Luận văn thạc sĩ: Các nhân tố tác động đến kim ngạch xuất khẩu cà phê ở Việt Nam giai đoạn 2003-2013

Luận văn thạc sĩ phân tích ueh các nhân tố tác động đến kim ngạch xuất khẩu cà phê ở việt nam giai đoạn 2003 2013, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi

• Tác giả: Lê Hồng Vân
• Người hướng dẫn: TS. Trần Tiến Khai
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Các nhân tố tác động đến kim ngạch xuất khẩu cà phê ở Việt Nam giai đoạn 2003-2013
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Dữ liệu và phương pháp
• 1.5. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• 2.1. Tổng quan lý thuyết
• 2.1.1. Khái niệm xuất khẩu
• 2.1.2. Lý thuyết thương mại quốc tế - trường phái trọng thương
• 2.1.3. Lý thuyết lợi thế tuyệt đối của Adam Smith
• 2.2. Các nghiên cứu liên quan
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ TẢ DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP
• 3.1. Khung phân tích
• 3.2. Xây dựng mô hình nghiên cứu
• 3.3. Xác định và mô tả các biến số
• 3.3.1. Biến phụ thuộc
• 3.3.2. Biến độc lập
• 3.4. Xử lý số liệu
• 3.4.1. Mô hình hồi quy dữ liệu bảng
• 3.4.2. Phương pháp chọn mẫu Heckman
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thực trạng xuất khẩu cà phê của Việt Nam trong giai đoạn 2003-2013
• 4.1.1. Quy mô và tốc độ tăng trưởng
• 4.1.2. Chủng loại cà phê ở Việt Nam
• 4.1.3. Cơ cấu thị trường xuất khẩu
• 4.2. Vai trò của xuất khẩu cà phê đối với sự phát triển kinh tế ở Việt Nam
• 4.3. Khái quát yếu tố ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam
• 4.3.1. Cơ cấu thị trường xuất khẩu
• 4.3.2. Các yếu tố hấp dẫn/cản trở
• 4.4. Thống kê mô tả
• 4.5. Giải thích kết quả hồi quy
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Kết luận
• 5.2. Hàm ý chính sách
• 5.3. Hạn chế của nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về kim ngạch xuất khẩu cà phê Việt Nam giai đoạn 2003 2013

Cà phê là một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, đóng góp quan trọng vào nền kinh tế quốc dân. Giai đoạn 2003-2013, kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam đã có những biến động đáng kể. Theo số liệu từ Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam, xuất khẩu cà phê đã đạt gần 2 tỷ USD vào năm 2007 và tăng lên hơn 3 tỷ USD vào năm 2013. Tuy nhiên, sản lượng xuất khẩu không ổn định, chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như giá cả, chính sách và điều kiện thời tiết.

1.1. Tình hình xuất khẩu cà phê Việt Nam trong giai đoạn 2003 2013

Trong giai đoạn này, Việt Nam đã trở thành một trong những nước xuất khẩu cà phê lớn nhất thế giới. Sản lượng cà phê xuất khẩu tăng trưởng mạnh mẽ, đặc biệt là cà phê Robusta. Tuy nhiên, sự biến động của giá cả trên thị trường thế giới đã ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu.

1.2. Vai trò của cà phê trong nền kinh tế Việt Nam

Cà phê không chỉ là nguồn thu ngoại tệ lớn mà còn tạo việc làm cho hàng triệu người dân. Ngành cà phê góp phần vào sự phát triển kinh tế nông thôn và cải thiện đời sống cho nông dân.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu cà phê Việt Nam

Nhiều yếu tố tác động đến kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam trong giai đoạn 2003-2013. Các yếu tố này bao gồm chính sách xuất khẩu, giá cả thị trường, và điều kiện khí hậu. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các giải pháp hiệu quả hơn.

2.1. Chính sách xuất khẩu cà phê của Việt Nam

Chính sách xuất khẩu cà phê đã có những thay đổi quan trọng nhằm thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu. Các biện pháp hỗ trợ từ chính phủ đã giúp nâng cao năng lực cạnh tranh cho cà phê Việt Nam trên thị trường quốc tế.

2.2. Tác động của giá cả thị trường đến xuất khẩu

Giá cà phê trên thị trường thế giới có ảnh hưởng lớn đến kim ngạch xuất khẩu. Sự biến động giá cả có thể dẫn đến sự thay đổi trong quyết định xuất khẩu của các doanh nghiệp.

2.3. Ảnh hưởng của điều kiện khí hậu đến sản xuất cà phê

Điều kiện khí hậu là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sản lượng cà phê. Thời tiết bất lợi có thể làm giảm năng suất và chất lượng cà phê, từ đó ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu.

III. Phương pháp nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu cà phê

Nghiên cứu này sử dụng mô hình hồi quy để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu cà phê. Dữ liệu được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm các báo cáo thống kê và tài liệu nghiên cứu trước đó.

3.1. Mô hình hồi quy dữ liệu bảng

Mô hình hồi quy dữ liệu bảng được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố độc lập và kim ngạch xuất khẩu. Phương pháp này cho phép xem xét các biến động theo thời gian và không gian.

3.2. Phân tích định lượng các yếu tố ảnh hưởng

Phân tích định lượng giúp xác định mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến kim ngạch xuất khẩu. Kết quả sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà hoạch định chính sách.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các yếu tố như GDP của nước nhập khẩu, dân số, và giá xuất khẩu có mối tương quan tích cực với kim ngạch xuất khẩu cà phê. Những phát hiện này có thể được áp dụng để cải thiện chính sách xuất khẩu cà phê của Việt Nam.

4.1. Kết quả phân tích hồi quy

Kết quả phân tích hồi quy cho thấy rằng các yếu tố kinh tế vĩ mô có ảnh hưởng lớn đến kim ngạch xuất khẩu. Cụ thể, GDP và dân số của nước nhập khẩu có tác động tích cực đến xuất khẩu cà phê.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào chính sách

Các nhà hoạch định chính sách có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để điều chỉnh các biện pháp hỗ trợ xuất khẩu, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho cà phê Việt Nam trên thị trường quốc tế.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của xuất khẩu cà phê Việt Nam

Xuất khẩu cà phê Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Tuy nhiên, cần phải có các giải pháp đồng bộ để nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Việc cải thiện chính sách và tăng cường hợp tác quốc tế sẽ là chìa khóa cho sự phát triển bền vững.

5.1. Tóm tắt các kết quả chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu cà phê. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp cải thiện chính sách xuất khẩu.

5.2. Triển vọng tương lai của xuất khẩu cà phê

Với những nỗ lực cải thiện chất lượng và mở rộng thị trường, xuất khẩu cà phê Việt Nam có thể tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH -------------------- LÊ HỒNG VÂN CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN KIM NGẠCH XUẤT KHẨU CÀ PHÊ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2003-2013 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Tp. Hồ Chí Minh, 10/2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH -------------------- LÊ HỒNG VÂN CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN KIM NGẠCH XUẤT KHẨU CÀ PHÊ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2003-2013 CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ PHÁT TRIỂN MÃ SỐ:60310105 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: TS. TRẦN TIẾN KHAI Tp. Hồ Chí Minh, 10/2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận văn “Các nhân tố ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu cà phê ở Việt Nam giai đoạn 2003-2013” là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi. Các tài liệu tham khảo, số liệu thống kê trong Luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng. Kết quả của Luận văn chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 10 năm 2015 LÊ HỒNG VÂN LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH DANH MỤC BẢNG BIỂU TÓM TẮT CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU .1Vấn đề nghiên cứu.2 Mục tiêu nghiên cứu.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .4 Dữ liệu và phương pháp .5 Cấu trúc luận văn .3 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN .1 Tổng quan lý thuyết .1 Khái niệm xuất khẩu.2 Lý thuyết thương mại quốc tế - trường phái trọng thương .3 Lý thuyết lợi thế tuyệt đối của Adam Smith.4 Lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo .5 Mô hình Hecksher-Ohlin .6 Mô hình hấp dẫn trong thương mại .2 Các nghiên cứu liên quan .13 CHƯƠNG 3: MÔ TẢ DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP .1 Khung phân tích .2 Xây dựng mô hình nghiên cứu .3 Xác định và mô tả các biến số .26 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Biến phụ thuộc.2 Biến độc lập. Xử lý số liệu . Error! Bookmark not defined.1 Mô hình hồi quy dữ liệu bảng . Error! Bookmark not defined.2 Phương pháp chọn mẫu Heckman .35 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Error! Bookmark not defined.1 Thực trạng xuất khẩu cà phê của Việt Nam trong giai đoạn 2003-2013 . Error! Bookmark not defined.1 Quy mô và tốc độ tăng trưởng . Error! Bookmark not defined.2 Chủng loại cà phê ở Việt Nam .3 Cơ cấu thị trường xuất khẩu . Error! Bookmark not defined.2 Vai trò của xuất khẩu cà phê đối vớisự phát triển kinh tế ởViệt Nam . Error! Bookmark not defined.3 Khái quát yếu tố ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam . Error! Bookmark not defined.1 Cơ cấu thị trường xuất khẩu . Error! Bookmark not defined.2 Các yếu tố hấp dẫn/cản trở .4 Thống kê mô tả.5 Giải thích kết quả hồi quy .57 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH .2 Hàm ý chính sách .3 Hạn chế của nghiên cứu .68 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (Association of South East Asia Nations) Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông Bộ NN&PTNN Việt Nam thôn Việt Nam Giá tại cửa khẩu của bên Nhập khẩu ( Giá đã bao gồm chi phí bảo hiểm, vận Giá CIF (Cost, Insurance, Freight) chuyển hàng hoá tới cửa khẩu của bên Nhập khẩu) EGM (Extended Gravity Model) Mô hình hấp dẫn mở rộng EU (European Union) Liên minh châu Âu FEM(Fixed Effect Model) Mô hình hiệu ứng cố định GDP(Gross Domestic Product) Tổng thu nhập nội địa ICO (International Coffee Organization) Tổ chức cà phê quốc tế Hiệp định thương mại tự do (được thành lập vào năm 1991 giữa các nước MERCOSUR (Mercado Común del Sur) Brasil, Argentina, Uruguay, Paraguay, Venezuela. Bolivia, Chile, Colombia, Ecuador và Peru) Mô hình HO Mô hình Hecksher - Ohlin NAFTA Hiệp định mậu dịchTự do Bắc Mỹ (North America Free Trade Agreement) OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế Pool OLS Mô hình hồi quy gộp REM(Random Effect Model) Mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên RTAs (regional trade agreements) Hiệp định thương mại tự do cấp vùng TNHH Trách nhiệm hữu hạn Vicofa Hiệp hội Cà phê Cao cao Việt Nam WB (World Bank) Ngân hàng thế giới WTO(World Trade Organization) Tổ chức thương mại quốc tế LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH Hình 3.1 Khung phân tích của nghiên cứu…………………………………….1 Sản lượng cà phê qua các năm ………………………………………….2 Kim ngạch và sản lượng cà phê xuất khẩu của Việt Nam trong giai đoạn 2003-2013………………………………………………………….3 Các thị trường nhập khẩu cà phê của Việt Nam……………………….4 Sản lượng cà phê xuất khẩu trung bình của Việt Nam trong giai đoạn 2003-2013………………………………………………………………………….5 Giá cả và sản lượng cà phê trung bình ở các khu vực…………….6 Biểu đồ tương quan giữa biến độc lập và biến phụ thuộc………….54 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1 Tóm tắt các nghiên cứu thực nghiệm……………………………………19 Bảng 3.1 Tóm tắt biến và nguồn dữ liệu……………………………………….1 Diện tích đất trồng cà phê qua các năm…………………………………39 Bảng 4.2 Sản lượng cà phê Việt Nam từ 2003-2013………………………………40 Bảng 4.3 Các mặt hàng nông sản xuất khẩu chia theo sản phẩm và năm……….4GDP Việt Nam chia theo khu vưc kinh tế giai đoạn 2003-2013…….6 Kết quả thống kê mô tả của các biến chính trong mô hình phân tích….6 Kết quả hồi quy theo OLS, FEM và REM…………………………….7 Kết quả hồi quy theo mô hình Heckman 2 bước……………………….64 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TÓM TẮT Cà phê là một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ đạo của Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Theo số liệu của Hiệp hội cà phê ca cao Việt Nam, xuất khẩu cà phê của Việt Nam năm 2007 đã đạt gần 2 tỷ USD/năm và tới niên vụ 2012-2013 Việt Nam xuất khẩu được hơn 1,4 triệu tấn cà phê trị giá hơn 3 tỷ USD. Tuy nhiên, sản lượng cà phê xuất khẩu mỗi năm lên xuống thất thường. Nghiên cứu nhằm mục đích chỉ ra các nhân tố ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2003 đến năm 2013. Nghiên cứu được tiến hành dựa trên việc thu thập dữ liệu thứ cấp được công bố trên các phương tiện thong tin đại chúng và sau đó được tổng hợp, phân tích và xử lý. Nghiên cứu áp dụng mô hình hấp dẫn trong thương mại được đưa ra bởi Krugman và Maurice (2005). Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng GDP nước nhập khẩu, dân số nước nhập khẩu, giá xuất khẩu, độ mở của nền kinh tế và việc gia nhập vào các hiệp định thương mại tự do có một mối tương quan tích cực đến kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam, ngược lại, khoảng cách địa lý và khoảng cách kinh tế, việc gia nhập vào WTO không mang lại ý nghĩa thống kê. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 1.1 Vấn đề nghiên cứu Việt Nam là một nước có nên nông nghiệp lâu đời, có tiềm năng khá lớn trong việc sản xuất hàng nông sản. Cà phê là một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam và là mặt hàng nông sản xuất khẩu đứng thứ 2 về kim ngạch sau gạo. Chính vì thế ngành cà phê đã có một vai trò rất lớn trong nền kinh tế quốc dân. Theo mô hình cơ bản trong lý thuyết thương mại quốc tế của Heckscher-Ohlin (Mai Ngọc Cường, 2006) một quốc gia sẽ có lợi thế so sánh trong việc sản xuất và do đó sẽ xuất khẩu sản phẩm thâm dụng các yếu tố sản xuất mà nó dồi dào một cách tương đối. Với lý thuyết lợi thế so sánh của Ricardo (Mai Ngọc Cường, 2006), các mặt hàng nông lâm thủy sản Việt Nam vẫn còn sức cạnh tranh cao trên thị trường thế giới. Trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế đang được đẩy mạnh, mỗi nước đều có những lợi thế so sánh của riêng mình thì cà phê đư ợc coi là một thế mạnh của Việt Nam. Theo Hiệp hội Cà phê Ca cao của Việt Nam xuất khẩu cà phê của Việt Nam ngày càng tăng trưởng trong 4 năm (từ năm 2009 đến năm 2012) với tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 17,7%/năm. Điều này cho thấy các thị trường chính nhập khẩu mặt hàng này ngày càng ưa chuộng cà phê Việt Nam và số lượng thị trường xuất khẩu của mặt hàng cà phê ngày càng được mở rộng. Thực tế , trị giá xuất khẩu cà phê của Việt Nam trong năm 2007 là l,9 tỷ USD nhưng đến năm 2012 tăng lên thành 2,7 tỷ USD và năm 2013 là 3,6 tỷ USD và xuất khẩu nông sản hiện là nguồn thu ngoại tệ lớn của đất nước. Hoạt động sản xuất và xuất khẩu cà phê không những đảm bảo được nhu cầu trong nước, giải quyết việc làm cho người lao động mà còn giúp nâng cao đời sống cho người nông dân, là động lực thúc đẩy quá trình sản xuất trong nước. Hoạt động này sẽ giúp cho Việt Nam có thể khai thác tối đa lợi thế về điều kiện khí hậu, tài nguyên, nguồn nhân lực.Với vai trò to lớn như vậy, xuất khẩu cà phê được coi là một mũi nhọn chủ lực ở Việt Nam trong phát triển kinh tế. Đặc biệt là ở các mặt hàng như gạo, cà phê, cao su đã đóng góp một phần không nhỏ vào tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước nói riêng và tổng sản LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 phẩm GDP nói chung. Bên cạnh đó, ngành cà phê còn góp phần làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế: ngành cà phê gắn với cả một quá trình khép kín từ sản xuất đến tiêu dùng. Điều này kéo theo theo một loạt các ngành kinh tế phát triển như ngành xây dựng các cơ sở để nghiên cứu giống, ngành thuỷ lợi, ngành giao thông, ngành chế tạo máy móc,. Vì thế đẩy mạnh qúa trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở các vùng nơi có cây cà phê phát triển. Điều này góp phần đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hoá hiện đại hoá trong nông nghiệp nông thôn.Tuy nhiên, trong những năm trở lại đây, hoạt động xuất khẩu hàng nông sản có tộc độ phát triển không ổn định. Sau khi Việt Nam gia nhập vào WTO năm 2007 và khủng hoảng kinh tế vào năm 2008, đã có những ảnh hưởng đáng kể đến kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam .