộ phận hợp thành của Đào tạo và Phát triển nguồn nhân lực quản lý là cần thiết cho sự thành công của tổ chức và sự phát triển tiềm năng của con ngƣời. Vì vậy, phát triển và đào cán bộ quản lý bao gồm không chỉ đào tạo, giáo dục và phát triển đã đƣợc thực hiện bên trong một tổ chức, mà còn bao gồm một loạt những hoạt động khác của phát triển và đào tạo nguồn nhân lực đƣợc thực hiện từ bên ngoài: đi tham quan, thực tế, học việc, học nghề, các hoạt động dạy nghề, v. Các doanh nghiệp tiến hành đào tạo và phát triển cán bộ quản lý vì những lý do và tác dụng sau đây: Để chuẩn bị và bù đắp vào những chỗ bị thiếu, bị bỏ trống. Sự bù đắp và bổ sung này diễn ra thƣờng xuyên nhằm làm cho doanh nghiệp hoạt động trôi chảy.
10 Để chuẩn bị cho những cán bộ quản lý thực hiện đƣợc những trách nhiệm và nhiệm vụ mới do có sự thay đổi trong mục tiêu: cơ cấu, thay đổi về luật pháp, chính sách và kỹ thuật công nghệ mới tạo ra. Để hoàn thiện khả năng nhà quản lý (nhiệm vụ hiện tại cũng nhƣ nhiệm vụ tƣơng lai một cách có hiệu quả). Có thể tạm nhìn nhận một chƣơng trình đào và phát triển cho cán bộ quản lý sẽ đƣợc thực hiện nhƣ sau: TĂNG SỰ CÁN BỘ QUẢN LÝ GẮN BÓ VỚI MỚI NHẬM CHỨC TỔ CHỨC CÁN BỘ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO KHÔNG LÀNH NGHỀ CÓ KIẾN THỨC VỀ TỔ VÀ PHÁT TRIỂN CHỨC VÀ CÔNG VIỆC NHÂN VIÊN CÓ TIỀM NĂNG CÓ NĂNG LỰC QUẢN LÝ ĐẦU VÀO ĐẦU RA Hình 1.1: Chương trình đào tạo và phát triển cán bộ quản lý Nguồn: Quản trị nhân sự cơ bản, TS.Mục đích của việc đào tạo và phát triển cán bộ quản lý Vai trò của nhà quản lý đã tiến triển mạnh mẽ trong suốt hơn 30 năm qua cùng với sự phát triển của ngành công nghiệp và thay đổi của nhận thức xã hội. Họ không chỉ là ngƣời chỉ phân chia công việc và thu lại kết quả công việc mà còn có vai trò nhƣ một nhà tƣ vấn cho nhân viên, tìm ra điểm mạnh, điểm yếu để phân công công việc, điều phối và giải quyết các sự cố trong công việc, đồng thời đƣa ra đƣợc các đánh giá chính xác về từng cá nhân trong quá trình thực hiện công việc.
Trong khi đó, tại rất nhiều doanh nghiệp, 11 nhân viên chỉ cần thạo việc là sẽ đƣợc cất nhắc lên vị trí quản lý, từ sơ cấp rồi lên dần trung cấp và cao cấp. Trên thực tế, càng lên vị trí quản lý cấp cao ngƣời lao động càng cần kỹ năng lãnh đạo, quản trị hơn là chuyên môn nghiệp vụ vì ngƣời lãnh đạo giỏi là ngƣời biết dùng đúng ngƣời đúng việc. Những nhà lãnh đạo giỏi là ngƣời tuyển dụng và quản lý đƣợc ngƣời giỏi chuyên môn hơn bản thân họ nhằm đạt đƣợc hiệu quả công việc cao nhất. Ngƣời quản lý trung cấp chủ yếu chỉ cần có khả năng theo dõi công việc và “quản chặt” nhân viên, lập và thực hiện tốt các kế hoạch.
Trong khi đó, nhà quản lý cấp cao cần có nghệ thuật thúc đẩy tinh thần làm việc của nhân viên, tạo sự đổi mới mang tính đột phá trong công việc, lập chiến lƣợc, quyết đoán và linh hoạt trong xử lý công việc. Có rất nhiều nhà quản lý giỏi chuyên môn và thiếu kỹ năng quản lý trong doanh nghiệp, vì vậy, họ chƣa thực sự làm tốt nhiệm vụ của mình.