Tổng quan nghiên cứu

Thị trường bất động sản căn hộ tại khu vực Đông Nam Bộ đã trải qua những biến động mạnh mẽ, đặc biệt sau các giai đoạn khủng hoảng chuỗi cung ứng và dịch bệnh. Theo báo cáo của DKRA (2021), nguồn cung căn hộ tại Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh giáp ranh trong quý 3/2021 sụt giảm chỉ còn 3.516 căn (đạt 30,9% so với cùng kỳ năm 2020), lượng tiêu thụ giảm sâu xuống mức 2.724 căn (chỉ bằng 28,2% so với 9.646 căn của cùng kỳ năm trước). Trong bối cảnh nguồn cung tại các đô thị hạt nhân trở nên khan hiếm và đắt đỏ, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu nổi lên như một điểm đến hấp dẫn nhờ vị trí cửa ngõ hướng biển cách Thành phố Hồ Chí Minh chỉ khoảng 100 km, cùng hạ tầng giao thông đồng bộ gắn liền siêu cảng quốc tế Cái Mép có khả năng đón tàu trọng tải đến 200.000 tấn.

Tuy nhiên, sự phát triển của phân khúc chung cư tại địa phương này vẫn còn manh mún, thiếu các nghiên cứu hàn lâm chuyên sâu về tâm lý và hành vi khách hàng. Đề tài luận văn thạc sĩ "Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua nhà chung cư tại Bà Rịa - Vũng Tàu" do học viên Vũ Thế Anh thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Phước Minh Hiệp tại Trường Đại học Bà Rịa - Vũng Tàu được triển khai nhằm giải quyết khoảng trống học thuật này. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là nhận diện, đo lường mức độ tác động của các nhân tố cấu thành quyết định mua nhà chung cư và đề xuất hàm ý quản trị thiết thực. Phạm vi không gian tập trung tại hai đô thị trọng điểm là Thành phố Bà Rịa và Thành phố Vũng Tàu, với dữ liệu khảo sát thực tế thu thập từ 205 khách hàng cá nhân trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 3/2022. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống chỉ số định lượng giúp các nhà phát triển bất động sản tối ưu hóa chiến lược định vị sản phẩm và giảm thiểu hơn 25% rủi ro lệch pha cung cầu trên thị trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng kết hợp giữa Lý thuyết Hành động hợp lý (TRA) của Fishbein và Ajzen (1975), Lý thuyết Hành vi có kế hoạch (TPB) của Ajzen (1991) cùng Mô hình 5 giai đoạn ra quyết định của Kotler (2005). Các lý thuyết này khẳng định rằng hành vi mua của khách hàng là kết quả của một chuỗi nhận thức duy lý, chịu sự chi phối chặt chẽ bởi niềm tin hành vi, chuẩn chủ quan và nhận thức kiểm soát. Trên cơ sở đó, tác giả chuẩn hóa 4 khái niệm cốt lõi:

  1. Nhà chung cư: Công trình nhà ở từ 2 tầng trở lên, có phần sở hữu riêng, phần sở hữu chung và hệ thống hạ tầng dùng chung theo Luật Nhà ở năm 2014.
  2. Cảm nhận về giá cả: Đánh giá tương quan giữa chi phí tài chính bỏ ra với giá trị sử dụng và mặt bằng giá đất khu vực lân cận theo nghiên cứu của Deepak (2018).
  3. Pháp lý dự án: Mức độ minh bạch, đầy đủ của giấy tờ phê duyệt quy hoạch tỷ lệ 1/500 theo Quyết định 23/2017/QĐ-UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu và tiến độ cấp quyền sở hữu.
  4. Hình ảnh doanh nghiệp: Uy tín thương hiệu và năng lực triển khai thực tế của chủ đầu tư được công chúng ghi nhận theo mô hình của Dwi và cộng sự (2019).

Mô hình nghiên cứu đề xuất bao gồm 6 biến độc lập: Cảm nhận về giá cả, Tiện ích, Vị trí, Cấu trúc, Pháp lý, Hình ảnh doanh nghiệp; 1 biến phụ thuộc là Quyết định mua nhà chung cư; cùng 3 biến kiểm soát nhân khẩu học gồm Giới tính, Độ tuổi và Thu nhập.

Phương pháp nghiên cứu

Quy trình nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp định tính và định lượng:

  • Nghiên cứu định tính: Tiến hành phỏng vấn sâu với 3 chuyên gia đầu ngành (gồm giảng viên cao cấp chuyên ngành bất động sản, giám đốc và phó giám đốc các sàn giao dịch lớn) kết hợp thảo luận nhóm tập trung với 5 khách hàng tiềm năng để hiệu chỉnh thang đo nháp, hình thành bảng câu hỏi sơ bộ gồm 26 biến quan sát.
  • Nghiên cứu định lượng: Triển khai qua 2 giai đoạn:
    • Giai đoạn sơ bộ: Khảo sát thử nghiệm 40 mẫu để kiểm định sơ bộ độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha và phân tích nhân tố khám phá EFA.
    • Giai đoạn chính thức: Thu thập dữ liệu từ tháng 1 đến tháng 3/2022 với 205 mẫu hợp lệ thông qua phương pháp chọn mẫu phi xác suất (thuận tiện), kết hợp phát phiếu trực tiếp tại các hội thảo bất động sản cuối tuần và khảo sát trực tuyến qua Google Forms.

Cỡ mẫu 205 quan sát hoàn toàn đáp ứng tiêu chuẩn của Hair và cộng sự (2006) với quy tắc tối thiểu gấp 5 lần số biến quan sát (26 x 5 = 130 mẫu) và tiêu chuẩn tối thiểu 200 mẫu của Gorsuch (1983). Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS 26 qua các kỹ thuật: kiểm định Cronbach's Alpha (điều kiện hệ số tổng thể > 0,6 và tương quan biến - tổng > 0,3), phân tích EFA, phân tích tương quan Pearson, hồi quy tuyến tính bội OLS và phân tích phương sai ANOVA. Việc lựa chọn mô hình hồi quy tuyến tính giúp định lượng chính xác mức độ đóng góp độc lập của từng thuộc tính dự án vào xác suất ra quyết định của người mua.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng trên 205 mẫu khảo sát mang lại những phát hiện then chốt về hành vi tiêu dùng bất động sản tại Bà Rịa - Vũng Tàu:

  1. Tính hợp lệ và độ tin cậy vượt trội của thang đo: Tất cả 6 nhóm thang đo độc lập và thang đo phụ thuộc đều đạt hệ số Cronbach's Alpha dao động từ 0,782 đến 0,895, hệ số tương quan biến - tổng của tất cả 26 biến quan sát đều vượt ngưỡng 0,45. Phân tích EFA trích xuất được 6 nhân tố với tổng phương sai trích đạt trên 62,4% tại giá trị Eigenvalue lớn hơn 1,0, khẳng định tính hội tụ và phân biệt của dữ liệu.
  2. Yếu tố Pháp lý và Giá cả giữ vai trò quyết định: Kết quả hồi quy tuyến tính cho thấy cả 6 yếu tố đều có tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê (p < 0,05) đến quyết định mua. Trong đó, Pháp lý là nhân tố có tác động mạnh nhất, theo sát sau đó là Cảm nhận về giá cả và Tiện ích nội ngoại khu. Ba yếu tố này chiếm hơn 65% tổng mức độ tác động của toàn bộ mô hình.
  3. Hình ảnh doanh nghiệp, Vị trí và Cấu trúc đóng vai trò xúc tác: Uy tín chủ đầu tư và vị trí kết nối giao thông đóng góp tích cực vào việc gia tăng niềm tin, trong khi yếu tố cấu trúc căn hộ tác động ở mức độ chọn lọc theo công năng thực tế.
  4. Sự đồng nhất trong hành vi của các nhóm nhân khẩu học: Kiểm định ANOVA cho thấy không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các nhóm giới tính, độ tuổi và mức thu nhập đối với quyết định mua căn hộ (giá trị Sig. đều lớn hơn 0,05). Điều này chứng minh căn hộ chung cư đã trở thành xu hướng nhà ở đại chúng, thu hút mọi tầng lớp xã hội thay vì chỉ gói gọn ở nhóm người trẻ.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phản ánh chính xác thực trạng tâm lý thị trường bất động sản vùng ven biển. Việc nhân tố Pháp lý giữ vị trí tối thượng hoàn toàn tương đồng với phát hiện của Võ Phương Vy (2019) tại Thành phố Hồ Chí Minh (hệ số tác động chuẩn hóa đạt 0,421) và Deepak (2018) tại Ấn Độ. Trong bối cảnh nhiều dự án chậm bàn giao sổ hồng hoặc vướng mắc quy hoạch đất đai, người mua nhà tại Bà Rịa - Vũng Tàu đặt tính an toàn pháp lý làm điều kiện tiên quyết trước khi xem xét các khía cạnh thương mại.

Yếu tố Cảm nhận về giá cả và Tiện ích có mối liên hệ mật thiết với nhau, củng cố nhận định của Mohammad và cộng sự (2009) cũng như Dwi và cộng sự (2019). Khách hàng không tìm kiếm sản phẩm rẻ nhất mà tìm kiếm sản phẩm có mức giá tương xứng nhất với hệ sinh thái sống (hồ bơi, công viên cây xanh, khu thương mại và an ninh khép kín). Đối với việc công bố dữ liệu học thuật, các kết quả này được trình bày trực quan nhất thông qua biểu đồ thanh ngang so sánh trọng số Beta chuẩn hóa của 6 nhân tố và biểu đồ mạng nhện (Radar Chart) mô tả điểm trung bình Likert của 26 biến quan sát, giúp nhà quản trị nhận diện ngay lập tức các điểm nghẽn trải nghiệm khách hàng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược dành cho các bên liên quan:

  1. Chuẩn hóa và công khai 100% hồ sơ pháp lý dự án:

    • Hành động: Chủ đầu tư cần hoàn thiện đầy đủ giấy phép xây dựng, quyết định phê duyệt quy hoạch chi tiết 1/500 và công khai tiến độ cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở ngay tại sàn giao dịch và các nền tảng số.
    • Target metric: Đạt 100% tỷ lệ minh bạch thông tin pháp lý trước ngày mở bán chính thức.
    • Timeline: Thực hiện ngay từ giai đoạn tiền khả thi trong vòng 3 đến 6 tháng trước khi công bố dự án.
    • Chủ thể thực hiện: Ban Pháp chế và Ban Giám đốc Chủ đầu tư.
  2. Xây dựng chính sách định giá linh hoạt kết hợp đòn bẩy tài chính:

    • Hành động: Thiết kế các gói thanh toán giãn tiến độ từ 24 đến 36 tháng, liên kết với hệ thống ngân hàng thương mại để tài trợ vốn vay ưu đãi lãi suất 0% trong 12-18 tháng đầu với tỷ lệ vay từ 50% đến 70% giá trị hợp đồng.
    • Target metric: Nâng tỷ lệ hấp thụ sản phẩm trong đợt mở bán đầu tiên lên trên 60%.
    • Timeline: 6 đến 12 tháng theo từng đợt mở bán.
    • Chủ thể thực hiện: Phòng Tài chính - Kế toán và Phòng Phát triển Kinh doanh.
  3. Nâng cấp hệ sinh thái tiện ích nội khu chuẩn quốc tế:

    • Hành động: Tăng tỷ lệ mật độ cây xanh và diện tích mặt nước lên tối thiểu 40% tổng diện tích khu đất; tích hợp các tiện ích đặc thù như trung tâm thương mại mini, hồ bơi tràn bờ, khu thể thao đa năng và hệ thống trường mầm non nội khu.
    • Target metric: Tối ưu hóa chỉ số hài lòng về không gian sống đạt trên 85% điểm đánh giá tích cực.
    • Timeline: Triển khai song song trong chu kỳ xây dựng từ 12 đến 24 tháng.
    • Chủ thể thực hiện: Đơn vị Tư vấn Thiết kế và Ban Quản lý Dự án.
  4. Định vị và củng cố hình ảnh thương hiệu doanh nghiệp uy tín:

    • Hành động: Thiết lập quy trình quản lý chất lượng xây dựng nghiêm ngặt, bàn giao căn hộ đúng hạn cam kết và xây dựng quy chế vận hành tòa nhà chuyên nghiệp thông qua các đơn vị quản lý danh tiếng.
    • Target metric: Gia tăng mức độ nhận diện thương hiệu tích cực lên trên 80% trong các khảo sát thị trường định kỳ.
    • Timeline: Chiến lược dài hạn duy trì liên tục từ 1 đến 3 năm.
    • Chủ thể thực hiện: Phòng Marketing - Truyền thông và Ban Quản lý Vận hành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

  • Các chủ đầu tư và nhà phát triển dự án bất động sản: Nắm bắt chính xác mức độ ưu tiên của khách hàng để tối ưu hóa danh mục đầu tư, định hình phân khúc thiết kế và phân bổ ngân sách tiếp thị chính xác vào các yếu tố có trọng số tác động cao nhất.
  • Các sàn giao dịch, công ty môi giới và chuyên viên tư vấn: Ứng dụng mô hình phân tích hành vi để hoàn thiện kịch bản tư vấn, tập trung giải quyết triệt để nỗi lo của khách hàng về tính pháp lý và cơ cấu giá trị tiện ích, từ đó nâng tỷ lệ chốt giao dịch thành công thêm 15-20%.
  • Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Tham khảo căn cứ thực chứng về nhu cầu nhà ở để hoàn thiện quy hoạch đô thị tập trung, kiểm soát chặt chẽ việc cấp phép các dự án quy mô trên 2.000 m2 theo Quyết định 23/2017/QĐ-UBND nhằm phát triển thị trường bền vững.
  • Học viên cao học, giảng viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản trị kinh doanh: Sử dụng tài liệu như một nghiên cứu điển hình về quy trình nghiên cứu hỗn hợp chuẩn mực, tham khảo bộ thang đo 26 biến quan sát đã được kiểm định độ tin cậy cao cho các đề tài mở rộng tại các đô thị ven biển khác.

Câu hỏi thường gặp

1. Yếu tố nào chi phối mạnh nhất đến quyết định mua nhà chung cư tại Bà Rịa - Vũng Tàu? Kết quả phân tích hồi quy tuyến tính khẳng định yếu tố Pháp lý có hệ số tác động chuẩn hóa cao nhất trong 6 nhân tố khảo sát. Người mua nhà tại địa phương coi tính minh bạch về quy hoạch 1/500, giấy phép xây dựng và cam kết cấp giấy chứng nhận sở hữu là rào cản phòng ngừa rủi ro hàng đầu trước khi cân nhắc các yếu tố thương mại khác.

2. Cỡ mẫu 205 quan sát có đảm bảo độ tin cậy khoa học cho phân tích thống kê không? Cỡ mẫu 205 hoàn toàn đảm bảo độ tin cậy học thuật cao. Theo các nguyên tắc phương pháp luận của Hair và cộng sự (2006) và Gorsuch (1983), mô hình với 26 biến quan sát chỉ cần tối thiểu 130 mẫu (tỷ lệ 5:1), do đó quy mô 205 mẫu khảo sát thực tế đáp ứng vượt mức yêu cầu kỹ thuật cho cả phân tích EFA và hồi quy OLS.

3. Sự khác biệt về thu nhập hay độ tuổi có làm thay đổi xu hướng chọn mua chung cư không? Kết quả kiểm định phân tích phương sai ANOVA cho thấy sự khác biệt về giới tính, độ tuổi và các mức thu nhập không tạo ra sự biến thiên có ý nghĩa thống kê đối với quyết định mua chung cư (mức ý nghĩa Sig. > 0,05). Căn hộ chung cư hiện đã trở thành lựa chọn an cư và đầu tư phổ quát cho mọi nhóm nhân khẩu học.

4. Khung lý thuyết của luận văn được xây dựng trên những mô hình nền tảng nào? Nghiên cứu tích hợp 3 mô hình lý thuyết kinh điển gồm: Lý thuyết Hành động hợp lý (TRA của Fishbein & Ajzen, 1975), Lý thuyết Hành vi có kế hoạch (TPB của Ajzen, 1991) và Mô hình 5 bước ra quyết định của Kotler (2005), kết hợp các phát hiện thực nghiệm từ nhiều nghiên cứu uy tín trong và ngoài nước.

5. Các doanh nghiệp môi giới có thể ứng dụng kết quả nghiên cứu này vào hoạt động bán hàng như thế nào? Doanh nghiệp môi giới nên tái cấu trúc tài liệu bán hàng bằng cách đưa hồ sơ minh bạch pháp lý và bảng phân tích giá trị tiện ích lên vị trí trọng tâm. Việc chứng minh năng lực chủ đầu tư và phương án tài chính linh hoạt sẽ giúp giải tỏa tâm lý e ngại của khách hàng, rút ngắn đáng kể chu kỳ ra quyết định mua.

Kết luận

  • Luận văn đã xác lập và chứng minh thực nghiệm mô hình 6 nhân tố tác động tích cực đến quyết định mua căn hộ chung cư tại Bà Rịa - Vũng Tàu gồm Pháp lý, Giá cả, Tiện ích, Hình ảnh doanh nghiệp, Vị trí và Cấu trúc.
  • Khảo sát thực tế trên 205 khách hàng đã lượng hóa vai trò dẫn dắt của yếu tố pháp lý và sự tương quan tỷ lệ thuận giữa tiện ích sống với mức độ chấp nhận chi trả của người tiêu dùng.
  • Kiểm định phương sai khẳng định thị trường căn hộ ven biển đang chuyển dịch thành phân khúc nhà ở đại chúng, không bị phân hóa cực đoan bởi các yếu tố nhân khẩu học.
  • Hệ thống 4 nhóm giải pháp quản trị được thiết kế chi tiết theo chu kỳ triển khai từ 3 đến 24 tháng, cung cấp cẩm nang hành động sắc bén cho các chủ đầu tư và sàn phân phối.
  • Về hướng nghiên cứu tiếp theo trong giai đoạn 2024-2026, các tác giả có thể mở rộng mô hình sang các biến số tâm lý học hành vi mới như xu hướng công trình xanh (Green Building) và giải pháp căn hộ thông minh (Smart Home) để đón đầu xu thế bất động sản tương lai.