Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI PHẠM MẠI DÂM 1. KHÁI NIỆM VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC QUY ĐỊNH CÁC TỘI PHẠM VỀ MẠI DÂM 1. Khái niệm tội phạm về mại dâm Mại dâm là hiện tượng tiêu cực gây ra ảnh hưởng xấu cho xã hội, làm suy đồi đạo đức, lối sống, thuần phong, mỹ tục của dân tộc. Không những thế một số hành vi mại dâm còn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển về thể chất và trí tuệ của người chưa thành niên, gây ảnh hưởng xấu tới trật tự xã hội xâm phạm đến quyền được bảo vệ và sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, ảnh hưởng những giá trị đạo đức xã hội, làm suy giảm sức khỏe và giống nòi và là một trong những nguyên nhân gây lan các bệnh xã hội, đại dịch HIV/AIDS… kéo theo nó là những tệ nạn xã hội khác nảy sinh.
Chính vì vậy, pháp luật hình sự nước ta đã quy định một số hành vi nguy hiểm trong hoạt động mại dâm là tội phạm cần phải xử lý nghiêm minh bằng hình phạt và cụ thể hóa nó trong Bộ luật hình sự 1999 tại các Điều 254 - Tội chứa mại dâm với khung hình phạt cao nhất từ hai mươi năm đến tù chung thân, Điều 255 - Tội môi giới mại dâm với khung hình phạt cao nhất đến hai mươi năm tù, Điều 256 - Mua dâm người chưa thành niên với khung hình phạt cao nhất đến mười lăm năm. Tội phạm về mại dâm đã có lịch sử xuất hiện từ lâu đời và hiện nay vẫn đang tồn tại và diễn biến phức tạp, gây ra nhức nhối cho toàn xã hội. Thế nhưng cách hiểu thế nào là tội phạm về mại dâm thì chưa có một khái niệm thống nhất. Theo tác giả Trần Hải Âu: Tội phạm mại dâm là những hành vi nguy hiểm cho xã hội về mua bán tình dục, được quy định trong Bộ luật hình sự do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý xâm phạm 16 z đến trật tự công cộng, đạo đức xã hội, nếp sống văn minh xã hội chủ nghĩa, đến sức khỏe, danh dự, nhân phẩm con người, ảnh hưởng đến an ninh trật tự [1].
Tương tự như trên, theo PGS.TS Nguyễn Huy Thuật: Tội phạm mại dâm là những hành vi nguy hiểm cho xã hội liên quan đến mua bán tình dục, được quy định trong Bộ luật hình sự do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý xâm hại đến trật tự công cộng, đạo đức xã hội, nếp sống văn minh xã hội chủ nghĩa, đến sức khỏe, danh dự, nhân phẩm con người, ảnh hưởng đến an ninh xã hội [33, tr. Tuy nhiên một số học giả khi nghiên cứu tội phạm về mại dâm lại cho rằng, tội phạm về mại dâm bao gồm các hành vi: Chứa mại dâm; Môi giới mại dâm; Mua dâm người chưa thành niên; Mua bán phụ nữ, trẻ em vì mục đích mại dâm. Trong tác phẩm "Phòng ngừa tội phạm ở Việt Nam thời kỳ hội nhập", GS.TS Nguyễn Xuân Yêm cho rằng: Tội phạm mại dâm bao gồm các hành vi về hoạt động mua bán tình dục được quy định và điều chỉnh bằng pháp luật hình sự, tội phạm về mại dâm bao gồm các hành vi sau: Chứa mại dâm: là hành vi sử dụng, thuê, mượn, cho mượn địa điểm, phương tiện để mua bán dâm. Môi giới mại dâm: là hoạt động dụ dỗ, dẫn dắt, làm trung gian để các đối tượng gặp nhau thực hiện hành vi mua bán dâm.
Mua dâm người chưa thành niên: là hành vi thỏa thuận trả tiền hoặc vật chất khác để được giao cấu với người chưa thành niên. Mua bán phụ nữ, trẻ em vì mục đích mại dâm: là hành vi chuyển giao phụ nữ, trẻ em để thực hiện hành vi mại dâm nhằm thu lợi nhuận [50, tr. Theo tác giả Nguyễn Hoàng Minh: 17 z Tội phạm mại dâm là những hành vi nguy hiểm cho xã hội trong hoạt động mua bán tình dục được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý xâm phạm tới trật tự công cộng, an toàn công cộng, đến nếp sống văn minh, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm con người, cần phải xử lý nghiêm minh bằng pháp luật hình sự [24, tr. Chúng tôi đồng ý với các quan điểm trên khi nói tội phạm về mại dâm là hành vi nguy hiểm cho xã hội thuộc lĩnh vực mua bán tình dục do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý.
Tuy nhiên qua nghiên cứu cụ thể cho thấy tội phạm về mại dâm bao gồm nhiều hành vi khác nhau nên không thể dùng "tội phạm mại dâm" mà phải dùng "tội phạm về mại dâm" mới bao hàm hết hành vi thuộc nhóm tội này, vì vậy để chính xác về thuật ngữ chúng tôi hoàn toàn đồng ý như tác giả Nguyễn Hoàng Minh đã sử dụng cụm từ "tội phạm về mại dâm". Mua bán phụ nữ, trẻ em vì mục đích mại dâm đã được quy định tại khoản 2, điểm a Điều 119 và khoản 2 điểm g Điều 120 Bộ luật hình sự 1999 làm tình tiết tăng nặng trong định khung hình phạt của hai tội nói trên nên không thuộc tội phạm về mại dâm. Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự năm 2009 chuyển mua bán phụ nữ Điều 119 thành mua bán người bao gồm cả phụ nữ và đàn ông và vì mục đích mại dâm là một trong tình tiết tăng nặng. Từ những phân tích trên, khái niệm tội phạm về mại dâm theo chúng tôi được hiểu như sau: Tội phạm về mại dâm là những hành vi nguy hiểm cho xã hội trong hoạt động mua bán tình dục được quy định trong Bộ luật hình sự do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý, xâm phạm trật tự xã hội, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con người được thể hiện qua các hành vi chứa mại dâm, môi giới mại dâm, mua dâm người chưa thành niên.
Ý nghĩa việc quy định các tội phạm về mại dâm trong luật hình sự Việt Nam Ở Việt Nam, đứng trên phương diện đạo đức xã hội mại dâm là vấn đề tiêu cực bị xã hội lên án gay gắt. Ngay ở thời kỳ phong kiến hiện tượng mại dâm đã tồn tại, hoạt động dưới hình thức đơn giản như: gái nhảy, hát cô đầu. nhằm phục vụ các quan lại, mặc dù thời kỳ này mại dâm không bị coi là tội phạm. Trải qua thời kỳ thực dân pháp đô hộ để dễ bề cai trị, thực dân Pháp cho phép mại dâm tồn tại như một nghề và hoạt động công khai.
Tuy nhiên ngay khi giành được chính quyền năm 1945, Đảng và Nhà nước ta đã xác định đây là một hiện tượng xã hội tiêu cực, gây ảnh hưởng tác động xấu đối với đời sống xã hội, ảnh hưởng tới đạo đức, lối sống thuần phong mỹ tục của dân tộc cần phải được đấu tranh phòng ngừa triệt để. Quan điểm này càng được thể hiện khi đất nước được thống nhất, cả nước tập trung xây dựng chủ nghĩa xã hội, xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam, mại dâm đã được Chính phủ cách mạng lâm thời quy định là tội phạm và phải chịu hình phạt trong Sắc luật số 03-SL/76 ngày 15 tháng 3 năm 1976. Trải qua từng giai đoạn phát triển của đất nước, tội phạm về mại dâm tiếp tục được ghi nhận trong Bộ luật hình sự đầu tiên năm 1985 tại Điều 202, tội chứa mại dâm, tội môi giới mại dâm. Các tội phạm về mại dâm gồm các Điều 254 tội chứa mại dâm, Điều 255 tội môi giới mại dâm, Điều 256 tội mua dâm người chưa thành niên được quy định tại Bộ luật hình sự năm 1999 - thuộc Chương XIX - Chương các tội phạm xâm phạm xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng.
Do đó, vị trí đó thể hiện nhận thức đúng đắn về ý nghĩa của quy định về các tội phạm này. Việc quy định các tội phạm về mại dâm trong Bộ luật hình sự năm 1999 là cơ sở pháp lý quan trọng nhất để đấu tranh chống lại hành vi xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng - các hành vi suy đồi đạo đức, ảnh hưởng 19 z thuần phong mỹ tục và đang có xu hướng gia tăng trong thực tiễn. Việc quy định các tội phạm về mại dâm có ý nghĩa to lớn ở nhiều phương diện, cụ thể: Thứ nhất, quy định các tội phạm về mại dâm là sự ghi nhận và bảo đảm trong pháp luật Việt Nam các chuẩn mực xã hội, đạo đức, lối sống, thuần phong mỹ tục, nếp sống văn minh, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm con người được thừa nhận bởi cộng đồng nhân loại. Các chuẩn mực xã hội này được được khẳng định trong các văn kiện của Liên hợp quốc, cũng như nhiều đạo luật của khắp các quốc gia trên thế giới.
Ngăn chặn các hành vi xâm phạm và biểu hiện xâm phạm bằng pháp luật hình sự là phương pháp đảm bảo hữu hiệu nhất các giá trị chuẩn mực xã hội, thuần phong mỹ tục, nếp sống văn minh, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm con người. Thứ hai, quy định các tội phạm về mại dâm là nội dung cụ thể hóa nhiệm vụ của Bộ luật hình sự Việt Nam đã được ghi nhận tại Bộ luật này và: Bộ luật hình sự có nhiệm vụ bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ quyền bình đẳng giữa đồng bào các dân tộc, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, bảo vệ trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa, chống mọi hành vi phạm tội; đồng thời giáo dục mọi người ý thức tuân theo pháp luật, đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm [29]. Chính vì thế bảo vệ các chuẩn mực xã hội, thuần phong mỹ tục, đạo đức, danh dự, nhân phẩm con người là một nhiệm vụ cơ bản, hàng đầu mang ý nghĩa hết sức quan trọng và cần thiết. Thứ ba, quy định các tội phạm về mại dâm cùng với các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng đã thể chế hóa chủ trương của Đảng ta.
Nghị quyết Đại hội Đảng XI đã đưa nhiệm vụ "Tập trung giải quyết một số vấn đề xã hội bức xúc (suy thoái đạo đức, lối sống, tệ nạn xã hội, trật tự, kỷ cương xã hội) làm nhiệm vụ trọng tâm cần giải quyết trong giai đoạn tới" [17]. 20 z Với những ý nghĩa nêu trên, các tội phạm về mại dâm cần phải được các nhà làm luật nước ta quy định một cách chính xác, khoa học, đầy đủ và áp dụng nghiêm minh, hiệu quả trên thực tế.