CHƯƠNG 1 Trong chương này, tác giả đã trình bày những nét sơ bộ về đề tài nghiên cứu như tính cấp thiết của đề tài, tình hình nghiên cứu của đề tài, ý nghĩa của đề tài về mặt thực tiễn cũng như lý thuyết và các vấn đề có liên quan như phương pháp nghiên cứu, bố cục sơ bộ của luận văn, từ đó giúp người đọc hình dung tổng quan về đề tài này. Do tầm quan trọng trong việc tìm hiểu những nhân tố ảnh hưởng đến thu hút vốn FDI, nên tác giả đã nghiên cứu sơ lược thực tế một vài nước trong khu vực. Trên cơ sở đó, tác giả phân tích và lựa chọn mô hình các nhân tố ảnh hưởng ở chương 2. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 Khái niệm và đặc điểm của đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) 2.1 Khái niệm về đầu tư trực tiếp nước ngoài Theo Tổ chức thương mại thế giới (WTO) (1996): “Đầu tư trực tiếp nước ngoài xuất hiện khi một nhà đầu tư từ một nước (nước chủ đầu tư) có được một tài sản ở nước khác (nước tiếp nhận đầu tư) cùng với quyền quản lý tài sản đó.
Phương diện quản lý là yếu tố để phân biệt đầu tư trực tiếp ra nước ngoài với các công cụ tài chính khác”. Theo Quỹ tiền tệ quốc tế IMF (1993): “Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là vốn đầu tư thực hiện để thu được lợi ích lâu dài theo đó một tổ chức trong một nền kinh tế (nhà đầu tư trực tiếp) thu được lợi ích lâu dài từ một doanh nghiệp đặt tại một nền kinh tế khác. Mục đích của nhà đầu tư trực tiếp là muốn có nhiều ảnh hưởng trong việc quản lý doanh nghiệp đặt tại nền kinh tế khác đó” Theo UNCTAD (1998): “Đầu tư trực tiếp nước ngoài được định nghĩa là một khoản đầu tư trong thời gian dài, phản ánh lợi ích lâu dài và sự kiểm soát của một công ty ở trong một nền kinh tế (nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài hay công ty mẹ) đối với công ty con ở nền kinh tế khác” John Dunning (2008) phân biệt đầu tư trực tiếp nước ngoài và đầu tư gián tiếp nước ngoài. Thứ nhất, đầu tư trực tiếp nước ngoài đòi hỏi có sự di chuyển tài sản hay sản phẩm trung gian, bao gồm vốn tài chính, chuyên gia quản lý, công nghệ,…Thứ hai, không giống như việc giao dịch tài sản và sản phẩm, đầu tư trực tiếp nước ngoài không bao gồm bất kỳ sự thay đổi nào về sở hữu hay quyền kiểm soát các quyết định về việc sử dụng các nguồn lực nằm trong tay nhà đầu tư.
Trong khi đầu tư gián tiếp thì tài sản và sản phẩm được thực hiện bởi thị trường. Ở Việt Nam, khái niệm đầu tư trực tiếp ra nước ngoài được quy định trong Nghị định số 83/2015/NĐ-CP, theo đó, đầu tư ra nước ngoài là việc nhà đầu tư chuyển vốn hoặc thanh toán mua một phần hoặc toàn bộ cơ sở kinh doanh hoặc xác LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 lập quyền sở hữu để thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh ngoài lãnh thổ Việt Nam, đồng thời trực tiếp tham gia quản lý hoạt động đầu tư đó. Như vậy, các khái niệm trên đều bàn đến việc chuyển vốn từ một nền kinh tế này sang một nền kinh tế khác để thực hiện hoạt động kinh doanh và đảm nhiệm điều hành hoạt động của nhà đầu tư, các nhà đầu tư có được nhiều lợi nhuận hơn từ việc đầu tư ra nước ngoài. Tóm lại, có thể hiểu một cách khái quát về đầu tư trực tiếp nước ngoài như sau:“Đầu tư trực tiếp nước ngoài là hình thức đầu tư quốc tế mà chủ đầu tư bỏ vốn để xây dựng hoặc mua phần lớn, thậm chí toàn bộ các cơ sở kinh doanh ở nước ngoài để trở thành chủ sở hữu toàn bộ hoặc từng phần cơ sở đó và trực tiếp quản lý, điều hành và chịu trách nhiệm về hoạt động của đối tượng mà họ bỏ vốn đầu tư”.2 Bản chất của đầu tư trực tiếp nước ngoài Bản chất của đầu tư trực tiếp nước ngoài với tư cách là xuất khẩu tư bản trực tiếp là nguyên nhân sâu xa nhất của các tác động tiêu cực của đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) bên cạnh những tác động tích cực đối với nước tiếp nhận vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) 2.3 Các đặc điểm của đầu tư trực tiếp nước ngoài Đầu tư trực tiếp nước ngoài có các đặc điểm sau: Thứ nhất là đầu tư trực tiếp nước ngoài thường được thực hiện thông qua các phương thức: Xây dựng mới, mua lại toàn bộ hay từng phần của một cơ sở đang hoạt động, mua cổ phiếu của các công ty cổ phần để thao túng hoặc sát nhập các doanh nghiệp với nhau.
Thứ hai là các nhà đầu tư nước ngoài trực tiếp quản lý và điều hành dự án mà họ bỏ vốn đầu tư. Quyền quản lý doanh nghiệp phụ thuộc vào tỷ lệ góp vốn của chủ đầu tư trong vốn pháp định của dự án. Thứ ba là đầu tư trực tiếp nước ngoài không chỉ đưa vốn vào nước tiếp nhận mà có thể cả bí quyết kỹ thuật, công nghệ và kinh nghiệm quản lý hiện đại, tạo ra năng lực sản xuất mới và mở rộng thị trường cho cả nước tiếp nhận đầu tư và nước đi đầu tư. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 Thứ tư là đầu tư trực tiếp nước ngoài là một dự án mang tính lâu dài.2 Thu hút FDI Thu hút FDI là mảng công việc được tiến hành trước khi thực hiện dự án FDI và đối tượng thực hiện là quốc gia tiếp nhận vốn FDI.
Tiến trình công việc thu hút FDI bao gồm các công việc như xúc tiến đầu tư, cải thiện môi trường đầu tư và chính sách ưu đãi, hỗ trợ cho nhà ĐTNN như: miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế nhập khẩu máy móc thiết bị, nguyên liệu, miễn giảm tiền thuê đất, hỗ trợ chi phí giải phóng mặt bằng. Với cách tiếp cận này, các nhà nghiên cứu, hoạch định thường tiến hành đánh giá, so sánh chính sách thu hút FDI của quốc gia, địa phương mình so với các quốc gia, địa phương khác để điều chỉnh, tạo ra lợi thế cạnh tranh nhằm gia tăng dòng vốn đầu tư. Thu hút vốn FDI vào địa phương cần tránh tư tưởng chạy theo quy mô, tốc độ, thu hút bằng mọi giá, cần đánh giá hiệu quả thu hút vốn FDI song song với hiệu quả sử dụng vốn FDI gắn với mục đích phát triển bền vững, giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng cuộc sống nhân dân.3 Các yếu tố tác động đến thu hút các nhà đầu tư Khi thực hiện nghiên cứu về đầu tư trực tiếp nước ngoài thì tác giả Dunning (1977) cho rằng doanh nghiệp thực hiện đầu tư trực tiếp ra nước ngoài khi hội đủ 03 điều kiện: (i) doanh nghiệp phải sở hữu lợi thế so với các doanh nghiệp khác: như về quy mô, công nghệ, mạng lưới tiếp thị, khả năng tiếp cận nguồn vốn với năng suất thấp; (ii) nội vi hóa: việc sử dụng những lợi thế đó trong nội bộ doanh nghiệp có lợi h n là bán cho doanh nghiệp khác hay cho doanh nghiệp khác thuê; (iii) sản xuất tại nước tiếp nhận đầu tư có chi phí thấp h n sản xuất tại nước sở tại. Lý thuyết về hành vi đầu tư của tác giả Romer (1986) và Lucas (1988) cho thấy: hành vi của nhà đầu tư chịu tác động trực tiếp bởi: (i) sự thay đổi trong nhu cầu; (ii) lãi suất; (iii) mức độ phát triển của hệ thống tài ch nh; (iv) đầu tư công; (v) nguồn nhân lực; (vi) các dự án đầu tư khác trong cùng ngành hay trong các ngành có mối liên kết; (vii) tình hình phát triển công nghệ, khả năng tiếp thu và vận dụng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 công nghệ; (viii) mức độ ổn định của môi trường đầu tư; (ix) các quy định về thủ tục và (x) mức độ đầy đủ về thông tin.
Lý thuyết tiếp thị địa phương đã chỉ ra rằng: sự hài lòng của doanh nghiệp nói lên mức độ thỏa mãn của doanh nghiệp khi tiến hành đầu tư vào một địa phương chịu tác động bởi 03 yếu tố: (i) nhóm thuộc tính về cơ sở hạ tầng; (ii) nhóm thuộc tính về chế độ chính sách, dịch vụ đầu tư và kinh doanh; (iii) nhóm thuộc tính về môi trường sống và làm việc (Lam và cộng sự, 2004; Thọ và Trang, 2009; Hổ, 2011) 2.4 Hiệu quả thu hút FDI Hiệu quả thu hút vốn FDI là sự phản ánh tổng thể mức độ gia tăng về số lượng, giá trị dự án FDI đă ng kí, thực hiện vào nước tiếp nhận vốn đầu tư trong điều kiện hoàn cảnh cụ thể, phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và thu hút FDI của địa phương, của vùng, quốc gia tiếp nhận vốn. Hiệu quả thu hút FDI có những đặc điểm sau: hiệu quả thu hút FDI là khái niệm mang tính chủ quan của con người, là một khái niệm “động”; hiệu quả thu hút vốn FDI không kể xuất phát từ những nhà đầu tư lớn hay nhỏ từ nước phát triển hay đang phát triển; hiệu quả thu hút vốn FDI thường xét đến những dự án đầu tư vào lĩnh vực thâm dụng vốn, ít rơi vào những dự án thâm dụng lao động hay khai thác tài nguyên khoáng sản hoặc sử dụng nhiều năng lượng; hiệu quả thu hút FDI thường thuộc về hình thức đầu tư mới (GF) chứ không phải hình thức mua lại và sáp nhập (M&A); hiệu quả thu hút FDI phải gắn liền với quy hoạch đầu tư, định hướng và mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của địa phương, quốc gia tiếp nhận.5 Một số mô hình về thu hút FDI liên quan 2.1 Nghiên cứu của GS. TS Trương Bá Thanh, TS. Lê Văn Huy, ThS.Trần Thị Hân (2010) Trên cơ sở tiếp cận, phân tích và tổng hợp các lý thuyết nghiên cứu của các nước trên thế giới về các nhân tố tác động đến thu hút vốn đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp - du lịch một địa phương, đồng thời qua nghiên cứu định tính, tác giả đã LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 hình thành 7 nhân tố tác động đến thu hút vốn đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp - dịch vụ với các chỉ báo đo lường được giới thiệu trong bảng 2.1 Các nhân tố và chỉ báo (items) của các nhân tố tác động đến thu hút vốn đầu tư Biến số Chỉ báo Lý thuyết nền 1.
Điều kiện TN1.