I & PHỔ BIẾN KIẾN THỨC BÁCH KHOA D B 10 0 1 7 4 3 " FH0 BiÊN KIEN THỨC BÁCH KHOA í 11. X, ỎNG NGHIỆP & NÔNG THÔN GS TS VỎ MINH KHA SỬ DỤNG PHÂN BÓN PHỐI HỢP CÂN ĐỐI ( I P MS ) ÔNG LÂM 8 V Ỹ NHẢ XUẤT BÁN NGHỆ AN VIỆN NGHIÊN CỨU & PHỔ BIẾN KIẾN THỨC BÁCH KHOA GSTSVÕ MINH KHA SỬ DỤNG PHÂN BÓN PHÔI HỢP CÂN ĐÔÌ (NGUYÊN LÍ & GIẢI PHÁP) NHÀ XUẤT BẢN NGHỆ AN VIỆN NGHIÊN CÚtJ VÀ PHỔ BIẾN KIẾN THỨC BÁCH KHOA INSTITUTE FOR RESEARCH AND UNIVERSALIZATION FOR ENCYLOPAEDIC KNOWLEDGE (IRƯEK) Ván phòng liên hệ: B4, P411 (53) TT Giảng Võ - Đưímg Kim Má Quận Ba Đình - Hà Nội. ĐT (04) 8463456 - FAX (04) 7260335 Viện Nghiên círu và P hổ hiến kiến thức hách khoa là một tổ chức khoa học tự nguyện của một số trí thức cao tuổi ớ Thủ dô Hà Nội. thành lập theo Nghị định 35/HĐBT ngày 28.
Giấy phép hoạt động khoa học sô' 70/ĐK - KHCNMT do Sở Khoa học Công nghiệp và Môi trường cấp ngày 17. Mục đích: Hoạt động nghiên cứu, phổ biến và ứng dụng khoa học nhằm mục đích phục vụ nâng cao dân trí và mục đích nhân đạo. Lĩnh vực hoạt động khoa học và công nghệ: 1. Nghiên cứu các vấn đề văn hoá khoa học.
Biên soạn sách phổ biến khoa học công nghệ. Biên soạn các loại từ điển. Nhiệm vụ cụ thể: Trong những năm tói (từ 2001 đến 2005): phát huy tiềm năng sẵn có (hiện có hơn 200 giáo sư. phó giáo sư, tiến sĩ, thạc sĩ.
cộng tác viên), Viện tổ chức nghiên á m một sô' vấn đề khoa học: biên soạn từ điển; biên soạn sách phổ biến kiến thức bách khoa dưới dạng SÁ C H H Ô N G (sách mỏng và chuyên luận) phục vụ độc giả rộng rãi theo các chủ đề như nông nghiệp và nông thôn; phòng bệnh và chữa bệnh; thanh thiếu nhi và học sinh; phụ mĩ và người cao tuổi, v. , , Phương hướng hoạt động của Viện lặ dựa vào nhiệt tình say mê khoa học, tình thần tự nguyện của mỗi thành viên, liên kết với các viện nghiên cứu, các nhà xuất bản. Hoạt động khoa học của Viện theo hướng “Chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá” (Nghị quyết Đại hội IX). Vốn hoạt động của Viện là vốn tự có và liên doanh liên kết.
Viện sẩn sàng hợp tác với các cá nhân, tổ chức trong nước và ngoài nước hoặc nhận dơn đặt hàng nghiên cứu các vấn đề nêu trên. Rất mong được các nhà từ thiện, các doanh nghiệp, các cơ quan đoàn thể và Nhà nước động viên, giúp đỡ. Viện Nghiên cứu & Phổ biến kiến thức bách khoa 4 LỜI NÓI ĐẨU Bón phân là một khâu quan trọng trong hệ thống k ĩ thuật trồng trọt. Theo nhiều tư liệu th ể giới chi phí sử dụng phân bón chiếm trên 30% chi phí trồng trọt.
Đổi với nông dàn nước ta, trổng trọt lấy công làm lãi, nếu không tính công lao dộng, chi phí sử dụng phân bón có khi chiếm đến trên 50% tổng chi phí trồng trọt. Sử dụng phân bón cân đối bằng cách phối hợp hài hoà các nguồn phân, khả năng cung cấp của đất, xem xét kĩ tác động của hệ thống trồng trọt, kĩ thuật gieo trồng, canh tác, giống, diều kiện cung cấp nước, khí hậu thời tiết cụ thể từng vụ trồng với k ĩ thuật sử dụng phân bón đ ể có được sự cán đối giữa cung cấp chất dinh dưỡìĩg với nhu cầu sử dụng của cây là giải pháp quan trọng nâng cao hiện quả phân bón, giảm chi phí vê phân bón trên đầu tấn sán phẩm, nâng cao phẩm chất nông sản, giữ gìn và nâng cao độ phì của đất bảo vệ môi trường, đạt được nông nghiệp bên vững. “Sử dụng phân bón phối hợp cân đối ” hay “Sử dụng phân bón phối hợp hài hoà cân đối (ỉntegrated plant nutrition S ys ” tems - Ỉ.S) cố nghĩa là sự phổi hợp nhiều biện pháp hài hoà trong hệ thống đ ể đạt được cân đổi trên quan điểm nông nghiệp bền vững và quan điểm hệ thống hiện đại. Trong cuốn sách này, chúng tôi trình bày hai loại giải pháp: thứ nhất là giải pháp khuyến nông đang làm hiện náy với cách sử dụng phân đơn và phân hữu cơ; thứ hai là giải pháp sử dụng phân đa dinh dưỡng, phân đa chức năng kết hợp với phân hữu 5 cơ theo liai mô hình: mỏ hình các nước phát triển đang thực hiện và mô hình có th ể vận dụng cụ th ể vào điểu kiện nước ta hiện nay.
Nguyên lí sử dụng phân bón phối hợp cân đối dang trong quá trình hoàn thiện. Hướng giải pháp chỉ mới dược khỏi dộng vài chục năm nay. Cồn quá sớm d ể có hướng dẫn thực hành chu dáo cho dù dùng giải pháp khuyển nông bằng phân đơn hay dùng giải pháp công nghiệp lioá, hiện đại hoá qua phân da dinh dưỡng, phân đa chức năng cũng vậy. Mong muốn của tác giả khi viết cuốn sách này mới chỉ là gợi lên cho những ai quan tâm đến vấn đề này, các nhà quẩn lí, các nhà khoa học, các nhà khuyến nông, các nhà sản xuất kinh doanh và nông dân một s ố việc cần làm và cách làm.
Một sô'khuyến cáo cụ thể nhằm tạm thời giúp các nhà khuyển nông xây dung quy trình sử dụng phân bón cân dối được nêu trong cuốn sách này chỉ là tư liệu bước đẩu và đó cũng là nhiệm vụ của chương trình p h ổ cập nguyên lí sử dụng phân bỗn phối hợp cân đối. Tác giả 6 CHƯƠNG ì NHẬP MÔN VỀ PHÂN BÓN I. Phân bón Phân bón là các chất hữu c ơ hoặc vô c ơ chứa các nguyên t ố dinh dưỡng cần thiết cho cây trồng được bón vào đất hay hoà nước phun, x ử U hạt giống, r ễ và cây con. Từ lúc bắt đầu định cư, loài người phải định canh, trồng trọt năm này qua năm khác trên một mảnh đất làm cho đất kiệt màu dần đi, sản xuất không có hiệu quả, loài người mới bắt đầu nghĩ đến cách dùng phân bón, Ban đầu chỉ mới là làm theo kinh nghiệm, dần dần đúc kết thành lí luận.
Nguyên tô dinh dưỡng Nguyên tố dinh dưỡng thực vật là nguyên tố cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển của thực vật một cách bình thường, chức năng sinh lí của chúng không thể thay thếbàng các nguyên tố khác. Với phương pháp phân tích ngày càng chính xác, người ta phát hiện ra rằng gần như tất cả các nguyên tố có mặt trên vỏ quả đất đều có mặt trong thành phần của cây. Mỗi yếu tố đều có chức năng riêng, chỉ khác nhau vé tầm quan trọng và số lượng nhiều hay ít. Các nguyên tố có nhiều (từ 0,01 đến hàng chục phần trăm trọng lượng chất khô) gọi là nguyên tô đa lượng.
Đó là ôxi, 7 cacbon, hiđrô, nitơ, phôtpho. silic, kali, canxi, lưu huỳnh, magiê, natri, clo, nhôm, sất. Các nguyên tố có ít hơn (từ 0,01 - 0,00001 phần trãm trọng lượng chất khô) được gọi là nguyên tô vi lượng như mangan, bo, đồng, kẽm, thiếc, niken, strônti, titan, zirconi, bari, fluo, bitsmut. Cảc nguyên tố có ít hơn nữa gọi là nguyên tố siêu vi lượng như asen, molipden, côban, chì, thủy ngân, bạc, vàng, radi, sêlen, iôt, v.
Nguyên tố phân bón Cây lấy các yếu tố dinh dưỡng cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển từ đất. Nhiều nguyên tố cây cần nhiều mà đất không cung cấp đủ cần phải bổ sung thêm, các nguyên tố này được gọi là nguyên tố phân bón. Ban đầu chỉ có 3 nguyên tố nitơ, phôtpho, kali được xem là nguyên tố phân bón vì năng suất thấp, trổng một vụ trong năm, các chất khác có sẵn trong đất đủ để cung cấp cho cây trồng, không cần phải bón thêm, chỉ có các nguyên tố N, p, K là thiếu. Khi sản xuất đi vào thâm canh táng vụ, một số nguyên tố khác, đất cũng cung cấp không đủ, phải bổ sung bàng phân bón.
Số nguyên tố phân bón mở rộng thêm. Có nhà khoa học cho là 5 nguyên tố N, p, K, Mg, s vì cho rằng khi bón vôi cho đất có độ chua thích hợp thì cây trồng được cung cấp đủ canxi; có nhà khoa học cho là 6 nguyên tố N, p, K, Mg, s, Ca vì rằng có những loại cây trồng có thể sống trên đất chua, có những loại cây trồng ưa chua, các loại cây này khi trổng trên đất chua, không được cung cấp đủ canxi, phải bón thêm canxi như là phân bón. 8 Để tách biệt rõ ràng, người ta gọi N, p, K là nguyên tó phán bón chính, s, Mg, Ca là các nguyên tố phân bón thứ yếu. Những nguyên tố có hàm lượng trong cây rất ít, trong đất lại chứa nhiều so với nhu cầu của cây, nhưng trong một số điểu kiện, do độ chua của đất, sự yếm khí hoặc quá nhiều hữu cơ mà nguyên tố đó ở dạng ít hoà tan không cung cấp đủ cho cây, cũng vẫn phải cung cấp bằng phân bón với lượng ít.
Các nguyên tố này gọi là nguyên tố phân bón vi lượng. Để thống nhất trao đổi thông tin, FAO đề nghị quy ước phân nhóm các yếu tố phân bón như sau: Các nguyên tố phân bón chính: N, p, K Các nguyên tố phân bón thứ yếu: Ca, Mg, s Các nguyên tố phân bón vi lượng: Fe, Mn, Cu, B, Mo, C1 Danh sách các nguyên tô' phân bón còn nhiều thêm mãi. Có xu hướng muốn xem các nguyên tố Na, Si như nguyên tố phân bón thứ yếu và bổ sung Co, Va, Zn, Al, Pb vào danh sách các nguyên tố phân bón vi lượng, đặc biệt khi người ta chú ý đến phẩm chất nông sản về mặt thức ăn và làm thuốc chữa bệnh cho người và gia súc. Tên các loại phân bón Vật phẩm có chứa các chất dinh dưỡng dùng bón vào đất hoặc phun lên lá cây để cung cấp chất dinh dưỡng cho cày được gọi là phân bón.
Nó có thể là một hợp chất vô cơ hoặc hữu cơ, hoặc là một hỗn hợp nhiều hợp chất. Tuỳ theo thể rắn hay lỏng mà có loại phân bón rắn (ở dạng bột, tinh thể, hay dạng viên), loại phân bón lỏng còn 9 gọi là phân dung dịch (ở dạng hoàn toàn trong suốt hay dạng đục, không hoàn toàn trong suốt, các hạt nhỏ lơ lửng trong nước). Các loại phân dạng lỏng thường dùng đê phun lên lá nên còn gọi là phân bón lá mặc dầu có khi người ta còn dùng để tưới vào đất. Tuỳ theo loại hợp chất mà chia ra phản hữu cơ và phân vô cơ.
Phân vô cơ còn gọi là phân khoáng hay phân hoá học.