Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập phi nông nghiệp của hộ gia đình ở nông thôn Việt Nam

Nghiên cứu các yếu tố quyết định thu nhập hộ phi nông nghiệp ở vùng nông thôn Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về phát triển kinh tế.

• Tác giả: Bui Thanh Giang
• Người hướng dẫn: Dr. Nguyen Ngoc Thuy
• Trường học: University of Economics Ho Chi Minh City
• Chuyên ngành: Development Economics
• Đề tài: Determinants of Non-Farm Household Income in Rural Vietnam
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Các khái niệm và định nghĩa
• 2.2. Vai trò của khu vực phi nông nghiệp
• 2.3. Yếu tố Đẩy - Kéo
• 2.4. Tầm quan trọng của khu vực phi nông nghiệp nông thôn
• 2.5. Kinh nghiệm phát triển khu vực phi nông nghiệp nông thôn
• 2.6. Cơ sở lý thuyết về các yếu tố quyết định thu nhập hộ gia đình phi nông nghiệp
• 2.7. Tóm tắt chương
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ ĐẶC TẢ MÔ HÌNH
• 3.1. Thu thập dữ liệu
• 3.2. Tóm tắt chương
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH THU NHẬP HỘ GIA ĐÌNH PHI NÔNG NGHIỆP Ở NÔNG THÔN VIỆT NAM
• 4.1. Các hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn Việt Nam
• 4.2. Sự tham gia của hộ gia đình vào các hoạt động phi nông nghiệp
• 4.3. Đóng góp của các hoạt động phi nông nghiệp vào việc làm và thu nhập hộ gia đình
• 4.4. Các yếu tố quyết định thu nhập hộ gia đình phi nông nghiệp ở nông thôn Việt Nam
• 4.5. Các mô hình so sánh
• 4.6. Kết quả mô hình và giải thích
• 4.7. Tóm tắt chương
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Tóm tắt các phát hiện chính
• 5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1: Mô hình V - Hồi quy không có biến Age^2 để loại bỏ hiện tượng đa cộng tuyến
• Phụ lục 2: Áp dụng phương pháp Robust để xử lý phương sai sai số thay đổi cho Mô hình V
• Phụ lục 3: Áp dụng phương pháp Robust với hệ số Beta chuẩn hóa cho Mô hình V

Tóm tắt

I. Tổng Quan Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Thu Nhập Phi Nông Nghiệp ở Việt Nam

Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập phi nông nghiệp của hộ gia đình nông thôn ở Việt Nam là vô cùng quan trọng trong bối cảnh kinh tế đang chuyển đổi. Trong gần 25 năm, Chính phủ Việt Nam đã nỗ lực tìm kiếm hướng đi phát triển kinh tế - xã hội để đưa khu vực nông thôn thoát khỏi tình trạng nghèo đói và lạc hậu, thông qua các chương trình xây dựng nông thôn mới. Mục tiêu là nâng cao mức sống của người dân. Quá trình đổi mới kinh tế, mở cửa và vận hành theo cơ chế thị trường đã tạo ra những thay đổi đáng kể. Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đã tăng từ 7,5% (1991-2002) lên 8% (2002-2007). Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, giảm tỷ trọng nông nghiệp trong GDP từ 27,53% năm 2000 xuống 21% năm 2008. Tỷ lệ nghèo đói giảm từ 58% (1993) xuống 14,5% (2008). Sự ổn định kinh tế vĩ mô đã khẳng định tính đúng đắn của chính sách đổi mới.

1.1. Vai Trò Của Thu Nhập Phi Nông Nghiệp Với Hộ Gia Đình

Trong bối cảnh tái cơ cấu kinh tế ở khu vực nông thôn, vị trí hàng đầu của nông nghiệp trong kinh tế hộ gia đình không còn giữ vai trò như trước. Chương trình cơ giới hóa, hiện đại hóa thủy lợi đã giảm đáng kể thời gian lao động trong nông nghiệp. Do có nhiều thời gian rảnh rỗi hơn, các hộ gia đình nông thôn có thể tham gia vào các hoạt động phi nông nghiệp một cách thường xuyên. Bất kỳ hoạt động kinh tế nào hiệu quả đều có thể trở thành hoạt động chính của nền kinh tế hộ gia đình nông thôn. Phát triển các ngành công nghiệp, dịch vụ và các hoạt động khác của khu vực phi nông nghiệp góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập và cải thiện mức sống.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Về Thu Nhập Phi Nông Nghiệp Nông Thôn

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định đóng góp của các hoạt động phi nông nghiệp vào thu nhập hộ gia đình; phân tích các yếu tố quyết định thu nhập của hộ gia đình nông thôn; và đưa ra các giải pháp để thúc đẩy các hoạt động phi nông nghiệp. Dữ liệu từ Khảo sát mức sống dân cư Việt Nam (VHLSS) sẽ được sử dụng để phân tích. Kỹ thuật phân tích định lượng như thống kê mô tả và phân tích hồi quy sẽ được áp dụng. Nghiên cứu sẽ sử dụng cả dữ liệu sơ cấp và thứ cấp. Dữ liệu sơ cấp chủ yếu từ VHLSS, và dữ liệu thứ cấp từ các nguồn như các nghiên cứu thực nghiệm trước đây, Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Tổng cục Thống kê (GSO).

II. Cách Phân Tích Các Yếu Tố Tác Động Thu Nhập Phi Nông Nghiệp

Để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập phi nông nghiệp của hộ gia đình ở khu vực nông thôn và tìm ra các giải pháp để nâng cao hiệu quả của hoạt động này, cần có nền tảng lý thuyết làm cơ sở cho nghiên cứu. Theo đó, thu nhập phi nông nghiệp thường được định nghĩa là thu nhập từ các hoạt động làm công ăn lương và tự làm trong khu vực phi nông nghiệp nông thôn, cũng như các khoản kiều hối. Tuy nhiên, nghiên cứu này sẽ chỉ tập trung vào các hoạt động tự làm phi nông nghiệp do các hộ gia đình hoặc thành viên hộ gia đình sở hữu hoặc điều hành toàn bộ hoặc một phần ở khu vực nông thôn.

2.1. Định Nghĩa Các Khái Niệm Liên Quan Đến Phi Nông Nghiệp

Theo VHLSS, có bốn nguồn thu nhập chính của hộ gia đình: thu nhập từ việc làm, thu nhập từ hoạt động sản xuất nông nghiệp, thu nhập từ dịch vụ nông nghiệp và từ hoạt động tự làm phi nông nghiệp. Trong luận văn này, thu nhập phi nông nghiệp của hộ gia đình được tính bằng thu nhập từ hoạt động tự làm phi nông nghiệp của hộ gia đình hoặc các thành viên hộ gia đình ở khu vực nông thôn.

2.2. Phân Loại Các Hoạt Động Phi Nông Nghiệp Ở Nông Thôn Việt Nam

Hoạt động trang trại có nghĩa là hoạt động nông nghiệp, liên quan trực tiếp đến động vật và thực vật. Hoạt động phi nông nghiệp tương tự như hoạt động phi nông nghiệp. Các hoạt động phi nông nghiệp liên quan đến xây dựng, khai thác mỏ và khai thác đá, vận tải, sản xuất, thủ công mỹ nghệ, sửa chữa, thương mại, dịch vụ cá nhân, v.v.. Ví dụ: Làm thuê trong trang trại, tự làm trang trại, làm công ăn lương trong ngành sản xuất và/hoặc dịch vụ; chế biến thực phẩm, tự kinh doanh trong ngành sản xuất và/hoặc dịch vụ.

III. Các Yếu Tố Đẩy Kéo Đến Thu Nhập Phi Nông Nghiệp Nông Thôn

Nhiều nghiên cứu đã đề xuất các mô hình để giải thích lý do tại sao hộ gia đình nông thôn có thể tham gia vào các hoạt động phi nông nghiệp. Một mô hình hộ gia đình cơ bản cung cấp một khuôn khổ để phân tích hành vi của hộ gia đình. Một cách giải thích đơn giản khác về lý do tham gia vào các hoạt động phi nông nghiệp của hộ gia đình nông thôn là yếu tố “Đẩy – Kéo” (Push - Pull). Các hộ gia đình nông thôn được thúc đẩy thực hiện các hoạt động phi nông nghiệp bởi các yếu tố “kéo” hoặc “đẩy”.

3.1. Yếu Tố Đẩy Push Khỏi Nông Nghiệp Truyền Thống

Các tác giả đề cập đến các yếu tố “đẩy” như sau: (1) tăng trưởng dân số, (2) khan hiếm đất canh tác và giảm khả năng tiếp cận đất đai màu mỡ, (3) giảm độ phì nhiêu và năng suất của đất, (4) suy giảm cơ sở tài nguyên thiên nhiên, (5) giảm lợi nhuận từ canh tác, (6) tăng cường tiền tệ hóa cuộc sống của người dân, (7) các sự kiện và cú sốc tạm thời, (8) thiếu khả năng tiếp cận thị trường đầu vào trang trại, (9) thiếu thị trường tài chính nông thôn. Tóm lại, các yếu tố “đẩy” liên quan đến áp lực hoặc hạn chế của ngành nông nghiệp buộc nông dân phải tìm kiếm thu nhập từ các hoạt động khác để cải thiện điều kiện sống.

3.2. Yếu Tố Kéo Pull Đến Phi Nông Nghiệp Nông Thôn Hấp Dẫn

Các yếu tố “kéo” được đề cập đến: (1) lợi nhuận cao hơn từ lao động trong khu vực phi nông nghiệp nông thôn, (2) lợi nhuận cao hơn từ đầu tư vào khu vực phi nông nghiệp nông thôn, (3) rủi ro thấp hơn của khu vực phi nông nghiệp nông thôn so với các hoạt động trang trại, (4) tạo ra tiền mặt để đáp ứng các mục tiêu của gia đình, (5) cơ hội đầu tư. Các yếu tố “kéo” tạo ra sự hấp dẫn đối với nông dân để tham gia vào các hoạt động phi nông nghiệp, do đó cải thiện đáng kể sinh kế nông thôn.

IV. Tác Động của Đặc Điểm Hộ Gia Đình Đến Thu Nhập Phi Nông Nghiệp

Nghiên cứu cho thấy các đặc điểm hộ gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc xác định thu nhập phi nông nghiệp. Trình độ học vấn của chủ hộ, quy mô hộ gia đình, dân tộc và giới tính đều là những yếu tố cần được xem xét. Các hộ gia đình có trình độ học vấn cao hơn thường có khả năng tiếp cận các cơ hội việc làm tốt hơn và có kỹ năng quản lý kinh doanh hiệu quả hơn. Quy mô hộ gia đình có thể ảnh hưởng đến nguồn cung lao động và nhu cầu tiêu dùng, từ đó tác động đến quyết định tham gia vào các hoạt động phi nông nghiệp.

4.1. Ảnh Hưởng của Trình Độ Học Vấn Đến Thu Nhập Ngoài Nông Nghiệp

Trình độ học vấn cao hơn có thể giúp các hộ gia đình tiếp cận thông tin, công nghệ và thị trường một cách dễ dàng hơn. Họ cũng có thể có khả năng đàm phán tốt hơn và tìm kiếm các cơ hội kinh doanh phù hợp với khả năng của mình. Theo nghiên cứu, các hộ gia đình có chủ hộ gia đình có trình độ học vấn trung học trở lên thường có thu nhập phi nông nghiệp cao hơn so với các hộ gia đình có chủ hộ gia đình có trình độ học vấn thấp hơn.

4.2. Vai Trò của Quy Mô Gia Đình Đến Thu Nhập Phi Nông Nghiệp Nông Thôn

Quy mô hộ gia đình có thể ảnh hưởng đến quyết định tham gia vào các hoạt động phi nông nghiệp. Các hộ gia đình lớn hơn có thể có nhiều lao động hơn để tham gia vào các hoạt động kinh doanh, nhưng cũng có thể có nhu cầu tiêu dùng cao hơn. Các hộ gia đình nhỏ hơn có thể có ít lao động hơn, nhưng cũng có thể có ít gánh nặng về chi phí sinh hoạt hơn.

V. Tác Động của Tiếp Cận Thị Trường Đến Thu Nhập Phi Nông Nghiệp

Tiếp cận thị trường, bao gồm cả cơ sở hạ tầng giao thông và thông tin liên lạc, là một yếu tố quan trọng khác ảnh hưởng đến thu nhập phi nông nghiệp. Khả năng tiếp cận thị trường giúp các hộ gia đình dễ dàng bán sản phẩm và dịch vụ của mình, đồng thời tiếp cận các nguồn cung cấp đầu vào và thông tin về thị trường. Các hộ gia đình ở các khu vực có cơ sở hạ tầng tốt thường có thu nhập phi nông nghiệp cao hơn.

5.1. Ảnh Hưởng Của Giao Thông Đến Thu Nhập Phi Nông Nghiệp Nông Thôn

Cơ sở hạ tầng giao thông tốt giúp các hộ gia đình dễ dàng vận chuyển hàng hóa và dịch vụ đến thị trường, giảm chi phí vận chuyển và tăng khả năng cạnh tranh. Ngoài ra, cơ sở hạ tầng giao thông tốt cũng giúp các hộ gia đình tiếp cận các cơ hội việc làm ở các khu vực khác.

5.2. Vai Trò Của Truyền Thông Đối Với Thu Nhập Phi Nông Nghiệp Nông Thôn

Thông tin liên lạc tốt giúp các hộ gia đình tiếp cận thông tin về thị trường, giá cả và các cơ hội kinh doanh. Họ cũng có thể sử dụng thông tin liên lạc để quảng bá sản phẩm và dịch vụ của mình và kết nối với khách hàng. Nghiên cứu cho thấy các hộ gia đình có khả năng truy cập internet thường có thu nhập phi nông nghiệp cao hơn.

VI. Khuyến Nghị Nâng Cao Thu Nhập Phi Nông Nghiệp Cho Nông Dân

Dựa trên những phân tích trên, có một số khuyến nghị có thể được đưa ra để nâng cao thu nhập phi nông nghiệp cho hộ gia đình ở khu vực nông thôn. Đầu tư vào giáo dục và đào tạo kỹ năng là rất quan trọng để giúp người dân có thể tiếp cận các cơ hội việc làm tốt hơn và có kỹ năng quản lý kinh doanh hiệu quả hơn. Cải thiện cơ sở hạ tầng giao thông và thông tin liên lạc là cần thiết để giúp các hộ gia đình dễ dàng tiếp cận thị trường và thông tin.

6.1. Đầu Tư Giáo Dục Nâng Cao Kỹ Năng Nghề Nghiệp Cho Lao Động

Chính phủ nên đầu tư vào giáo dục và đào tạo kỹ năng cho người dân ở khu vực nông thôn, đặc biệt là các kỹ năng liên quan đến các ngành nghề phi nông nghiệp. Các chương trình đào tạo nên được thiết kế phù hợp với nhu cầu của thị trường và nên được cung cấp ở các địa điểm dễ tiếp cận cho người dân ở khu vực nông thôn.

6.2. Chính Sách Hỗ Trợ Tiếp Cận Vốn Cho Hộ Gia Đình Nông Thôn

Chính phủ nên tạo điều kiện cho các hộ gia đình tiếp cận vốn để đầu tư vào các hoạt động kinh doanh phi nông nghiệp. Các chính sách hỗ trợ có thể bao gồm các khoản vay ưu đãi, bảo lãnh tín dụng và các chương trình hỗ trợ tài chính khác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đổi mới và hội nhập kinh tế đã thúc đẩy Việt Nam đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng, duy trì mức bình quân từ 7,5% trong giai đoạn 1991 - 2002 lên 8% trong giai đoạn 2002 - 2007. Tỷ lệ nghèo cả nước giảm mạnh từ 58% năm 1993 xuống còn 29% năm 2002 và đạt 14,5% vào năm 2008. Song song với chuyển dịch cơ cấu vĩ mô khi tỷ trọng nông nghiệp trong GDP giảm từ 27,53% năm 2000 xuống còn 21% năm 2008, khu vực nông thôn đang đối mặt với nhiều thách thức gay gắt. Tình trạng thiếu đất sản xuất, áp lực di cư nông thôn - thành thị, thất nghiệp theo mùa vụ và khoảng cách thu nhập gia tăng giữa các vùng miền đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đa dạng hóa sinh kế.

Trong bối cảnh đó, phát triển kinh tế phi nông nghiệp tại nông thôn nổi lên như một giải pháp chiến lược nhằm chuyển dịch cơ cấu lao động tại chỗ và tạo nguồn thu nhập bền vững. Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Những yếu tố nào quyết định mức thu nhập từ hoạt động phi nông nghiệp của hộ gia đình nông thôn Việt Nam? Mục tiêu cụ thể là lượng hóa mức độ đóng góp của kinh tế phi nông nghiệp vào tổng thu nhập hộ, xác định các yếu tố nhân khẩu, nguồn lực, hạ tầng và môi trường tác động đến thu nhập phi nông nghiệp, từ đó đề xuất các hàm ý chính sách thực tiễn.

Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu khảo sát mức sống hộ gia đình trên địa bàn nông thôn của 64 tỉnh thành thuộc 8 vùng sinh thái trong năm 2008, tập trung phân tích sâu 2.117 hộ có phát sinh thu nhập tự doanh phi nông nghiệp. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế các chính sách an sinh xã hội, giải quyết việc làm cho hơn 70% lực lượng lao động nông thôn và thu hẹp chênh lệch mức sống giữa các tầng lớp dân cư.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của các nền tảng lý thuyết kinh tế học phát triển và kinh tế học vi mô:

Thứ nhất, Lý thuyết Đẩy - Kéo (Push - Pull Theory) giải thích động cơ tham gia hoạt động phi nông nghiệp của hộ nông dân. Các yếu tố đẩy xuất phát từ rủi ro nông nghiệp, suy giảm diện tích đất canh tác bình quân và năng suất lao động thấp, buộc hộ phải tìm kiếm nguồn thu bổ sung. Ngược lại, các yếu tố kéo bao gồm mức sinh lời cao hơn, rủi ro thấp hơn và cơ hội tích lũy vốn từ thị trường phi nông nghiệp.

Thứ hai, Mô hình kinh tế hộ nông nghiệp (Agricultural Household Model) mô tả quá trình ra quyết định đồng thời về tiêu dùng, sản xuất và phân bổ lao động giữa nông nghiệp, làm thuê và tự doanh phi nông nghiệp nhằm tối đa hóa hàm hữu dụng trong điều kiện ràng buộc về nguồn lực và thị trường.

Thứ ba, Khung phân tích doanh nghiệp hộ phi nông nghiệp (NFHE Framework) xem xét thu nhập phi nông nghiệp là hàm số phụ thuộc vào nguồn vốn con người, điều kiện hạ tầng, việc làm địa phương, thị trường và vị trí địa lý.

Khái niệm hộ gia đình được chuẩn hóa theo Điều 106 Luật Dân sự năm 2005, chỉ các thành viên có quan hệ huyết thống, hôn nhân, có tài sản chung và cùng đóng góp công sức vào hoạt động kinh tế. Hoạt động phi nông nghiệp bao gồm toàn bộ các hoạt động sản xuất công nghiệp, chế biến, xây dựng, thương mại, vận tải và dịch vụ diễn ra tại địa bàn nông thôn. Thu nhập phi nông nghiệp trong nghiên cứu được lượng hóa cụ thể từ hoạt động tự doanh do hộ hoặc thành viên trong hộ làm chủ sở hữu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ Khảo sát Mức sống Hộ gia đình Việt Nam năm 2008 (VHLSS 2008) do Tổng cục Thống kê thực hiện với sự hỗ trợ kỹ thuật của Ngân hàng Thế giới và UNDP. Khảo sát gốc được thiết kế đại diện quốc gia với quy mô 45.945 hộ tại 3.063 xã, trong đó mẫu điều tra thu nhập và chi tiêu chuyên sâu gồm 9.189 hộ (6.837 hộ nông thôn và 2.352 hộ thành thị) tại 2.219 xã.

Phương pháp chọn mẫu phân tích tập trung vào các hộ gia đình ở khu vực nông thôn có tham gia và ghi nhận thu nhập dương từ hoạt động tự doanh phi nông nghiệp. Sau khi làm sạch dữ liệu và loại trừ các quan sát khuyết thiếu, mẫu nghiên cứu định lượng chính thức bao gồm 2.117 hộ gia đình kết hợp đồng bộ với dữ liệu hạ tầng của 2.219 xã.

Phương pháp phân tích kinh tế lượng áp dụng mô hình hồi quy đa biến bằng phương pháp bình phương bé nhất (OLS). Biến phụ thuộc là logarit tự nhiên của thu nhập tự doanh phi nông nghiệp nhằm đưa phân phối phần dư về dạng xấp xỉ phân phối chuẩn. Các biến độc lập bao gồm: đặc điểm chủ hộ (tuổi, tuổi bình phương, số năm đi học từ 0 đến 16 năm, giới tính), cơ cấu hộ (quy mô hộ, tỷ lệ phụ thuộc, tỷ trọng các nhóm tuổi), đất đai canh tác, sự hiện diện của làng nghề truyền thống, kiều hối và di cư, hạ tầng kỹ thuật (điện, chỉ số đường giao thông, nhà máy), chỉ số thị trường địa phương kết hợp tần suất chợ và khoảng cách, nghề nghiệp chủ hộ cùng biến giả 7 vùng kinh tế. Hiện tượng đa cộng tuyến được kiểm soát chặt chẽ qua hệ số nhân tử phóng đại phương sai VIF dưới ngưỡng 10, trong khi hiện tượng phương sai sai số thay đổi được khắc phục triệt để bằng phương pháp ước lượng sai số chuẩn vững Robust.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mức độ tham gia vào hoạt động phi nông nghiệp có sự phân hóa sâu sắc theo nhóm thu nhập và khu vực. Tỷ lệ tham gia hoạt động phi nông nghiệp trên toàn quốc đạt 36,6%, trong khi tại nông thôn là 34,6%. Tuy nhiên, chỉ có 6,8% số hộ nông thôn thuần túy sống bằng nghề phi nông nghiệp, trong khi có tới 85,3% số hộ vẫn duy trì hoạt động nông nghiệp. Tỷ lệ tham gia phi nông nghiệp của nhóm hộ giàu nhất tại nông thôn đạt 45%, cao hơn gấp 2,2 lần so với nhóm hộ nghèo nhất (chỉ đạt 20,5%).

Thứ hai, đóng góp của thu nhập phi nông nghiệp vào tổng thu nhập hộ có sự chênh lệch lớn giữa các tầng lớp dân cư. Thu nhập tự doanh phi nông nghiệp đóng góp trung bình 16,6% tổng thu nhập của hộ gia đình nông thôn, xếp sau thu nhập nông nghiệp (42,8%) và tiền công làm thuê (34,6%). Đối với nhóm hộ nghèo nhất nông thôn, thu nhập phi nông nghiệp chỉ chiếm vỏn vẹn 6,9%, trong khi ở nhóm hộ giàu nhất, tỷ trọng này lên tới 25,4%.

Thứ ba, cơ cấu ngành nghề phi nông nghiệp tại nông thôn tập trung cao độ vào ba nhóm chính: Công nghiệp chế biến (chiếm 33,8%), Thương mại bán buôn bán lẻ (chiếm 22,7%) và Xây dựng (chiếm 10,6%), tạo nên tổng tỷ trọng áp đảo 67,1%. Nhóm hộ nghèo có xu hướng tập trung vào chế biến và xây dựng sử dụng nhiều lao động thủ công, trong khi nhóm hộ khá giả chiếm lĩnh các ngành thương mại, dịch vụ (chiếm 19,3%) và khách sạn nhà hàng (chiếm 7,8%).

Thứ tư, bất bình đẳng theo tộc người và vùng địa lý thể hiện rất rõ nét. Tỷ lệ tham gia phi nông nghiệp của nhóm người Kinh và Hoa tại nông thôn đạt 37%, vượt trội so với mức 23% của các dân tộc thiểu số. Nguồn thu nhập của đồng bào thiểu số vẫn phụ thuộc nặng nề vào nông nghiệp với tỷ trọng lên tới 61,2%. Xét theo địa bàn, vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Hồng dẫn đầu cả nước về tỷ lệ hộ tham gia phi nông nghiệp (lần lượt đạt 35% và 37%), vượt xa vùng Trung du miền núi phía Bắc và Tây Nguyên.

Thảo luận kết quả

Ước lượng từ mô hình kinh tế lượng khẳng định nguồn vốn con người là nhân tố hàng đầu thúc đẩy thu nhập phi nông nghiệp. Trình độ học vấn của chủ hộ có hệ số tác động dương và có ý nghĩa thống kê cao. Mỗi năm đi học tăng thêm giúp chủ hộ nâng cao năng lực quản trị, kỹ năng thương lượng và khả năng ứng dụng kỹ thuật mới, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế khi chỉ ra rằng chủ hộ có học vấn phổ thông có thể tạo ra thu nhập cao hơn khoảng 41% so với chủ hộ không biết chữ. Tác động của độ tuổi chủ hộ mang dạng đồ thị chữ U ngược, phản ánh giai đoạn từ 25 đến 45 tuổi là thời kỳ tích lũy kinh nghiệm và sức lao động đạt hiệu quả cao nhất trước khi suy giảm sau tuổi 55.

Quy mô hộ gia đình và tỷ lệ lao động trong độ tuổi có tác động tích cực, cho phép hộ thực hiện chuyên môn hóa lao động, tách một phần nhân lực sang làm dịch vụ và buôn bán mà không ảnh hưởng đến mùa vụ nông nghiệp. Ngược lại, biến diện tích đất canh tác cho thấy xu hướng hộ có diện tích đất lớn sẽ ưu tiên tập trung thâm canh nông nghiệp quy mô lớn để tận dụng lợi thế kinh tế theo quy mô, làm giảm mức độ ưu tiên cho tự doanh phi nông nghiệp.

Cơ sở hạ tầng và môi trường thị trường đóng vai trò đòn bẩy quan trọng. Chỉ số đường giao thông và sự hiện diện của nhà máy, xí nghiệp tại xã làm tăng đáng kể thu nhập phi nông nghiệp thông qua việc giảm chi phí vận chuyển hàng hóa và kích cầu dịch vụ phụ trợ tại chỗ. Chỉ số thị trường địa phương mang hệ số dương có ý nghĩa, chứng minh rằng sự phát triển của hệ thống chợ phiên và chợ hàng ngày tạo không gian giao thương thuận lợi, thúc đẩy hoạt động tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ phát triển. Toàn bộ các mối quan hệ tác động và cơ cấu phân bổ này được minh họa trực quan thông qua các bảng thống kê tần suất, biểu đồ phân bố lao động và đồ thị phân tích hồi quy trong luận văn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thúc đẩy kinh tế phi nông nghiệp nông thôn phát triển nhanh và bền vững, hệ thống giải pháp đồng bộ được đề xuất như sau:

Thứ nhất, nâng cao chất lượng đào tạo nghề và vốn nhân lực nông thôn. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với chính quyền địa phương cần đổi mới chương trình dạy nghề gắn với nhu cầu thị trường, tập trung vào kỹ năng quản trị kinh doanh nhỏ, kế toán cơ bản và thương mại dịch vụ. Mục tiêu phấn đấu nâng tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo nghề từ mức dưới 15% lên trên 35% trong giai đoạn 3 đến 5 năm tới.

Thứ hai, hiện đại hóa hạ tầng giao thông và dịch vụ logistics nông thôn. Bộ Giao thông Vận tải và Ủy ban nhân dân các tỉnh cần ưu tiên phân bổ ngân sách nâng cấp hệ thống đường liên xã, liên thôn, bảo đảm phương tiện cơ giới tiếp cận thông suốt quanh năm. Mục tiêu là nâng chỉ số đường giao thông đạt chuẩn, rút ngắn thời gian tiếp cận thị trường trung tâm và giảm 15% đến 20% chi phí vận chuyển hàng hóa cho hộ kinh doanh trong vòng 5 năm.

Thứ ba, quy hoạch và phát triển cụm công nghiệp nông thôn cùng làng nghề truyền thống. Bộ Công Thương và các địa phương cần ban hành cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp vệ tinh đặt nhà máy tại khu vực nông thôn, tạo chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ sản phẩm tiểu thủ công nghiệp. Phấn đấu thu hút từ 25% đến 30% lực lượng lao động nông nghiệp dôi dư chuyển dịch sang làm việc tại các cơ sở chế biến và dịch vụ địa phương.

Thứ tư, mở rộng chương trình tín dụng ưu đãi và hỗ trợ tài chính vi mô. Ngân hàng Chính sách Xã hội và các quỹ tín dụng cần đơn giản hóa thủ tục vay vốn, thiết kế các gói vay trung và dài hạn không cần tài sản thế chấp dành riêng cho hộ nghèo và hộ đồng bào dân tộc thiểu số khởi sự kinh doanh phi nông nghiệp. Mục tiêu nâng tỷ trọng đóng góp thu nhập phi nông nghiệp của nhóm hộ nghèo nhất từ mức 6,9% hiện nay lên ít nhất 15% trong vòng 4 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn cung cấp nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Nghiên cứu cung cấp bức tranh dữ liệu toàn diện về cơ cấu thu nhập và các rào cản phát triển phi nông nghiệp, hỗ trợ xây dựng Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới và chiến lược chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn giai đoạn trung và dài hạn.

Thứ hai, các học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Kinh tế phát triển, Kinh tế nông nghiệp. Luận văn là tài liệu tham khảo mẫu mực về quy trình xử lý bộ dữ liệu quốc gia quy mô lớn gồm 2.117 hộ khảo sát, ứng dụng kỹ thuật kinh tế lượng giải quyết các khuyết tật mô hình và xây dựng chỉ số hạ tầng phức hợp.

Thứ ba, các tổ chức quốc tế và tổ chức phi chính phủ đang triển khai các dự án giảm nghèo tại Việt Nam như Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Phát triển Châu Á. Dữ liệu phân tích chi tiết về khoảng cách tộc người và bất bình đẳng thu nhập giúp thiết kế các can thiệp sinh kế trúng đích cho nhóm yếu thế.

Thứ tư, các hiệp hội làng nghề, doanh nghiệp vừa và nhỏ khu vực nông thôn. Tài liệu giúp nhận diện xu hướng tiêu dùng, tiềm năng phát triển ngành chế biến và dịch vụ thương mại, từ đó xây dựng kế hoạch mở rộng thị trường và liên kết sản xuất với các hộ nông dân.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động tự doanh phi nông nghiệp nông thôn trong nghiên cứu bao gồm những lĩnh vực nào? Nghiên cứu phân loại hoạt động tự doanh phi nông nghiệp thành 6 ngành chính: Công nghiệp chế biến chế tạo, Xây dựng, Khai khoáng, Thương nghiệp buôn bán, Khách sạn nhà hàng và Các ngành dịch vụ vận tải, sửa chữa. Trong đó, chế biến nông sản và thương nghiệp chiếm tỷ trọng chi phối với hơn 56% số hộ tham gia.

Tại sao trình độ học vấn của chủ hộ lại có ý nghĩa quyết định đến thu nhập phi nông nghiệp? Trình độ học vấn từ 0 đến 16 năm đi học giúp chủ hộ tiếp thu nhanh tiến bộ khoa học kỹ thuật, nhạy bén nắm bắt tín hiệu thị trường và quản lý dòng tiền hiệu quả. Bằng chứng định lượng cho thấy học vấn mở ra cơ hội tham gia vào các ngành thương mại và dịch vụ có giá trị gia tăng cao hơn nhiều so với lao động giản đơn.

Vì sao hộ nghèo nông thôn gặp khó khăn trong việc tăng thu nhập từ kinh tế phi nông nghiệp? Hộ nghèo thiếu vốn ban đầu, hạn chế về học vấn và rào cản tiếp cận tín dụng chính thức. Do đó, nhóm nghèo chỉ tham gia vào các công việc phi nông nghiệp có rào cản gia nhập thấp như chế biến thủ công hoặc phụ hồ, dẫn đến mức đóng góp thu nhập phi nông nghiệp chỉ đạt 6,9% so với mức 25,4% của nhóm giàu.

Chỉ số hạ tầng đường giao thông và chỉ số thị trường được đo lường như thế nào? Chỉ số đường giao thông được tính toán dựa trên khoảng cách từ xã đến đường xe ô tô đi được và số tháng đường bị chia cắt trong năm. Chỉ số thị trường kết hợp khoảng cách đến chợ hàng ngày, chợ định kỳ và tần suất hoạt động của chợ, phản ánh mức độ thuận lợi trong lưu thông hàng hóa của địa phương.

Mô hình nghiên cứu đã xử lý hiện tượng phương sai sai số thay đổi và đa cộng tuyến bằng cách nào? Nghiên cứu kiểm định đa cộng tuyến thông qua hệ số nhân tử phóng đại phương sai VIF và loại bỏ biến số có tương quan cao. Đồng thời, mô hình sử dụng kỹ thuật kiểm định Breusch-Pagan và áp dụng phương pháp hồi quy sai số chuẩn vững Robust trên phần mềm Stata để đảm bảo các ước lượng không bị chệch.

Kết luận

Kinh tế phi nông nghiệp giữ vai trò động lực sống còn trong tiến trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa nông thôn Việt Nam. Nghiên cứu đã làm rõ những đóng góp cốt lõi:

• Khẳng định kinh tế phi nông nghiệp đóng góp trung bình 16,6% thu nhập hộ nông thôn và là đòn bẩy quan trọng nhất tạo nên sự bứt phá thu nhập cho nhóm hộ khá giả với mức đóng góp lên tới 25,4%.
• Xác định hệ thống các nhân tố quyết định thu nhập phi nông nghiệp bao gồm trình độ học vấn, độ tuổi lao động, quy mô nhân khẩu hộ, chỉ số hạ tầng giao thông và mức độ phát triển của thị trường địa phương.
• Vạch rõ khoảng cách bất bình đẳng sâu sắc về cơ hội việc làm phi nông nghiệp giữa nhóm dân tộc thiểu số (chỉ đạt 23%) so với nhóm người Kinh và Hoa (đạt 37%).
• Cung cấp khung phân tích định lượng chuẩn mực dựa trên dữ liệu thực chứng từ 2.117 hộ gia đình thuộc 64 tỉnh thành trên cả nước.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp ưu tiên về đào tạo nghề, hạ tầng giao thông, liên kết công nghiệp và tín dụng vi mô với tầm nhìn triển khai từ 3 đến 5 năm tới.

Các nhà quản lý, nghiên cứu sinh và bạn đọc quan tâm có thể khai thác chi tiết các mô hình ước lượng và bộ bảng biểu số liệu chuyên sâu trong toàn văn luận văn thạc sĩ để ứng dụng vào công tác nghiên cứu và hoạch định chính sách phát triển kinh tế nông thôn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITY OF ECONOMICS INSTITUTE OF SOCIAL STUDIES HO CHI MINH CITY THE HAGUE VIETNAM THE NETHERLANDS - • VIETNAM - NETHERLANDS PROGRAMME FOR M.A IN DEVELOPMENT ECONOMICS DETERMINANTS OF NON-FARM HOUSEHOLD INCOME IN RURAL VIETNAM A thesis submitted in partial fulfilment of the requirements for the degree of MASTER OF ARTS IN DEVELOPMENT ECONOMICS By BUI THANH GIANG Academic Supervisor: Dr. NGUYEN NGOC THUY HO CHI MINH CITY, SEPTEMPER 2012 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ---------------------------------------------------------------------- ACKNOWLEDEMENTS This is the very means that gives me a chance to formally express my appreciation to people who have really created the concepts and methodology expressed in this research. I always keep in my mind the gratefulness to professors ofMDE Programme, executive programme administrations in Vietnam. Their enthusiasm about the experience and what they were teaching, was the most meaningful encouragement of mine.

I would like to express my deep and sincere gratitude to my supervisor, Doctor Nguyen Ngoc Thuy. His knowledge, logical way of thinking and encouragement has provided a good basic for the thesis presentation. I would like to express my great thanks to Professor Nguyen Trong Hoai, MDE programme who have eagerly supported during my study. BUI THANH GIANG ii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DECLARATION I declare that "Determinants of non-farm household income in rural Vietnam" is my own work, that it has not been submitted to any degree or examination at any other universities, and that all the sources used or quoted are indicated and acknowledged by complete references.

• Ho Chi Minh City, Septemper 2012 BUI THANH GIANG iii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ABSTRACT Vietnam has made considerable progress in improving the living standards of its people since the reforms implemented under doi moi. However, the reform progress has made problems of society such as the pressure in rural - urban migration, an increase in unequal income distribution between different regions and unstable economy. Therefore, a development strategy should be more focused on promotion of rural non-farm sector in order to create more employment and income opportunities for rural populations. This paper estimated the non-farm income function of households in rural of Vietnam and evaluated the importance of rural non-farm activities in generating employment and income opportunities.

The econometric analysis is based on the primary data from Vietnam Household Living Standard Survey 2008. With 2117 observations (in rural area), the regression results show that the factors such as household characteristics, regions, infrastructure, occupation of household head. had strong impact to non-farm household income in rural area. From the regression results, this study gives some solutions to promote rural non-farm activities in Vietnam in the coming years.

iv TIEU LUAN MOI download : [e-mail] TABLE OF CONTENTS Page Chapter 1: INTRODUCTION 1 1. Research Structure 4 Chapter 2: LITERATURE REVIEW 5 2. Concepts and definitions 5 2. The role of non-farm sector 7 2.

The Push- Pull factor 7 2. The importance of rural non-farm sector 8 2. The experience in the development of rural non-farm sector 9 2. Theoretical basis of the determinants of non-farm household income 13 2.

Chapter remark 20 Chapter 3: METHODOLOGY AND MODEL SPECIFICATION 25 3. Data Collection 31 v TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Chapter Remark 32 Chapter 4: DETERMINANTS OF NON-FARM HOUSEHOLD INCOME IN RURAL VIETNAM 33 4. Non- farm activities in rural Vietnam 33 4.

The participation ofhousehold into non-farm activities 34 4. The contribution of non-farm activities in employment and household income 40 4. Determinants of non-farm household income in rural Vietnam 46 4. The models for comparison 47 4.

The result ofthe model and the explanation 50 4. 58 Chapter 5: CONCLUSIONS AND RECOMMENDATIONS 60 5. Summarize main finding 60 5. Future research 66 REFERENCE 67 APPENDICES 72 (LUAN.vietnam vi TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF TABLES Page Table 2.1: Classification of farm and non-farm activities.2: The schemes for development of non-farm sector in India 14 Table 4.1: Participation of household into non-farm activities by income groups in nation 35 Table 4.2: Participation ofhousehold into non-farm activities by income groups in rural 35 Table 4.3: The participation ofhousehold into non-farm activities by regions and ethnic groups 36 Table 4.4: Business sectors participation by areas 38 Table 4.5: Business sectors participation by income groups 39 Table 4.6: Business sectors participation by ethnicity 40 Table 4.7: The distribution of sources of income to household income in 2008 41 Table 4.8: The result in urban and rural 42 Table 4.9: The result of income classified by ethnicity and gender 43 Table 4.10: Labor market participation by age and schooling level, 2008.11: Labor market participation by income groups 45 Table 4.12: Definitions of variables used in the regression model.13: Result of OLS model 48 Table 4.14: Result of Robust model 51 (LUAN.vietnam vii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] • LIST OF FIGURES Page Figure 2.1: The framework of determinants of household income 17 Figure 3 .1: The framework of determinants of rural non-farm household income 25 Figure 4.1: The participation of household into non-farm activities 34 Figure 4.2: The participation of household into non-farm activities by education of head household 37 Figure 4.3: Labor shares by income sources in 2008 45 Figure 4.4: Histogram of residuals 50 APPENDICES Page Appendix 1: Model V- Regression without Age2 to remove Multicollinearity 72 Appendix 2: Applying Robust Method to remove Het for Model V 74 Appendix 3: Applying Robust Method with standardized Beta for Model V 75 (LUAN.vietnam viii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chapter 1: INTRODUCTION The determinants of rural non-farm household income in Vietnam will be investigated in this chapter.

In particular, this chapter includes five sections. The first section will raise the problem necessary to make clear for the case of Vietnam. The second section will present the research objectives of this thesis. The next section will raise the questions to obtain the proposed objectives.

The fourth section will briefly describe the research methodology. And the structures of the thesis will be described in this chapter. Problem Statement For nearly 25 years, the government of Vietnam has been looking for the direction of socio-economic development in order to escape the rural from deprivation, poverty and backwardness. Government has many programs to promote the new rural construction to improve people's living standards.

Economic reform in Vietnam in the last two decades, characterized by the economic policy reform, opening and operating economy towards a market economy. According to Vietnam Economic Times (20 11 ), the average economic growth increased from 7.5 % in the period 1991 - 2002 to 8% in period 2002-2007. The economic structure has changed the direction towards industrialization and modernization. The proportion of agriculture in total GDP of the country declining from 27.53% in 2000 and to 21% in 2008.

The poverty rate fell consistently from 58% in 1993 to 29% in 2002 and to 14,5% in 2008 (Vietnam Academy of Social Sciences - 201 0). Economic growth and the stability of the macroeconomic environment has confirmed the correctness of innovation policy. In rural areas, the process of economic restructuring also has changed significantly. Due to the success of diversified occupations strategy, the leading position of agriculture in the rural household economy have no meaning as before.

The program of mechanization, modernization of irrigation has reduced labor time (LUAN.vietnam 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. in agriculture significantly. Because of the longer leisure time, the rural household can participate in the non-farm activities on a regular basis. Any economic activity which has effective may become the main activity of household economy in rural.

The rural economy shifted towards increasing industries, services and other activities of non-farm sector. The development of non-farm sector has contributed to creating jobs, increasing incomes, improving living standards for a certain part of residents, and creating a new face for rural area. This suggests that non-farm activities play the important role in the living of households and development of economy and society ofVietnam. The non-farm activities contributed to the improvement and diversification of people's income.

This has been widely recognized. Especially in rural Vietnam, the development of non-farm sector has great meaning in solving the poverty, underemployment and seasonal unemployment which are still the phenomenon of the rural area. Vietnam has gained remarkable achievements in improving people's living standards since the reforms implemented under doi moi. However, the reform progress has created problems of society such as the pressure in rural - urban migration, an increase in unequal income distribution between different regions.

Furthermore, the rural - urban gap has widened considerable. Therefore, an effective development strategy should be more focused on promotion of rural non- farm sector in order to create more employment and income opportunities for rural populations and improve other problems of society. It is widely recognized that income from non-farm activities likely to play increasingly significant role in the household income in rural. This study investigates the participation of rural households into non-farm activities to have an overview of non-farm activities in rural Vietnam; identifies the contribution of non- farm activities on household income; analyzes determinants of income of rural non- farm household to identify the important determinants of rural non-farm household (LUAN.vietnam 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] income; and gives some solutions to promote rural non-farm activities in Vietnam in the coming years.

Research Objectives The overall objective of the study is to assess the contribution of non-farm activities in rural area, and then investigate the factors that may have influence on non-farm household income and give some recommendations to promote non-farm activities. Overall objective of the study are detailed m the following specific objectives: * Objective 1: To identify the contribution of the non-farm activities on the household income in rural Vietnam. * Objective 2: To analyze the determinants of rural non-farm household income in Vietnam. * Objective 3: To gtve some recommendations to promote non-farm activities.

Research questions The thesis will focus on addressing four questions: 1. What are contributions of non-farm activities in rural Vietnam? 2. What are the major determinants of rural non-farm household income in Vietnam? 3. What are recommendations to promote non - farm activities in rural Vietnam.vietnam 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Research methodology Quantitative analysis techniques such as descriptive statistics, regression analysis are used in this study. + Descriptive statistic: This method is mostly used in analysis of participation of household in non- farm activities and contribution of these activities in rural Vietnam. The statistical tables associated with the analysis in order to make qualitative assessment of the level, trends and relationships between elements. Stata software is used to make this content.

+Regression analysis: This study about determinants of non-farm household income can be carried out by two approaches: macro and micro approach. The data about non - farm household income in rural of Vietnam at macro level is not enough. Then, the micro approach is employed in this study. The data from Vietnam Household Living Standard Survey (VHLSS) will be used in analysis.

To test the hypotheses, quantitative method applying ordinary least square (OLS) technique is employed. This study also employed the primary data and secondary data. The primary data is mostly from VHLSS. Secondary data come from other sources such as previous empirical studies, World Bank, General Statistical Office (GSO).

Research Structures The content of this thesis is divided into five chapters: I. Introduction: This chapter provides the problem statement for the necessity of analyzing the determinants of non-farm household income in rural Vietnam. The research objectives, research questions and research methodology, research structures are presented in this chapter.vietnam 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Literature review: This chapter presents some important concepts, various theories about determinants of rural household income and empirical studies m order to understand the theoretical review and to form an empirical framework.

Methodology and Model Specification: The data and the methodology are described in this chapter.