Chương 1 giới thiệu một cách tổng quát nhất về luận văn như: lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, thời gian, không gian của nghiên cứu,… Từ đó, trình bày một cách chung nhất về những đóng góp của luận văn cũng như giới thiệu về kết cấu luận văn. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 CHƢƠNG 2_ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VÀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH THEO CƠ CHẾ MỘT CỬA 2. Khái quát về thủ tục hành chính 2. Khái niệm thủ tục hành chính Theo Từ điển tiếng Việt thông dụng, thủ tục là cách thức tiến hành một công việc và nội dung, trình tự nhất định, theo quy định của nhà nước.
Như vậy, hoạt động quản lí nhà nước nào cũng đều được tiến hành theo những thủ tục nhất định. Mỗi hoạt động quản lí theo cách nói thông thường (ví dụ, hoạt động ban hành văn bản QPPL, hoạt động cấp giấy phép, hoạt động xử phạt vi phạm hành chính.) thực chất là một chuỗi những hoạt động diễn ra theo trình tự nhất định mà mỗi hoạt động cụ thể trong đó có thể được thực hiện bởi những chủ thể khác nhau, ở những thời điểm khác nhau, với nội dung và nhằm những mục đích khác nhau. Kết quả của hoạt động quản lí phụ thuộc vào nhiều yếu tố trong đó phụ thuộc một phần đáng kể vào số lượng, thứ tự các hoạt động cụ thể, mục đích, nội dung, cách thức tiến hành các hoạt động cụ thể trong một chuỗi hoạt động thống nhất, tức là phụ thuộc vào thủ tục tiến hành các hoạt động quản lí. Thủ tục đóng vai trò quan trọng trong việc điều hành bộ máy nhà nước cũng như bảo đảm quyền và lợi ích của người dân.
Chính vì vậy, thủ tục tiến hành các hoạt động quản lí nhà nước được quan tâm cả dưới góc độ nghiên cứu khoa học, xây dựng pháp luật và thực hiện thủ tục trên thực tế. Bản thân thủ tục không có mục đích tự thân, thủ tục chỉ thể hiện cách thức tổ chức thực hiện các hoạt động của nhà nước. Vì vậy, thủ tục bị quy định bởi chính các hoạt động quản lí. Nói cách khác, các hoạt động quản lí khác nhau cần có các thủ tục khác nhau để tiến hành.
Tương ứng với ba lĩnh vực hoạt động của nhà nước (lập pháp, hành pháp, tư pháp) là ba nhóm thủ tục: Thủ tục lập pháp, TTHC, thủ tục tư pháp. Thủ tục lập pháp là thủ tục làm hiến pháp và làm luật, do các chủ thể sử dụng quyền lập pháp tiến hành. Thủ tục tư pháp là thủ tục giải quyết các vụ án hình sự, dân sự, hành chính, lao động, kinh tế, do các chủ thể sử dụng quyền tư pháp tiến hành. TTHC là thủ tục tiến hành các hoạt động quản lí hành chính nhà nước được thực hiện bởi các chủ thể sử dụng quyền hành pháp.
Có nhiều cách hiểu khác nhau TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 về thủ tục và TTHC. Có quan điểm cho rằng thủ tục là trình tự giải quyết một công việc, một loại việc. Lẽ dĩ nhiên, thứ tự diễn biến về mặt thời gian (trình tự) của các hoạt động quản lí là nội dung quan trọng của thủ tục nhưng hiểu thủ tục theo nghĩa hẹp như vậy là hạ thấp vai trò, ý nghĩa của thủ tục trong quản lí. Ngược lại, quan điểm khác lại cho rằng trình tự nằm ngoài phạm vi khái niệm thủ tục, chẳng hạn Luật ban hành văn bản QPPL xác định “Luật này quy định thẩm quyển, thủ tục và trình tự ban hành văn bản QPPL.
Cách hiểu này cũng làm sai lệch khái niệm thủ tục bởi lẽ nói đến thủ tục trước hết phải nói đến trình tự thực hiện các hoạt động trong quá trình giải quyết một công việc nhất định. Cũng có quan điểm cho rằng TTHC là tổng thể các QPPL xác định các quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia vào các quan hệ xã hội do luật hành chính xác lập nhằm thực hiện các quy phạm vật chất của luật hành chính. Thực ra TTHC do QPPL hành chính quy định nên TTHC là nội dung của một nhóm QPPL hành chính (thường gọi là quy phạm thủ tục) chứ thủ tục khống phải là QPPL. Theo tinh thần, nội dung các văn kiện của Đảng (Nghị quyết đại hội Đảng VII, Nghị quyết trung ương lần thứ 8 khoá VII.
Nghị quyết đại hội Đảng VIII, IX, X) và các văn bản pháp luật (Nghị quvết của Chính phủ số 38/CP ngày 4/5/1994 về cải cách một bước TTHC trong việc giải quyết công việc của công dân và tổ chức, Quyết định số 136/2001/QĐ-TTg ngày 17/9/2001 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình tổng thể CCHC nhà nước giai đoạn 2001- 2010) thì TTHC có nội dung rất rộng, bao gồm: - Số lượng các hoạt động cụ thể cần thực hiện để tiến hành những hoạt động quản lí nhất định. - Nội dung, mục đích của các hoạt động cụ thể. - Cách thức tiến hành, thời hạn tiến hành các hoạt động cụ thể. - Trình tự của các hoạt động cụ thể; mối liên hệ giữa các hoạt động đó.
Có thể nói, đây là cách hiểu đầy đủ nhất về TTHC. Cách hiểu này cho phép đánh giá đúng ý nghĩa, vai trò của TTHC trong quản lí nhà nước, tạo điều kiện cho việc tìm hiểu nhu cầu, định ra phương hướng, biện pháp thích hợp để cải cách TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 TTHC nhằm xây dựng nền hành chính hiện đại đáp ứng nhu cầu quản lí nhà nước trong điều kiện hiện nay. Quản lí hành chính là hoạt động đa dạng và phức tạp nên TTHC cũng đa dạng, phức tạp theo. TTHC hợp lí sẽ tạo nên sự hài hòa, thống nhất trong bộ máy nhà nước, rút ngắn thời gian giải quyết công việc, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển.
TTHC bất hợp lí là mảnh đất tốt cho tệ tham nhũng, cửa quyền, làm giảm lòng tin của nhân dân vào chính quyền. Do vai trò quan trọng của TTHC như vậy nên số lượng QPPL quy định về TTHC chiếm tỉ trọng khá lớn trong số QPPL hành chính nhằm tránh tình trạng các chủ thể thực hiện thủ tục không thực hiện thủ tục theo đúng thứ tự cần thiết, loại bỏ một số hoạt động quan trọng hay thực hiện những hoạt động không cần thiết. Trong nền hành chính nhà nước, để giải quyết các công việc cần phải tuân thủ theo những thủ tục phù hợp. Những thủ tục này, theo nghĩa chung nhất, “là phương thức, cách thức giải quyết công việc theo một trình tự nhất định, một thể lệ thống nhất, gồm một loạt nhiệm vụ liên quan chặt chẽ với nhau nhằm đạt được kết quả mong muốn”.
Đó là những quy tắc, chế độ, phép tắc hay quy định chung phải tuân theo khi thực hiện một công việc nhất định. Theo đó, TTHC “do các cơ quan nhà nước xây dựng và công bố để thực hiện chức năng quản lý của nền hành chính nhà nước và đòi hỏi các cơ quan hành chính nhà nước có trách nhiệm thực thi các thủ tục đó”. Như vậy, TTHC là cách thức tổ chức thực hiện hoạt động quản lí hành chính nhà nước được quy định trong các QPPL hành chính bao gồm trình tự, nội dung, mục đích, cách thức tiến hành các hoạt động cụ thể trong quá trình giải quyết các công việc của quản lí hành chính nhà nước (Phạm Ngọc Minh – 2018). Hiện nay, khái niệm về TTHC được nhà nước ta đề cập tới tại Nghị định số 63/2010/NĐ-CP ngày 08/6/2010 của Chính phủ, TTHC là trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ và yêu cầu, điều kiện do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định để giải quyết một công việc cụ thể liên quan đến cá nhân, tổ chức (Khoản 1 Điều 3).
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Đặc điểm của thủ tục hành chính Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về phạm vi, nội dung TTHC. Tuy nhiên, các quan điểm về vấn đề này đều thống nhất theo các đặc điểm chung của TTHC, Lương Thị Thu Huỳnh (2017), bao gồm: Một là, là tổng thể các hành động diễn ra theo trình tự thời gian, TTHC được thực hiện bởi cơ quan và công chức nhà nước. Tuy nhiên mỗi TTHC ở các cơ quan khác nhau thì sẽ có những tính chất đặc thù riêng.
Hai là, TTHC là thủ tục giải quyết công việc của nhà nước và công việc liên quan đến quyền chủ thể và nghĩa vụ pháp lý của công dân. Chính vì vậy, đối tượng cần thực hiện các TTHC để giải quyết thường không giống nhau mà rất phức tạp, dẫn đến yêu cầu TTHC cần đơn giản, nhanh gọn, ít khâu, nhưng vẫn đảm bảo chính xác. Ba là, quản lý hành chính nhà nước chủ yếu là hoạt động định hướng, mang tính mệnh lệnh cưỡng chế đòi hỏi phải thi hành nhanh chóng, kịp thời, hiệu quả. Chính vì vậy, TTHC phải kết hợp khuôn mẫu ổn định tương đối và chặt chẽ với các biện pháp thích ứng cho từng loại công việc và từng đối tượng.
Bốn là, hoạt động quản lý hành chính đang ngày trở nên phong phú, đa dạng về nội dung, hình thức cũng như biện pháp do sự chuyển đổi của nhà nước từ cơ chế tập trung sang cơ chế kinh tế thị trường có sự điều tiết của nhà nước cùng sự chuyển đổi của nền hành chính cai trị sang nền hành chính phục vụ. Do đó, TTHC rất đa dạng và phức tạp. Năm là, các TTHC do nhà nước thực hiện chủ yếu tại văn phòng của công sở nhà nước và phương tiện truyền đạt quyết định cũng như các thông tin quản lý phần lớn là văn bản, vì thế nó gắn chặt với công tác văn thư, với việc tổ chức ban hành, sử dụng và quản lý văn bản trong cơ quan nhà nước. Sáu là, trong bối cảnh toàn cầu hóa, TTHC sẽ chịu ảnh hưởng và tác động, đặc biệt trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, đầu tư nước ngoài, v.v… đòi hỏi TTHC phải có những thay đổi phù hợp không chỉ với yêu cầu trong nước mà còn cả với quốc tế để có thể dễ dàng hội nhập và mở cửa.
Do đó TTHC cần nhạy bén và so với các quy TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 10 phạm của luật hành chính, TTHC có tính năng động hơn và đòi hỏi phải thay đổi nhanh hơn một khi thực tế cuộc sống đã có những yêu cầu mới.