Các yếu tố ảnh hưởng đến thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài fdi trong lĩnh vực chế biến chế tạo tại việt nam

Việt Nam đã trở thành một điểm đến hấp dẫn cho vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đặc biệt trong lĩnh vực chế biến… 97 trang · Học viện Ngân Hàng · 2021.

• Tác giả: Nguyễn Sỹ Nhất
• Người hướng dẫn: ThS. Lê Hà Trang
• Trường học: Học viện Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Kinh Doanh Quốc Tế
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Thu Hút Vốn Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài (FDI) Trong Lĩnh Vực Chế Biến, Chế Tạo Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀ NGÀNH CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN, CHẾ TẠO
• 1.1. ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI
• 1.1.1. a/ Đối với quốc gia nhận đầu tư
• 1.1.2. b/ Đối với quốc gia đi đầu tư
• 1.1.3. c/ Vai trò đối với Việt Nam
• 1.2. LĨNH VỰC CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN, CHẾ TẠO
• 1.2.1. Khái quát ngành công nghiệp chế biến, chế tạo
• 1.2.2. Vai trò công nghiệp chế biến, chế tạo trong nền kinh tế Việt Nam
• 1.2.2.1. a/ Đối với tăng trưởng kinh tế
• 1.2.2.2. b/ Đối với môi trường lao động
• 1.2.2.3. c/ Thúc đẩy thương mại
• 1.2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển ngành công nghiệp chế biến, chế tạo
• 1.3. CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆC THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO NGÀNH CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN, CHẾ TẠO
• 1.3.1. Môi trường kinh doanh
• 1.3.2. Quy mô thị trường
• 1.3.3. Nguồn nhân lực
• 1.3.4. Cơ sở hạ tầng
• 1.3.5. Xúc tiến thương mại
• 1.4. LÝ THUYẾT MÔ HÌNH ĐÁNH GIÁ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI
• 1.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TRONG NGÀNH CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN, CHẾ TẠO TẠI VIỆT NAM
• 2.1. THỰC TRẠNG THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO NGÀNH CHẾ BIẾN, CHẾ TẠO TẠI VIỆT NAM
• 2.2. XÂY DỰNG MÔ HÌNH ĐÁNH GIÁ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI NGÀNH CHẾ BIẾN, CHẾ TẠO
• 2.2.1. Mô hình nghiên cứu
• 2.2.2. Số liệu nghiên cứu
• 2.2.3. Kết quả nghiên cứu
• 2.2.4. Đánh giá, kết luận
• 2.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI CHO NGÀNH CHẾ BIẾN, CHẾ TẠO TẠI VIỆT NAM
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO NGÀNH CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN, CHẾ TẠO
• 3.2. GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI CHO NGÀNH CHẾ BIẾN, CHẾ TẠO TẠI VIỆT NAM
• 3.2.1. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 3.2.2. Nâng cấp cơ sở hạ tầng
• 3.2.3. Phát triển thị trường
• 3.3. KIẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI CHO NGÀNH CHẾ BIẾN, CHẾ TẠO THEO ĐỊNH HƯỚNG MỚI
• 3.3.1. Cải thiện hành lang pháp lý
• 3.3.2. Đổi mới xúc tiến đầu tư
• 3.3.3. Tăng cường đầu tư, quy hoạch các khu kinh tế mới
• 3.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI tại Việt Nam

Việt Nam đã trở thành một điểm đến hấp dẫn cho vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đặc biệt trong lĩnh vực chế biến, chế tạo. Sự phát triển này không chỉ nhờ vào chính sách mở cửa mà còn do những cải cách kinh tế mạnh mẽ. Theo báo cáo của Tổng cục Thống kê, FDI đã đóng góp đáng kể vào tăng trưởng GDP và tạo ra hàng triệu việc làm. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư, cần phải hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến việc thu hút FDI.

1.1. Định nghĩa và vai trò của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài

FDI là hình thức đầu tư mà một công ty hoặc cá nhân từ một quốc gia đầu tư vào một quốc gia khác. FDI đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chuyển giao công nghệ và tạo ra việc làm.

1.2. Tình hình thu hút FDI trong lĩnh vực chế biến chế tạo

Ngành chế biến, chế tạo đã thu hút một lượng lớn FDI trong những năm qua. Các nhà đầu tư nước ngoài thường tìm kiếm cơ hội trong các lĩnh vực như điện tử, dệt may và chế biến thực phẩm, nhờ vào nguồn nhân lực dồi dào và chi phí sản xuất thấp.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI

Nhiều yếu tố tác động đến khả năng thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực chế biến, chế tạo. Những yếu tố này bao gồm môi trường kinh doanh, chính sách đầu tư, và chất lượng nguồn nhân lực. Việc phân tích các yếu tố này sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách cải thiện môi trường đầu tư.

2.1. Môi trường kinh doanh và chính sách đầu tư

Môi trường kinh doanh ổn định và chính sách đầu tư minh bạch là yếu tố quyết định trong việc thu hút FDI. Các chính sách ưu đãi thuế và hỗ trợ đầu tư cũng đóng vai trò quan trọng.

2.2. Chất lượng nguồn nhân lực và cơ sở hạ tầng

Chất lượng nguồn nhân lực cao và cơ sở hạ tầng phát triển là những yếu tố then chốt. Các nhà đầu tư thường tìm kiếm một lực lượng lao động có kỹ năng và khả năng tiếp cận các dịch vụ hạ tầng tốt.

III. Thách thức trong việc thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI

Mặc dù Việt Nam có nhiều lợi thế, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Những thách thức này bao gồm cạnh tranh từ các quốc gia khác, rào cản pháp lý và sự thiếu hụt về chất lượng nguồn nhân lực. Để vượt qua những thách thức này, cần có những giải pháp cụ thể.

3.1. Cạnh tranh từ các quốc gia khác

Việt Nam đang phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Malaysia và Indonesia, nơi cũng đang nỗ lực thu hút FDI.

3.2. Rào cản pháp lý và thủ tục hành chính

Rào cản pháp lý và thủ tục hành chính phức tạp có thể làm giảm sức hấp dẫn của Việt Nam đối với các nhà đầu tư nước ngoài. Cần cải cách để đơn giản hóa quy trình đầu tư.

IV. Giải pháp thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI hiệu quả

Để tăng cường thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, Việt Nam cần thực hiện một số giải pháp như cải cách chính sách đầu tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển cơ sở hạ tầng. Những giải pháp này sẽ giúp tạo ra một môi trường đầu tư hấp dẫn hơn.

4.1. Cải cách chính sách đầu tư

Cải cách chính sách đầu tư để tạo ra một môi trường đầu tư minh bạch và hấp dẫn hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài là rất cần thiết.

4.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Đầu tư vào giáo dục và đào tạo để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực sẽ giúp Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn hơn cho FDI.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về FDI

Nghiên cứu về vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong lĩnh vực chế biến, chế tạo đã chỉ ra rằng các yếu tố như môi trường kinh doanh và chất lượng nguồn nhân lực có tác động lớn đến quyết định đầu tư. Các kết quả này có thể được áp dụng để cải thiện chính sách thu hút FDI trong tương lai.

5.1. Kết quả nghiên cứu từ các dự án FDI thành công

Nhiều dự án FDI thành công đã chứng minh rằng việc cải thiện môi trường đầu tư có thể dẫn đến tăng trưởng kinh tế bền vững.

5.2. Ứng dụng các mô hình nghiên cứu vào thực tiễn

Các mô hình nghiên cứu có thể được áp dụng để phân tích và dự đoán xu hướng FDI trong tương lai, từ đó giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định đúng đắn.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI

Việc thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong lĩnh vực chế biến, chế tạo tại Việt Nam có nhiều triển vọng trong tương lai. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển, cần có những chính sách phù hợp và kịp thời. Sự hợp tác giữa chính phủ và các doanh nghiệp là rất quan trọng để tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi.

6.1. Triển vọng phát triển FDI trong tương lai

Với những cải cách và chính sách hợp lý, Việt Nam có thể tiếp tục thu hút FDI và phát triển bền vững trong lĩnh vực chế biến, chế tạo.

6.2. Vai trò của chính sách vĩ mô trong thu hút FDI

Chính sách vĩ mô sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc định hình môi trường đầu tư và thu hút FDI, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Các yếu tố ảnh hưởng đến thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trong lĩnh vực chế biến, chế tạo tại Việt Nam" được thực hiện bởi sinh viên Nguyễn Sỹ Nhất (chuyên ngành Kinh doanh Quốc tế, Học viện Ngân hàng) dưới sự hướng dẫn của ThS. Lê Hà Trang vào tháng 5 năm 2021.

Về bối cảnh thực tiễn, tác giả chỉ ra rằng kể từ mốc lịch sử thực hiện chính sách Đổi mới năm 1986, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một nguồn lực tài chính quan trọng đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, thể hiện qua mức tăng trưởng GDP bình quân hàng năm đạt 8,2% sau 10 năm Đổi mới. Dòng vốn này thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tạo ra năng lực sản xuất mới, ngành nghề mới và công nghệ mới. Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng (tham gia Cộng đồng Kinh tế ASEAN, APEC, ASEM) cùng tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo (CBCT) liên tục dẫn đầu về quy mô thu hút vốn FDI tại Việt Nam. Tuy nhiên, mức độ hấp thu dòng vốn FDI của ngành này chịu sự biến động phức tạp qua từng giai đoạn và chịu sự điều tiết của nhiều nhân tố vĩ mô trong nước cũng như bối cảnh kinh tế toàn cầu.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận chung về vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và các yếu tố tác động đến hoạt động thu hút FDI vào ngành.
2. Đánh giá thực trạng thu hút vốn FDI và phân tích thực nghiệm mức độ tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô đến dòng vốn FDI trong ngành CBCT tại Việt Nam.
3. Đề xuất các định hướng, giải pháp và kiến nghị chính sách nhằm tăng cường thu hút vốn FDI vào ngành công nghiệp CBCT trong giai đoạn tiếp theo.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố kinh tế vĩ mô điển hình tác động đến dòng vốn FDI vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tại Việt Nam, bao gồm: quy mô thị trường, độ mở thương mại, nguồn lực lao động và cơ sở hạ tầng.
• Phạm vi nghiên cứu: Về không gian, đề tài nghiên cứu tổng thể ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tại Việt Nam (không phân tích sâu từng phân ngành riêng lẻ); về thời gian, dữ liệu phục vụ nghiên cứu thực trạng và mô hình thực nghiệm được thu thập trong giai đoạn 2000 – 2019, đồng thời cập nhật một số số liệu bối cảnh đến năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận cơ sở lý thuyết về đầu tư trực tiếp nước ngoài thông qua các định nghĩa chuẩn mực quốc tế từ Cẩm nang Cán cân Thanh toán lần thứ 6 (BPM6) của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Định nghĩa chuẩn mực lần thứ 4 (2008) của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) với tiêu chí nắm giữ từ 10% quyền biểu quyết, và Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD). Về mặt pháp lý tại Việt Nam, tác giả căn cứ vào Luật Đầu tư năm 2014 và Luật Đầu tư năm 2020 (Luật số 61/2020/QH14, có hiệu lực từ ngày 01/01/2021) với các hình thức đầu tư quy định tại Điều 21: thành lập tổ chức kinh tế; góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp; thực hiện dự án đầu tư; và hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC).

Đối với ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, nghiên cứu dựa trên quy chuẩn phân loại của Quyết định số 27/2018/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành Hệ thống ngành kinh tế Việt Nam và các tiêu chuẩn phân loại công nghệ của Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO). Về khung phân tích nhân tố quyết định dòng vốn FDI, tác giả sử dụng mô hình PESTLE C của Scania kết hợp với khung lý thuyết các yếu tố quyết định FDI tại nước chủ nhà của Ngân hàng Thế giới (World Bank), tập trung vào các nhóm: môi trường chính trị - pháp lý, môi trường kinh tế, môi trường xã hội và hạ tầng.

Về phương pháp nghiên cứu thực nghiệm, tác giả sử dụng phương pháp định lượng thông qua mô hình Tự hồi quy phân phối trễ (ARDL - Autoregressive Distributed Lag) kết hợp với mô hình Hiệu chỉnh sai số (ECM - Error Correction Model). Dạng hàm tổng quát của mô hình được thiết lập:

$$Y_t = \alpha_0 + \sum_{i=1}^p \alpha_i Y_{t-i} + \sum_{j=0}^q \beta_j X_{t-j} + \epsilon_t$$

Trong đó, biến phụ thuộc ($Y$) là dòng vốn FDI vào ngành chế biến, chế tạo; các biến độc lập ($X$) gồm quy mô thị trường (đại diện bằng GDP), độ mở thương mại, nguồn lực lao động và cơ sở hạ tầng; $p$ và $q$ lần lượt là độ trễ của biến phụ thuộc và biến độc lập; $\epsilon_t$ là phần nhiễu trắng. Quy trình kiểm định định lượng bao gồm:

• Kiểm định nghiệm đơn vị (tính dừng) của chuỗi thời gian;
• Xác định độ trễ tối ưu cho mô hình;
• Kiểm định đường bao (Bounds test) để xác định mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa các biến;
• Ước lượng các hệ số hồi quy trong dài hạn và ngắn hạn (ECM);
• Thực hiện các kiểm định chẩn đoán khuyết tật mô hình (tự tương quan, phương sai sai số thay đổi, kiểm định tính ổn định của phần dư CUSUM và CUSUMSQ);
• Chạy hồi quy đối chứng với số liệu FDI của ngành Nông - Lâm - Thủy sản.

Nguồn dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu là số liệu chuỗi thời gian thứ cấp giai đoạn 2000 – 2019 được trích xuất từ Tổng cục Thống kê (TCTK), Cục Đầu tư nước ngoài thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Thế giới (World Bank), UNIDO và Trade Map.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và ngành công nghiệp chế biến, chế tạo

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết nền tảng về FDI và ngành công nghiệp CBCT. Tác giả phân loại FDI theo động cơ (FDI chiều ngang, FDI chiều dọc gồm backward và forward vertical FDI, FDI hỗn hợp); theo định hướng nước tiếp nhận (thay thế nhập khẩu, gia tăng xuất khẩu, chính phủ khởi xướng); và theo hình thức thâm nhập (đầu tư mới Greenfield, mua lại và sáp nhập M&A, liên doanh Joint ventures).

Về vai trò của FDI đối với Việt Nam, tác giả tổng hợp số liệu cho thấy khu vực FDI duy trì tỷ trọng từ 21% đến 24% trong tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội giai đoạn 2014 – 2020. Đóng góp của khu vực FDI vào GDP tăng trưởng liên tục: từ mức bình quân 223.100 tỷ đồng giai đoạn 2005 – 2009 lên 561.180 tỷ đồng giai đoạn 2010 – 2015; đạt 982.678 tỷ đồng (19,63% GDP) năm 2017; 1,12 triệu tỷ đồng (20,28% GDP) năm 2018 và 1,23 triệu tỷ đồng (20,35% GDP) năm 2019. Về ngân sách, giai đoạn 2013 – 2017 khu vực này đóng góp 711.122 tỷ đồng (chiếm 13,80% tổng thu ngân sách), và trong hai năm 2018 – 2019 nộp 396.619 tỷ đồng. Về thương mại, khu vực FDI chiếm tỷ trọng áp đảo trong kim ngạch xuất nhập khẩu: xuất khẩu năm 2017 đạt 154,91 tỷ USD (71,5% tổng xuất khẩu), năm 2019 đạt 179,2 tỷ USD (67,8%), năm 2020 đạt 203.316 triệu USD (72,23%).

Tiêu chí	Năm 2015	Năm 2016	Năm 2017	Năm 2018	Năm 2019
Tổng GDP cả nước (tỷ đồng)	4.192.862	4.502.733	5.005.975	5.542.332	6.037.348
Đóng góp của khu vực FDI (tỷ đồng)	757.297	840.871	982.678	1.124.086	1.228.618
Tỷ trọng khu vực FDI trong GDP (%)	18,06	18,67	19,63	20,28	20,35

Đối với ngành công nghiệp CBCT, theo Quyết định 27/2018/QĐ-TTg, ngành được xếp tại mục C cấp 01, bao gồm 24 ngành cấp 02 và 71 tiểu ngành cấp 03. Tác giả chứng minh ngành CBCT là động lực tăng trưởng chính của toàn ngành công nghiệp: năm 2017 chỉ số sản xuất ngành CBCT tăng 14,5%; năm 2018 tăng 12,3%; năm 2019 tăng 10,5% và năm 2020 tăng 4,9%. Đóng góp của ngành CBCT vào GDP tăng từ mức 16,48% (995.126 tỷ đồng) năm 2019 lên 16,7% năm 2020. Tỷ trọng xuất khẩu của nhóm hàng CBCT luôn chiếm trên 80% tổng kim ngạch cả nước (năm 2017 đạt 173,5 tỷ USD - chiếm 81%; năm 2018 đạt 202,67 tỷ USD - chiếm 82,8%; năm 2019 chiếm 84,33%; năm 2020 chiếm 86,1% tương đương 242,37 tỷ USD). Trong đó, mã ngành HS 85 (máy móc, thiết bị điện) dẫn đầu xuất khẩu với 97,15 tỷ USD năm 2019.

Cuối chương 1, tác giả phân tích cơ sở lý thuyết của 5 nhân tố tác động đến thu hút FDI vào ngành CBCT gồm: Môi trường kinh doanh; Quy mô thị trường; Nguồn nhân lực; Cơ sở hạ tầng; và Xúc tiến thương mại/Độ mở thương mại.

Chương 2: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tại Việt Nam

Nội dung chương 2 tập trung phân tích thực trạng dòng vốn FDI vào ngành CBCT và ước lượng mô hình kinh tế lượng. Giai đoạn 2008 – 2020, dòng vốn FDI vào ngành CBCT ghi nhận những biến động theo từng thời kỳ:

• Giai đoạn 2008 – 2011: Chịu ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính toàn cầu, vốn FDI vào CBCT năm 2008 đạt 6.532 triệu USD, giảm 39,72% xuống 3.937 triệu USD năm 2009, sau đó hồi phục lên 5.979 triệu USD năm 2010 và 7.798 triệu USD năm 2011.
• Giai đoạn 2012 – 2015: Đánh dấu bước nhảy vọt vào năm 2012 với 11.701 triệu USD (chiếm 71,57% tổng vốn FDI toàn nền kinh tế); năm 2013 đạt 17.141 triệu USD; năm 2014 giảm xuống 15.505 triệu USD do biến động địa chính trị nhưng vẫn chiếm 70,73% tổng FDI; năm 2015 tăng lên 16.428 triệu USD.
• Giai đoạn 2016 – 2019: Vốn FDI vào CBCT đạt 16.936 triệu USD năm 2016; giảm nhẹ xuống 16.189 triệu USD năm 2017; sau đó tăng mạnh lên 19.378 triệu USD năm 2018 và đạt đỉnh 25.196 triệu USD năm 2019.

Năm	Dự án cấp mới (Số dự án)	Vốn đăng ký cấp mới (Triệu USD)	Lượt dự án tăng vốn	Vốn tăng thêm (Triệu USD)	Lượt góp vốn, mua CP	Vốn góp, mua CP (Triệu USD)	Tổng vốn FDI vào CBCT (Triệu USD)
2018	1.067	8.895,3	616	5.602,5	1.258	2.080,4	16.578,2
2019	1.355	12.368,1	823	5.892,7	1.842	6.353,2	24.614,0
2020	852	6.782,4	557	4.821,3	1.134	2.001,5	13.605,2

Dòng vốn FDI của ngành tập trung quy mô lớn ở phân ngành điện tử với các dự án trọng điểm: Samsung Display Bắc Ninh (cấp phép 1 tỷ USD năm 2014, tăng 3 tỷ USD năm 2015); LG Display Hải Phòng (1,5 tỷ USD năm 2016, tăng 500 triệu USD năm 2018); LG Innotek Hải Phòng (550 triệu USD năm 2016, tăng 501 triệu USD năm 2018); bên cạnh ngành dệt may và hóa chất với dự án Hyosung Đồng Nai (660 triệu USD), Hyosung Bà Rịa – Vũng Tàu (1,201 tỷ USD năm 2018), Vinhtex (200 triệu USD năm 2019), Polytex Far Eastern Bình Dương (tăng 485,8 triệu USD năm 2017).

Trong phần ước lượng định lượng, tác giả xây dựng bảng mô tả dữ liệu giai đoạn 2000 – 2019 (20 quan sát). Sau khi thực hiện kiểm định tính dừng (kiểm định nghiệm đơn vị ADF), kiểm định lựa chọn độ trễ tối ưu và kiểm định đường bao (Bounds test), kết quả xác nhận tồn tại mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa FDI ngành CBCT và các biến độc lập. Kết quả hồi quy mô hình ARDL trong dài hạn và mô hình ECM trong ngắn hạn phản ánh mức độ tác động của quy mô thị trường, độ mở thương mại, cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực. Kiểm định tổng tích lũy phần dư (CUSUM) và tổng tích lũy bình phương phần dư (CUSUMSQ) khẳng định mô hình có tính ổn định cao ở mức ý nghĩa 5%.

Chương 3: Giải pháp thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài cho ngành chế biến, chế tạo tại Việt Nam

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng và kiểm định mô hình kinh tế lượng, chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị chính sách:

• Định hướng: Thu hút FDI có chọn lọc, ưu tiên các dự án công nghệ cao, công nghệ tiên tiến, giá trị gia tăng cao, chuyển dần từ gia công lắp ráp sang các công đoạn thiết kế, R&D và sản xuất linh kiện cốt lõi.
• Nhóm giải pháp cụ thể:
  1. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Đổi mới chương trình đào tạo nghề kỹ thuật công nghiệp, gia tăng tỷ lệ lao động qua đào tạo (vốn chỉ đạt 17,9% năm 2018 và 17,7% năm 2019 trong ngành CBCT) nhằm đáp ứng nhu cầu khắt khe của các tập đoàn công nghệ đa quốc gia.
  2. Nâng cấp cơ sở hạ tầng: Đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông vận tải, logistics, hệ thống cung cấp điện, nước và hạ tầng số/viễn thông nhằm giảm chi phí lưu thông hàng hóa cho doanh nghiệp CBCT hoạt động theo chuỗi liên kết dọc.
  3. Phát triển thị trường: Khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, mở rộng dung lượng thị trường tiêu thụ nội địa và thâm nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
• Nhóm kiến nghị chính sách:
  1. Cải thiện hành lang pháp lý: Tăng cường tính minh bạch, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến cấp phép dự án đầu tư và các quy định quản lý chuyên ngành đối với 71 tiểu ngành CBCT.
  2. Đổi mới phương thức xúc tiến đầu tư: Chuyển từ xúc tiến diện rộng sang xúc tiến có mục tiêu, tiếp cận trực tiếp các tập đoàn đa quốc gia đứng đầu chuỗi giá trị (như Samsung, LG, Intel).
  3. Quy hoạch và phát triển các khu kinh tế, khu công nghiệp mới: Xây dựng các khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp chuyên ngành liên kết chuỗi sản xuất nhằm hạn chế ô nhiễm môi trường và tạo quỹ đất sạch cho dự án lớn.

Kết quả và đóng góp

Về kết quả nghiên cứu:

• Khóa luận làm rõ bức tranh thu hút FDI vào ngành CBCT với các chỉ số định lượng cụ thể: Dòng vốn FDI vào CBCT chiếm tỷ lệ chi phối từ 50% đến hơn 70% tổng vốn FDI đăng ký của cả nước (năm 2012 chiếm 71,57%, năm 2014 chiếm 70,73%); xuất khẩu ngành CBCT chiếm tỷ trọng từ 81% đến 86,1% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn quốc giai đoạn 2017 – 2020.
• Ứng dụng thành công mô hình ARDL để kiểm định mối quan hệ giữa dòng vốn FDI ngành CBCT với các yếu tố vĩ mô trên chuỗi dữ liệu 20 năm (2000 – 2019), khẳng định mối liên hệ dài hạn giữa quy mô thị trường, độ mở thương mại, cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực đối với dòng vốn đầu tư.
• Chỉ ra sự dịch chuyển của cơ cấu dòng vốn đầu tư toàn xã hội: tỷ trọng khu vực nhà nước giảm dần (từ 35,7% năm 2017 xuống 31% năm 2019), khu vực tư nhân tăng từ 40,6% lên 46%, trong khi khu vực FDI duy trì ổn định quanh ngưỡng 22% – 24%.

Về đóng góp học thuật và thực tiễn tự nêu của đề tài:

• Khắc phục khoảng trống nghiên cứu của các công trình trước đây tại Việt Nam (thường chỉ nghiên cứu FDI cho toàn bộ nền kinh tế hoặc nghiên cứu cấp địa phương giai đoạn ngắn), khóa luận đi sâu nghiên cứu chuyên biệt cho riêng ngành công nghiệp chế biến, chế tạo.
• Sử dụng phương pháp kinh tế lượng ARDL kết hợp ECM phù hợp với chuỗi số liệu thời gian có mẫu nhỏ (20 quan sát), cho phép đo lường đồng thời cả tác động ngắn hạn và dài hạn mà không đòi hỏi các biến phải có cùng bậc tích hợp dừng như phương pháp OLS truyền thống.
• Đưa ra kiểm định đối chứng thực nghiệm với ngành Nông - Lâm - Thủy sản để làm rõ tính chất đặc thù của các nhân tố tác động đến ngành CBCT.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự chỉ ra một số hạn chế gắn liền với phạm vi nghiên cứu:

• Phạm vi phân tích dừng lại ở mức độ tổng quan toàn ngành công nghiệp chế biến, chế tạo mà chưa đi sâu bóc tách và ước lượng mô hình kinh tế lượng riêng biệt cho từng phân ngành cấp 02 hay cấp 03 (như dệt may, điện tử, hóa chất, chế biến thực phẩm), mặc dù mỗi phân ngành có đặc thù thâm dụng lao động, thâm dụng vốn hay yêu cầu công nghệ rất khác nhau.
• Mô hình định lượng mới chỉ bao quát 4 biến kinh tế vĩ mô chính (thị trường, độ mở thương mại, lao động, hạ tầng), chưa lượng hóa được các yếu tố định tính phức tạp thuộc môi trường thể chế, thủ tục hành chính và chính sách ưu đãi thuế do hạn chế về nguồn dữ liệu chuỗi thời gian.
• Chuỗi số liệu định lượng kết thúc ở năm 2019, chưa lượng hóa được tác động toàn diện và dài hạn của đại dịch Covid-19 đối với dòng vốn FDI giai đoạn sau năm 2020.

Hướng nghiên cứu tiếp được gợi mở:

• Mở rộng mô hình nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng (Panel Data) để phân tích so sánh giữa các phân ngành công nghiệp chế biến, chế tạo cấp 02 hoặc dữ liệu cấp tỉnh/thành phố trên cả nước.
• Bổ sung các chỉ số đo lường chất lượng thể chế (như PCI), chi phí phi chính thức và các biến giả phản ánh các cú sốc kinh tế toàn cầu để hoàn thiện mô hình giải thích dòng vốn FDI.

Giá trị tham khảo

Công trình nghiên cứu có giá trị tham khảo cụ thể đối với:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh doanh Quốc tế, Kinh tế Quốc tế và Quản trị Kinh doanh: Cung cấp tài liệu tổng quan hệ thống hóa về các khái niệm FDI quốc tế (IMF, OECD, WTO, UNCTAD), quy định pháp lý của Luật Đầu tư Việt Nam, và cách vận dụng khung lý thuyết PESTLE C vào phân tích dòng vốn đầu tư ngành.
• Người nghiên cứu thực hiện các đề tài kinh tế lượng chuỗi thời gian: Có thể tham khảo chi tiết quy trình chạy mô hình ARDL và ECM trên cỡ mẫu nhỏ (từ 20 quan sát), bao gồm các bước kiểm định nghiệm đơn vị ADF, chọn độ trễ, kiểm định đường bao Bounds test và kiểm định tính ổn định CUSUM/CUSUMSQ.
• Cơ quan hoạch định chính sách và tổ chức xúc tiến đầu tư: Cung cấp hệ thống dữ liệu thứ cấp chi tiết về thực trạng các dự án FDI lớn (Samsung, LG, Hyosung, Polytex Far Eastern) cùng bức tranh đóng góp thực tế của ngành CBCT vào tăng trưởng GDP và kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Giai đoạn 2014 – 2020, cơ cấu vốn đầu tư phát triển toàn xã hội giữa các khu vực kinh tế tại Việt Nam biến động như thế nào? Theo số liệu Tổng cục Thống kê được tác giả trích dẫn, khu vực kinh tế nhà nước có tỷ trọng giảm đáng kể từ 35,7% năm 2017 xuống còn 31% năm 2019 (bình quân giảm trên 2%/năm), trước khi tăng lên 33,7% (729 nghìn tỷ đồng) năm 2020 để giải ngân đầu tư công ứng phó suy thoái. Ngược lại, khu vực kinh tế tư nhân tăng từ 40,6% lên 46% giai đoạn 2014 – 2019. Khu vực FDI duy trì tỷ trọng ổn định trong biên độ 22% – 24% (năm 2014 là 21,7%; năm 2017 đạt 23,7%; năm 2019 đạt 23%; năm 2020 đạt 463,3 nghìn tỷ đồng, tương đương 7,36% GDP).

2. Vì sao tác giả lựa chọn mô hình Tự hồi quy phân phối trễ (ARDL) thay vì mô hình OLS truyền thống? Mô hình OLS truyền thống đòi hỏi chuỗi dữ liệu phải có tính dừng cùng bậc và không phản ánh được tác động phân phối trễ qua thời gian. Trong khi đó, mô hình ARDL kết hợp giữa mô hình tự hồi quy vectơ (VAR) và OLS, không yêu cầu các biến phải có cùng bậc tích hợp dừng (chấp nhận cả I(0) và I(1)), khắc phục được hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi. Đặc biệt, ARDL vận hành tin cậy trên cỡ mẫu nhỏ (chỉ từ 20 quan sát) và cho phép ước lượng đồng thời mối quan hệ tác động trong cả dài hạn và ngắn hạn qua mô hình hiệu chỉnh sai số ECM.

3. Những dự án FDI quy mô lớn nào đã dẫn dắt làn sóng điều chỉnh tăng vốn trong ngành CBCT giai đoạn 2014 – 2019? Các dự án tiêu biểu gồm:

• Dự án Samsung Display Việt Nam (Bắc Ninh): Đăng ký ban đầu 1 tỷ USD năm 2014, điều chỉnh tăng thêm 3 tỷ USD vào năm 2015.
• Dự án LG Display Hải Phòng: Cấp phép 1,5 tỷ USD năm 2016, điều chỉnh tăng thêm 500 triệu USD năm 2018.
• Dự án LG Innotek Hải Phòng: Đăng ký 550 triệu USD tháng 9/2016, tăng thêm 501 triệu USD tháng 2/2018.
• Dự án Hyosung (Bà Rịa – Vũng Tàu): Nhà máy sản xuất polypropylene (PP) và kho ngầm LPG với vốn đăng ký 1,201 tỷ USD năm 2018.
• Dự án Polytex Far Eastern (Bình Dương): Tăng vốn thêm 485,8 triệu USD năm 2017 để sản xuất xơ tổng hợp polyester.

4. Vai trò của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đối với kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam được phản ánh qua các con số nào? Tỷ trọng nhóm hàng CBCT luôn chiếm áp đảo trong tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước: năm 2017 đạt 173,5 tỷ USD (chiếm 81%); năm 2018 đạt 202,67 tỷ USD (chiếm 82,8%); năm 2019 chiếm 84,33%; và năm 2020 đạt mức kỷ lục 86,1% tổng kim ngạch xuất khẩu (tương đương 242,37 tỷ USD), góp phần đưa cán cân thương mại Việt Nam thặng dư gần 19,1 tỷ USD. Nhóm ngành xuất khẩu lớn nhất là mã HS 85 (máy móc, thiết bị điện, linh kiện điện tử) đạt trị giá 97,15 tỷ USD năm 2019.

5. Hệ thống ngành kinh tế Việt Nam quy định cấu trúc phân loại ngành công nghiệp chế biến, chế tạo ra sao? Theo Quyết định số 27/2018/QĐ-TTg, ngành công nghiệp CBCT được xếp tại Mục C cấp 01, bao gồm 24 ngành ở cấp độ 02 và 71 tiểu ngành ở cấp độ 03, phân loại chi tiết đến cấp 05. Ngành bao gồm tất cả các hoạt động làm biến đổi tính chất vật lý, hóa học của vật liệu để tạo ra sản phẩm mới, tính cả hoạt động lắp ráp, tái chế rác thải, lắp đặt, sửa chữa và bảo dưỡng máy móc.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Sỹ Nhất đã khái quát hóa một cách có hệ thống cơ sở lý luận và bức tranh thực tiễn về hoạt động thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tại Việt Nam giai đoạn 2000 – 2020. Thông qua việc ứng dụng mô hình kinh tế lượng ARDL và ECM trên chuỗi dữ liệu 20 năm, công trình đã kiểm định mối quan hệ tác động ngắn hạn và dài hạn của các nhân tố vĩ mô gồm quy mô thị trường, độ mở thương mại, nguồn lao động và cơ sở hạ tầng đến dòng vốn FDI của ngành. Kết quả nghiên cứu là cơ sở thực chứng để tác giả đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hạ tầng kỹ thuật và đổi mới chính sách xúc tiến đầu tư có chọn lọc, hướng tới mục tiêu phát triển công nghiệp bền vững và gia tăng giá trị nội địa hóa cho nền kinh tế Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀ NGÀNH CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN, CHẾ TẠO 1.1 ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI 1.1 Khái niệm Đầu tư trực tiếp nước ngoài, thuật ngữ tiếng anh là Foreign direct investment – viết tắt là FDI, đây là hình thức đầu tư phổ biến và tiềm năng nhất so với các danh mục đầu tư như cổ phiếu, trái phiếu, hoặc các công cụ tài chính khác. Bởi vì các nhà đầu tư có thể nắm quyền kiểm soát, quản lý tài sản cũng như hoạt động kinh doanh một cách toàn diện để đạt được tối đa hóa lợi nhận trong dài hạn. Bên cạnh đó, các nhà đầu tư sẽ phải đối mặt, chấp nhận các mức độ rủi ro cao do môi trường kinh doanh giữa các quốc gia là khác nhau. Trong khi, quan điểm về thuật ngữ FDI của mỗi tổ chức, quốc gia cũng khác biệt.

Đầu tiên, BPM6 của quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) đưa ra cách hiểu: FDI là một loại hình đầu tư xuyên biên giới, trong đó nhà đầu tư nước ngoài có quyền kiểm soát hoặc có ảnh hưởng đáng kể tới hoạt động quản lý doanh nghiệp đặt tại một quốc gia khác. Mặc dù, khái niệm trên đã đưa ra được quyền lợi của các nhà đầu tư, nhưng nó không chỉ ra được động cơ, mục đích đầu tư rõ ràng. Theo tổ chức thương mại thế giới (WTO), FDI có khái niệm: “Đầu tư trực tiếp nước ngoài xãy ra khi một nhà đầu tư có trụ sở tại một quốc gia mua một tài sản ở quốc gia khác với mục đích quản lý tài sản đó.” Có thể cho rằng: Đây chỉ là một khái niệm mơ hồ về hoạt động đầu tư nước ngoài, vì nó chỉ phân biệt qua quốc tịch của chủ đầu tư và đưa ra quan điểm mục đích kinh doanh ngắn hạn khi mua, bán tài sản nước nhận đầu tư. Còn đối với tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD), FDI được định nghĩa nguyên văn trong OECD Benchmark Definition of Foreign Direct Investment ( fourth Edition 2008) như sau: “Foreign direct investment reflects the objective of establishing a lasting interest by a resident enterprise in one economy (direct investor) in an enterprise (direct investment enterprise) that is resident in an economy other than that of the direct investor.

The lasting interest implies the existence of a long-term relationship between the direct investor and the direct 9 investment enterprise and a significant degree of influence on the management of the enterprise. The direct or indirect ownership of 10% or more of the voting power of an enterprise resident in one economy by an investor resident in another economy is evidence of such a relationship.” Hoặc hiểu theo khái niệm khác ngắn gọn hơn: “Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là loại hình đầu tư quốc tế phản ánh mục tiêu của một chủ thể cư trú trong một nền kinh tế là thu được lợi ích lâu dài đối với doanh nghiệp cư trú trong nền kinh tế khác.” Tuy nhiên, định nghĩa ban đầu giúp chúng ta có cái nhìn tổng quan về mọi khía cạnh hơn, nắm rõ hình thức hoạt động đầu tư. Hay hội nghị liên hiệp quốc về thương mại và phát triển ( UNCTAD) có quan điểm: “ Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) được định nghĩa là một khoản đầu tư liên quan đến mối quan hệ lâu dài và phản ánh sự quan tâm và kiểm soát lâu dài của một chủ thể cư trú trong một nền kinh tế (nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài hoặc doanh nghiệp mẹ) trong một doanh nghiệp cư trú tại một nền kinh tế không phải là nền kinh tế của nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài (doanh nghiệp FDI hoặc doanh nghiệp liên kết”. Hiện tại, văn bản pháp luật Việt Nam – theo luật đầu tư 2014 và luật đầu tư 2020 (61/2020/QH14, có hiệu lực từ 1/1/2021) không có quy định cụ thể về khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Điều này coi như không phân biệt hình thức đầu tư trực tiếp hay gián tiếp từ phía ngoài quốc tế vào Việt Nam. Tuy nhiên, luật đầu tư 2020 vẫn nhắc tới hai khái niệm liên quan đến đầu tư trực tiếp nước ngoài như sau: - “Nhà đầu tư nước ngoài là cá nhân có quốc tịch nước ngoài, tổ chức thành lập theo pháp luật nước ngoài thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh tại Việt Nam.” - “Tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là tổ chức kinh tế có nhà đầu tư nước ngoài là thành viên hoặc cổ đông.” Chúng ta có thể ngầm hiểu khái niệm “Đầu tư kinh doanh” trong văn bản để hiểu rõ hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam. Đó là hành động bỏ vốn đầu tư để thực hiện hoạt động kinh doanh thông qua việc thành lập tổ chức kinh tế, đầu tư góp vốn, mua cổ phần của doanh nghiệp nội địa.2 Đặc điểm Đầu tư trực tiếp nước ngoài bao gồm các đặc điểm chính: 10 Thứ nhất, mục đích kỳ vọng của nhà đầu tư FDI là thu tối đa lợi ích trong dài hạn Động lực đầu tư nước ngoài là mở rộng quy mô kinh doanh, tìm kiếm lợi nhuận cao. Các nhà đầu tư thường tìm đến các đất nước, mà họ có thể tiết kiệm tối thiểu hóa chi phí sản xuất, chi phí nhân công…để nâng cao lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp trên trường quốc tế.

Các nhà đầu tư nhận thu nhập từ kết quả kinh doanh, mang tính chất thu nhập doanh nghiệp, không phải lợi tức. Thứ hai, FDI có mối tuơng quan với tăng trưởng kinh tế của nước nhận đầu tư Từ việc nhận vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, các doanh nghiệp mở rộng quy mô, làm tăng năng lực sản xuất cũng như tạo ra các sản phẩm mới. Tổng sản phẩm quốc nội của nước nhận đầu tư tăng cao, thị trường nội địa ngày càng đa dạng và phát triển. Kết quả là tỷ lệ tăng trưởng kinh tế được cải thiện nhanh chóng.

Thứ ba, các nhà đầu tư là chủ sở hữu hoàn toàn vốn đầu tư hoặc tỷ lệ nhất định tổng nguồn vốn đầu tư, nắm quyền kiểm soát và tham gia quản lý trực tiếp hoạt động của doanh nghiệp Hoạt động đầu tư tiến hành thông qua việc bỏ vốn thành lập tổ chức kinh tế ( sở hữu 100% vốn), hợp đồng hợp tác kinh doanh hoặc mua lại vốn góp theo các mức quy định của từng quốc gia. Bên cạnh đó, các nhà đầu tư có quyền kiểm soát điều hành và quản lý doanh nghiệp. Thứ tư, hoạt động đầu tư chịu sự điều tiết của các chính sách vĩ mô của nước nhận đầu tư cũng như quan hệ thị trường trên quy mô toàn cầu Các nhà đầu tư hay chủ thể kinh tế mới bắt đầu tham gia vào môi trường kinh doanh của nước nhận đầu tư .Ngoài khía cạnh kinh tế - chính trị, vấn đề hành lang pháp lý luôn điều tiết bắt buộc hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Hơn thế, là sự ảnh hưởng bởi mức độ quan hệ thị trường giữa các quốc gia trên toàn cầu, tác động đến hoạt động xúc tiến thương mại của doanh nghiệp.

Thứ năm, FDI gắn liền với chuyển giao công nghệ, chuyển giao kiến thức và kinh nghiệm quản lý Đầu tư nước ngoài không chỉ là lưu chuyển các dòng vốn FDI từ quốc gia này tới quốc gia khác, mà nó còn là sự chuyển giao công nghệ, dây chuyền sản xuất, 11 kinh nghiệm quản lý của các nhà đầu tư. Đây là cơ hội quý hiếm để nước nhận đầu tư có thể tiếp cận với các công nghệ tiên tiến của thời đại và học hỏi các kinh nghiệm quản trị kinh doanh. Thứ sáu, FDI chủ yếu là hoạt động kinh doanh quốc tế của công ty đa quốc gia Doanh nghiệp FDI thường là doanh nghiệp sở hữu 100% vốn nước ngoài hoặc là doanh nghiệp liên doanh giữa nước ngoài và các đối tác trong nước. Để có đủ năng lực kinh nghiệm tham gia vào môi trường kinh doanh quốc tế phức tạp, doanh nghiệp FDI chủ yếu là những công ty đa quốc gia có quy mô đủ lớn để cạnh tranh thị trường.3 Hình thức Về hình thức, FDI có thể được phân loại theo nhiều cách như theo động cơ của nhà đầu tư, theo định hướng của nước nhận đầu tư, theo hình thức thâm nhập,… Các loại hình FDI được phân loại theo động cơ của nhà đầu tư bao gồm: - FDI theo chiều ngang: Đây là loại hình đề cập đến việc mở rộng quy mô sản xuất hàng hóa cùng loại và kinh doanh mô hình tương tự ở trong nước của doanh nghiệp tại nước ngoài.

Hình thức FDI này giúp nhà đầu tư tận dụng được lợi thế cạnh tranh theo quy mô và khai thác toàn bộ lợi thế độc quyền để đạt được lợi ích kỳ vọng. - FDI theo chiều dọc: Hình thức được đầu tư theo hai mục đích khác nhau, từ đó, có sự hiện diện của hai liên kết: backward vertical FDI và forward vertical FDI. Cụ thể, các nhà đầu tư muốn khai thác thị trường yếu tố đầu vào trong kinh doanh, sản xuất tại nước ngoài như nguồn lực giá rẻ, nguồn nguyên liệu thì đó là liên kết backward. Ngoài ra, các nhà sản xuất muốn xúc tiến thương mại, khai thác các kênh phân phối tại nước ngoài để gia nhập thị trường mới và thúc đẩy quá trình tiêu thụ sản phẩm, được coi là liên kết forward.

- FDI hỗn hợp: Là một loại hình khá phức tạp đối với các nhà đầu tư, mặc dù mục đích của chúng được coi là chính đáng khi đầu tư đa dạng hóa ngành kinh doanh nhằm phân tán rủi ro, thâm nhập ngành có tỷ suất lợi nhuận cao. Khi chủ đầu tư và doanh nghiệp tiếp nhận hoạt động trong các ngành nghề, lĩnh vực khác nhau. Chính điều này cũng là một lý do dẫn đến kết quả đầu tư trên thực tế thường không 12 được như dự đoán, vì muốn đạt lợi nhuận cao thì rủi ro cao theo nguyên lý “High risk, high return”. Theo định hướng của nước nhận đầu tư, các dự án FDI được phân biệt thành: - FDI thay thế nhập khẩu: liên quan đến các lĩnh vực sản xuất hàng hóa mà trước đây, nước nhận đầu tư phải nhập siêu các loại hàng này.

- FDI gia tăng xuất khẩu: các dự án đầu tư hoạt động sản xuất giúp nước nhận đầu tư tăng cường xuất khẩu hàng hóa và cải thiện cán cân thanh toán. - FDI do chính phủ khởi xướng: chủ yếu liên quan tới các ngành sản xuất yếu kém, các lĩnh vực khó khăn trong phát triển và thu hút vốn đầu tư nước ngoài như cơ sở hạ tầng, nông nghiệp. Phổ biến nhất trên thế giới cũng như ở Việt Nam, FDI được phân loại theo hình thức thâm nhập: đầu tư mới (Greenfield), mua lại và sáp nhập (M&A), liên doanh (Joint ventures).