CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 1. Lý do chọn đề tài Ở mỗi nền kinh tế quốc gia hay lãnh thổ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể giữ những vai trò với mức độ khác nhau, song nhìn chung có một số vai trò tương đồng như sau: Một là giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế: các doanh nghiệp vừa và nhỏ thường chiếm tỷ trọng lớn, thậm chí áp đảo trong tổng số doanh nghiệp (Theo Hiệp hội Doanh nghiệp Vừa và Nhỏ Việt Nam (VINASME) thì ở Việt Nam chỉ xét các doanh nghiệp có đăng ký thì tỷ lệ này là trên 96%). Vì thế, đóng góp của họ vào tổng sản lượng và tạo ra nhiều việc làm cho người lao động là rất đáng kể. Khối này tạo ra đến 40% tổng sản phẩm quốc nội, tạo ra hơn 1 triệu việc làm mới mỗi năm, chủ yếu mang lại lợi ích đặc biệt cho nguồn lao động chưa qua đào tạo.
Hai là, giữ vai trò ổn định nền kinh tế: ở phần lớn các nền kinh tế, các doanh nghiệp vừa và nhỏ là những nhà thầu phụ cho các doanh nghiệp lớn. Sự điều chỉnh hợp đồng thầu phụ tại các thời điểm cho phép nền kinh tế có được sự ổn định. Vì thế, doanh nghiệp vừa và nhỏ được ví là thanh giảm sốc cho nền kinh tế. Ba là trụ cột của kinh tế địa phương: nếu như doanh nghiệp lớn thường đặt cơ sở ở những trung tâm kinh tế của đất nước, thì doanh nghiệp vừa và nhỏ lại có mặt ở khắp các địa phương và là người đóng góp quan trọng vào thu ngân sách, vào sản lượng và tạo công ăn việc làm ở địa phương.
Bốn là, linh hoạt dễ thích ứng với sự thay đổi của thị trường. Với tầm quan trọng của các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong tất cả các nền kinh tế, sự tăng trưởng của chúng là rất cần thiết cho việc phục hồi kinh tế và phát triển. Trong khi có nhiều bài nghiên cứu về sự tăng trưởng của các doanh nghiệp lớn, thì tầm quan trọng của các doanh nghiệp vừa và nhỏ được biết đến ít hơn. Các đặc điểm cụ thể về cơ bản phân biệt các doanh nghiệp vừa và nhỏ và các doanh nghiệp lớn không chỉ liên quan đến chiến lược, môi trường, cấu trúc và quá trình ra quyết định, mà còn liên quan đến tính linh hoạt của chúng, gần gũi với thị trường, và nhanh chóng phản ứng và định hướng lại chính mình.
Mục đích của bài này là để phân tích những yếu tố chính có thể giải thích sự tăng trưởng nhanh chóng của các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nền kinh tế Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Nhiều giả thuyết khác nhau đã cố gắng xác định các yếu tố chính nền tảng cho tăng trưởng của các doanh nghiệp. Chúng có thể được chia thành hai trường phái chính: đầu tiên đề cập đến ảnh hưởng của quy mô và độ tuổi của doanh nghiệp đến tăng trưởng, trong khi trường phái thứ hai với ảnh hưởng của biến tài chính nội bộ doanh nghiệp như cơ cấu vốn, cơ hội tăng trưởng, tính thanh khoản và các yếu tố khác (theo Miroslav Mateev và Yanko Anastasov, 2010). Một doanh nghiệp được coi là có tăng trưởng khi tăng trưởng trong doanh thu hoặc tổng tài sản từ 10% trong giai đoạn 5 năm quan sát.2 Mục tiêu nghiên cứu Bài nghiên cứu phân tích những yếu tố quyết định đến sự tăng trưởng của các doanh nghiệp vừa và nhỏ.3 Câu hỏi nghiên cứu Những yếu tố nào quyết định sự tăng trưởng của các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam? 1.4 Phạm vi và phương pháp nghiên cứu Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam, dữ liệu trong giai đoạn từ 2008-2012.
Dữ liệu nghiên cứu: Sử dụng dữ liệu từ bảng báo cáo tài chính của các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam (lấy số liệu trên Sở Giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh và Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội). Phương pháp nghiên cứu: chạy hồi quy bằng eviews với mô hình dữ liệu bảng (panel data methodology).5 Bố cục bài nghiên cứu Bài nghiên cứu gồm có 5 phần: Giới thiệu, tổng quan các kết quả nghiên cứu trước đây, phương pháp nghiên cứu, kết quả nghiên cứu và thảo luận, kết luận. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY Các doanh nghiệp vừa và nhỏ đã ngày càng có vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Tăng trưởng của doanh nghiệp rất được quan tâm từ khi thành lập vì nó thể hiện hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp và còn đóng góp cho tăng trưởng của nền kinh tế.
Do đó nghiên cứu về các yếu tố tác động đến tăng trưởng của doanh nghiệp vừa và nhỏ để các nhà hoạch định chính sách cũng như các nhà quản lý tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển cũng như khắc phục, cải thiện các hạn chế. Tăng trưởng của doanh nghiệp bao gồm tăng trưởng trong doanh thu, tăng trưởng trong tổng tài sản và tăng trưởng số lao động,… Có nhiều yếu tố tác động đến tăng trưởng của doanh nghiệp như: nguồn vốn nội bộ, cơ cấu vốn, hiệu quả sử dụng vốn, hiệu quả sử dụng lao động, cơ hội phát triển trong tương lai, tuổi, quy mô, ngành nghề hoạt động… Sau đây, tác giả điểm qua vài nghiên cứu trước đây về các yếu tố tác động đến tăng trưởng của doanh nghiệp.1 Myers và Majluf, 1984: “Corporate financing and investment decisions when firms have information that investors do not have” (Quyết định tài chính và quyết định đầu tư của doanh nghiệp khi doanh nghiệp có thông tin mà nhà đầu tư không có) Bài nghiên cứu của Myers và Majluf năm 1984: “Corporate financing and investment decisions when firms have information that investors do not have” (Quyết định tài chính và quyết định đầu tư của doanh nghiệp khi doanh nghiệp có thông tin mà nhà đầu tư không có) xem xét một công ty phải phát hành cổ phiếu phổ thông để huy động tiền mặt nhằm thực hiện một cơ hội đầu tư giá trị. Các nhà quản lý được giả định là biết nhiều hơn về giá trị của doanh nghiệp so với các nhà đầu tư tiềm năng. Một mô hình cân bằng của quyết định về vấn đề phát hành hay đầu tư được phát triển theo các giả định.
Kết quả nghiên cứu cho thấy doanh nghiệp có xu hướng dựa vào nguồn vốn nội bộ, nếu cần tài trợ từ bên ngoài thì doanh nghiệp sẽ ưu tiên phát hành nợ trước sau đó đến các chứng khoán an toàn khác và phát hành cổ phần thường là giải pháp cuối cùng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Evans, 1987: “The relationship between firm growth, size and age: estimates for 100 manufacturing industries” (Mối quan hệ giữa tăng trưởng, quy mô và tuổi của doanh nghiệp: ước lượng cho 100 doanh nghiệp ngành công nghiệp sản xuất) 2.1 Mục đích nghiên cứu: Bài nghiên cứu của Evans năm 1987: “The relationship between firm growth, size and age: estimates for 100 manufacturing industries” (Mối quan hệ giữa tăng trưởng, quy mô và tuổi của doanh nghiệp: ước lượng cho 100 doanh nghiệp ngành công nghiệp sản xuất) muốn xem xét tác động của quy mô và tuổi tác của doanh nghiệp đến tăng trưởng của doanh nghiệp.2 Dữ liệu nghiên cứu: Bài nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ cơ sở dữ liệu các doanh nghiệp nhỏ (SBDB) được xây dựng bởi Văn phòng quản lý doanh nghiệp nhỏ ở Mỹ bao gồm 100 doanh nghiệp ngành công nghiệp sản xuất trong giai đoạn từ năm 1976-1980.3 Phương pháp nghiên cứu: Phân tích dữ liệu bảng, hồi quy với các biến phụ thuộc và biến độc lập như sau: Biến phụ thuộc là tăng trưởng của doanh nghiệp, sự thay đổi trong tăng trưởng của doanh nghiệp. Biến độc lập là quy mô, tuổi của doanh nghiệp.4 Kết quả nghiên cứu: Bài nghiên cứu Mối quan hệ giữa tăng trưởng, quy mô và tuổi của doanh nghiệp sử dụng mẫu 100 doanh nghiệp ngành công nghiệp sản xuất. Kết quả cho thấy rằng tuổi là yếu tố quan trọng quyết định tăng trưởng của doanh nghiệp, sự thay đổi trong tăng trưởng của doanh nghiệp sẽ giảm theo tuổi của doanh nghiệp.
Ngoài ra, bài nghiên cứu cũng thấy rằng tăng trưởng của doanh nghiệp giảm theo quy mô doanh nghiệp., 2002 “The determinants of growth for small and medium sized firms: the role of the availabitity of external finance”. (Các yếu tố quyết định đến tăng trưởng của doanh nghiệp vừa và nhỏ: vai trò của sự sẵn có tài chính bên ngoài) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Mục đích nghiên cứu: Trong bài nghiên cứu năm 2002: The determinants of growth for small and medium sized firms: the role of the availabitity of external finance” Becchetti và Trovato muốn nghiên cứu những yếu tố quyết định đến tăng trưởng của doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Ý.2 Dữ liệu nghiên cứu: Bài nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ những doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Ý có từ 10 đến 50 nhân viên.3 Phương pháp nghiên cứu: nghiên cứu thực nghiệm 2.4 Kết quả nghiên cứu: Tăng trưởng của doanh nghiệp vừa và nhỏ bị ảnh hưởng không chỉ bởi yếu tố như quy mô và độ tuổi mà còn bị ảnh hưởng bởi các yếu tố khác như khoản trợ cấp nhà nước, khả năng xuất khẩu và hạn chế tài chính, vì những doanh nghiệp vừa và nhỏ khó khăn khi tiếp cận nguồn tài chính bên ngoài.4 Sarno, 2008: “Capital structure and growth of the firms in the backward regions of the south Italy” (Cấu trúc vốn và tăng trưởng của doanh nghiệp trong vùng phía nam nước Ý) 2.1 Mục đích nghiên cứu: Trong bài nghiên cứu năm 2008: “Capital structure and growth of the firms in the backward regions of the south Italy” Sarno muốn tìm ra mối quan hệ giữa tăng trưởng của doanh nghiệp và nguồn vốn nội bộ của doanh nghiệp của các doanh nghiệp trong Mezzogiorno.2 Dữ liệu nghiên cứu: Bài nghiên cứu sử dụng mẫu là các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở phía nam nước Ý trong giai đoạn 1995-2000, trong đó có 3.470 doanh nghiệp (472 trong Mezzogiorno) từ năm 1995 đến năm 1997, và 3741 công ty (541 trong Mezzogiorno) từ năm 1998 đến năm 2000.3 Phương pháp nghiên cứu: Phân tích các yếu tố liên quan đến cơ cấu nguồn vốn, nhân sự và bán hàng, và tỷ lệ lưu chuyển tiền tệ. So sánh các doanh nghiệp Mezzogiorno với phần còn lại của Ý. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.4 Kết quả nghiên cứu: Kết quả nghiên cứu thực nghiệm cho thấy rằng tăng trưởng của các doanh nghiệp vừa và nhỏ phụ thuộc vào nguồn vốn nội bộ của doanh nghiệp.
Các doanh nghiệp phía Nam nước Ý có tỷ lệ nợ cao hơn, làm tăng chi phí của chúng.