Đặt vấn đề Theo quan điểm của kinh tế vi mô thì “Nghề là một lĩnh vực hoạt động mà trong đó nhờ đƣợc đào tạo con ngƣời có tri thức, những kỹ năng để làm ra các loại sản phẩm vật chất hay tinh thần nào đó, đáp ứng nhu cầu xã hội. Việc lựa chọn nghề nghiệp trong tƣơng lai đƣợc xem là một quyết định quan trọng trong cuộc đời của học sinh. Việc định hƣớng tốt nghề nghiệp trong tƣơng lai giúp các học sinh THPT đƣa ra đƣợc những hoạt động cho bản thân nhằm trau dồi kiến thức chuyên môn cũng nhƣ các kỹ năng bổ trợ để mang lại thành công trong công việc mình lựa chọn sau này. Trong thực tế, học sinh Trung học phổ thông (THPT) vẫn khá mơ hồ khi lựa chọn ngành, trƣờng đại học để tham gia xét tuyển.
Học sinh chọn ngành học còn theo cảm tính, theo trào lƣu hay theo định hƣớng gia đình mà chƣa cân nhắc kỹ xem ngành mình lựa chọn có phù hợp với bản thân không. Việc chọn trƣờng chƣa phù hợp có thể đƣa đến những lựa chọn sai lầm dẫn tới bản thân không phát huy đƣợc hết năng lực, giảm năng suất và hiệu quả học tập và lao động, khi ra trƣờng khó có việc làm hoặc phải đào tạo lại, gây lãng phí về thời gian và tiền bạc cho bản thân, gia đình và xã hội. Khi mà phong cách sống của các thế hệ trên thế giới có rất nhiều sự khác biệt về quan điểm, lối sống, nhận thức và hành vi so với các thế hệ trƣớc đây mà chúng ta đã biết (Báo cáo “Phong cách sống” (2015) của công ty nghiên cứu thị trƣờng Neilsen) đặc biệt là đối với thế hệ học sinh hiện tại - một phần của thế hệ Z. Điều này tạo nên những sự thách thức cho các doanh nghiệp, tổ chức khi tiếp cận và khai thác thị trƣờng này nói chung và các trƣờng Đại học (ĐH) trong việc tiếp cận thị trƣờng giáo dục nói riêng.
Đặc biệt là trong bối cảnh sắp tới các trƣờng thực hiện cơ chế tự chủ theo Nghị định số 99/2019/NÐ-CP (Lan Hạ, 2015; Nguyễn Hoài, 2017; Thủ tƣớng Chính phủ, 2020). Theo thống kê trong năm 2021, có hơn 700 ngàn thí sinh đăng ký học đại học cao đẳng trên tổng số hơn 1 triệu thí sinh tham dự kỳ thi THPT quốc gia. Khoảng 500 ngàn em học sinh nữa đã tốt nghiệp trung học phổ thông, nhƣng không vào học các trƣờng đại học, cao đẳng. Chƣa kể những em đã tốt nghiệp của những năm trƣớc.
Điều này đã cho thấy rằng xu hƣớng học của học sinh đã thay đổi so với trƣớc đây dẫn đến nhiều trƣờng đại học không tuyển đủ chỉ tiêu. Việc định hƣớng nhƣ thế nào cho các học sinh nhận thấy tầm quan trọng của việc chọn đúng trƣờng và học đúng ngành giúp cho tƣơng lai các em khi ra trƣờng sẽ không gặp phải tình trạng sau 4 năm đại học, sinh viên ra trƣờng phải làm trái ngành mình học hay là phải đào tạo lại từ đầu là một trong những vấn đề đã và đang tồn tại (Thế Đan, 2019; Võ Hải, 2019). Bên cạnh đó, thế giới và Việt Nam đang phải trải qua những tác động tiêu cực chƣa từng có của dịch bệnh COVID-19 (khởi phát từ thành phố Vũ Hán, Trung Quốc từ đầu tháng 1 năm 2020) (Worldometer, 2020). Riêng Việt Nam tình hình dịch vẫn đang diễn ra rất căng thẳng, mặc dù Việt Nam đang kiểm soát tốt dịch tuy nhiên các trƣờng đại học vẫn tiếp tục đóng cửa, hoạt động học tập và giảng dạy vẫn chƣa trở lại bình thƣờng.
Do đó, công tác tuyển sinh của các trƣờng đại học nói chung và những trƣờng đại học trên địa bàn Hà Nội nói riêng với mục tiêu làm thế nào để thu hút đƣợc sinh viên vốn đã không thuận lợi, giờ lại càng khó khăn hơn. 11 Xuất phát từ hiện trạng này, nhóm 10 chọn đề tài: “Nghiên cứu yếu tố ảnh hƣởng đến việc chọn trƣờng đại học của học sinh THPT trên địa bàn Hà Nội” với mong muốn xác định các yếu tố tác động chính đến việc quyết định chọn ngành, chọn trƣờng đại học của thí sinh, trên cơ sở đó giúp bộ phận tuyển sinh của các trƣờng xây dựng kế hoạch truyền thông và tƣ vấn tuyển sinh hiệu quả hơn. Xác lập vấn đề nghiên cứu 1. Mục đích nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu đƣợc thực hiện nhằm mục đích giúp các trƣờng Đại học nắm bắt đƣợc sự lựa chọn trƣờng Đại học của các em học sinh.
Từ đó đề xuất các giải pháp để góp phần nâng cao hiệu quả công tác tƣ vấn hƣớng nghiệp cho học sinh THPT và nâng cao quyết định của học sinh trong quá trình lựa chọn lựa chọn trƣờng đại học. Mục tiêu nghiên cứu: Mục tiêu tổng quát Tìm ra các yếu tố ảnh hƣởng đến việc lựa chọn trƣờng đại học của học sinh trung học phổ thông trên địa bàn Hà Nội. Trên cơ sở đó đƣa ra các hàm ý cho học sinh về việc nâng cao quyết định trong định hƣớng chọn trƣờng và cho các trƣờng Đại học có các biện pháp thu hút học sinh đến với trƣờng. Mục tiêu cụ thể Đề xuất mô hình và giả thuyết nghiên cứu.
Xác định các yếu tố tác động đến việc chọn trƣờng đại học của học sinh THPT trên địa bàn TP Hà Nội Xác định mức độ tác động của các yếu tố đến việc chọn trƣờng đại học của học sinh THPT trên địa bàn TP Hà Nội. Đề xuất giải pháp để các bạn học sinh nâng cao quyết định của học sinh trong quá trình lựa chọn lựa chọn trƣờng đại học Đề xuất giải pháp để các trƣờng ĐH nâng cao hiệu quả công tác tƣ vấn hƣớng nghiệp cho học sinh THPT. Câu hỏi nghiên cứu: Câu hỏi chung: o Yếu tố nào tác động đến việc lựa chọn trƣờng đại học của học sinh THPT trên địa bàn Hà Nội. o Mức độ tác động của các yếu tố đến việc lựa chọn trƣờng đại học của học sinh THPT trên địa bàn Hà Nội nhƣ thế nào? Câu hỏi cụ thể: o Sự phù hợp với đặc điểm cá nhân có tác động đến việc lựa chọn trƣờng đại học của học sinh THPT trên địa bàn Hà Nội không? o Cơ hội nghề nghiệp có tác động đến việc lựa chọn trƣờng đại học của học sinh THPT trên địa bàn Hà Nội không? o Đặc điểm về trƣờng có tác động đến việc lựa chọn trƣờng đại học của học sinh THPT trên địa bàn Hà Nội không? 12 o Ngƣời thân có tác động đến việc lựa chọn trƣờng đại học của học sinh THPT trên địa bàn Hà Nội không? o Nỗ lực tuyển sinh có tác động đến việc lựa chọn trƣờng đại học của học sinh THPT trên địa bàn Hà Nội không? 1.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 1. Đối tƣợng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu tập trung vào các vấn đề liên quan đến các yếu tố tác động đến việc lựa chọn trƣờng đại học của học sinh THPT trên địa bàn Hà Nội, tầm quan trọng và mức độ tác động của các yếu tố đó lên học sinh. Phạm vi nghiên cứu: Không gian: Các trƣờng THPT trên địa bàn Hà Nội. Phạm vi thời gian: Từ tháng 1/2022 đến tháng 4/2022.
Khách thể nghiên cứu: Học sinh tại các trƣờng THPT trên địa bàn Hà Nội. 13 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Các công trình nghiên cứu trong nƣớc Trần Văn Quý và Cao Hào Thi (2009) đã tiến hành nghiên cứu công trình “Các yếu tố ảnh hƣởng đến quyết định chọn trƣờng đại học của học sinh phổ thông trung học” đƣợc đăng trên tạp chí “Khoa học công nghệ” năm 2009. Nghiên cứu này xác định, đánh giá tác động của các yếu tố then chốt ảnh hƣởng đến quyết định chọn trƣờng đại học của học sinh trung học phổ thông (THPT).
Kết quả phân tích 227 bảng trả lời của học sinh lớp 12 năm học 2008 - 2009 của 5 trƣờng THPT tại Quảng Ngãi phản ánh cho thấy 5 yếu tố bao gồm yếu tố cơ hội việc làm trong tƣơng lai; yếu tố đặc điểm cố định của trƣờng đại học; yếu tố về bản thân cá nhân học sinh; yếu tố về cá nhân có ảnh hƣởng đến quyết định của học sinh và yếu tố về thông tin có sẵn ảnh hƣởng đến quyết định chọn trƣờng đại học. Kết quả phân tích hồi quy đa biến đã khẳng định mối quan hệ giữa 5 yếu tố trên với quyết định chọn trƣờng đại học của học sinh THPT với các giả thuyết đƣợc ủng hộ ở mức ý nghĩa 5%. Nguyễn Phƣơng Toàn (2011) đã tiến hành nghiên cứu “Khảo sát các yếu tố tác động đến việc chọn trƣờng của học sinh lớp 12 trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Tiền Giang”. Viện Đảm bảo chất lƣợng giáo dục – Đại Học quốc gia Hà Nội.
Kết quả kiểm định mô hình lý thuyết cũng cho thấy, có 3 yếu tố trong mô hình nghiên cứu không có ý nghĩa thống kê trong việc tác động đến quyết định chọn trƣờng của học sinh, bao gồm: yếu tố về cơ hội trúng tuyển; yếu tố về sự định hƣớng của các cá nhân có ảnh hƣởng và yếu tố tƣơng thích với đặc điểm cá nhân. Dựa trên kết quả nghiên cứu, điều này đƣợc giải thích nhƣ sau: Điểm chuẩn và "89% tỷ lệ chọi" vào các trƣờng ĐH, CĐ thay đổi hàng năm, ngoài ra các trƣờng có điểm trúng tuyển thấp trên thực tế thƣờng là các trƣờng ít danh tiếng, thƣơng hiệu nên chỉ chủ yếu thu hút đƣợc lực lƣợng học sinh có học lực khá, trung bình. Ngoài ra việc ảnh hƣởng của cha mẹ, thân nhân đến quyết định chọn trƣờng của học sinh phụ thuộc vào sự hiểu biết và uy tín của họ đối với học sinh. Mặt khác qua kết quả thống kê mô tả cho thấy hầu hết học sinh đều chọn lựa ngành học phù hợp sở thích và năng lực cá nhân, nhƣng sự đánh giá năng lực và sở thích chỉ mang tính chất cảm tính nên không có sự khác biệt giữa các nhóm trong kết quả thống kê.
Trần Thị Hồng Thủy (2021) đã tiến hàng nghiên cứu các nhân tố tác động đến quyết định lựa chọn trƣờng Đại học Kinh tế, Đại học Huế của học sinh lớp 12 tại tỉnh Thừa Thiên Huế. Kết quả phân tích cho thấy mức độ ảnh hƣởng đến quyết định chọn trƣờng Đại học Kinh tế, Đại học Huế của học sinh 12 đƣợc sắp xếp theo trình tự giảm dần nhƣ sau: chi phí học tập – đặc điểm trƣờng học – Danh tiếng – Đặc điểm cá nhân – Nhóm tham khảo – Cơ hội nghề nghiệp và cuối cùng là Tƣ vấn truyền thông.