Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC QUẢN LÝ CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƯỜNG MẦM NON 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1.1 Trên thế giới - Theo cuốn “một số vần đề về tư tưởng” của Hồ Văn Vĩnh (nhà xuất bản chính trị quốc gia; Hà Nội - 2003) cuối thể kỷ XVIII, Robert owen (1771 - 1858) Chales Babbage (1972 - 1871) và Andrew Ure (1778 - 1875) ở phương Tây đã đưa ra ý tưởng muốn tăng năng suất lao động, cần tập trung giải quyết một số yếu tố cơ bản trong hoạt động quản lý như vấn đề phúc lợi, giám sát công nhân, mối quan hệ giữa người quản lý đối với người bị quản lý và đặc biệt là nâng cao năng lực quản lý cho người quản lý. Nhà khoa học Frederick Winslow Taylo (1856 - 1915) đã đề cập tới phát triển của người quản lý khi ông bàn về bốn nguyên tắc quản lý khoa học. Theo các tác giả Nguyễn Thị Doan - Đỗ Minh Cương - Phương Kỳ Sơn viết tại cuốn “Các học thuyết quản lý” (NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1996) tại Pháp, tác giả Henri Fayol (1841 - 1925) đã đưa ra 5 chức năng cơ bản của quản lý, 16 quy tắc về chức trách quản lý và 14 nguyên tắc quản lý hành chính, trong đó ông đã khẳng định nếu người quản lý có đủ phẩm chất và năng lực để kết hợp nhuần nhuyễn các chức năng, các quy tắc và nguyên tắc quản lý thì sẽ đạt được mục tiêu quản lý của tổ chức.
- Vào thập kỷ 70 - 80 của thể kỷ XX đến nay, đã có các công trình nghiên cứu về quản lý trong môi trường xã hội luôn luôn biến đổi, quản lý theo quan điểm hệ thống và quản lý tình huống thì vấn đề nâng cao chất lượng của người quản lý thực sự đã được đề cập tới. Tiêu biểu nhất là công trình của ba tác giả Harold Kntz, Cyril Odonnel, Heinz weihrich với tác phẩm nổi tiếng nhất là cuốn “những vấn đề cốt yếu của quản lý” - 1994. Công trình này đã đề cập nhiều hơn về các yêu cầu chất lượng của người quản lý.2 Ở Việt Nam Vấn đề đội ngũ CBQL và bồi dưỡng năng lực quản lý cho đội ngũ CBQL nói chung và bồi dưỡng năng lực QL cho đội ngũ CBQL giáo dục Mầm non nói riêng đã được Đảng và Nhà nước quan tâm. Nhiều nhà khoa học, CBQL trong và ngoài ngành giáo dục và các giáo viên quan tâm nghiên cứu: Chủ tịch Hồ Chí Minh thường nói: “Cán bộ là gốc của mọi công việc”; “Công việc thành hay bại đều từ cán bộ mà ra” [8].
Cán bộ là vốn quý của cách mạng, có vốn mới làm ra lãi, bất cứ chính sách, công tác gì nếu có cán bộ tốt thì thành công tức có lãi, không có cán bộ tốt thì hỏng việc tức lỗ vốn. Vì vậy, công tác cán bộ phải được xem là công việc gốc của Đảng, phải biết cách lựa chọn, sử dụng và không ngừng bồi dưỡng cán bộ để cái vốn quý đó ngày càng to lớn lên theo yêu cầu, nhiệm vụ của cách mạng. Sau cách mạng Tháng Tám năm 1945, Người lại nêu ra những tiêu chuẩn để lựa chọn bồi dưỡng, sử dụng, xây dựng đội ngũ cán bộ vững mạnh đáp ứng yêu cầu tình hình mới. Bước vào thời kỳ chống Mỹ cứu nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội, trong nhiều bài nói và viết của mình, Người thường xuyên nhắc nhở cán bộ chẳng những phải thạo về chính trị mà phải giỏi về chuyên môn, cán bộ lãnh đạo trong ngành nào thì phải biết chuyên môn về ngành đó.
Những quan điểm, tư tưởng của Chủ Tịch Hồ Chí Minh về giáo dục đã định hướng cho vấn đề đào tạo bồi dưỡng, huấn luyện đội ngũ giáo viên mới: “Không có giáo dục, không có cán bộ thì không nói gì đến kinh tế - văn hoá”. Bằng nhiều bài viết, bài nói chuyện về vấn đề giáo dục, Người thường xuyên động viên đội ngũ giáo viên và CBQL ở tất cả các bậc học nỗ lực phấn đấu vươn lên hoàn thành xuất sắc trọng trách nặng nề và vẻ vang mà xã hội giao phó: “Chăm lo dạy dỗ con em của nhân dân thành người công dân tốt, người lao động tốt, người chiến sĩ tốt, người cán bộ tốt của nước nhà”. 8 Trong những năm tháng chiến tranh, đề tài về bồi dưỡng năng lực QUẢN LÝ chưa được nghiên cứu một cách hệ thống và sâu rộng. Từ những năm đầu của thập kỷ 90 đến nay đã xuất hiện nhiều công trình nghiên cứu có giá trị, đáng lưu ý đó là: - Tài liệu “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về lãnh đạo và quản lý giáo dục trong thời kỳ đổi mới” do Nguyễn Vinh Hiển chỉ đạo biên soạn và Dự án Phát triển Giáo viên THPT và TCCN là cơ quan tổ chức biên soạn.
Tham gia biên soạn là 12 nhà khoa học về quản lý giáo dục. Tài liệu gồm 16 chuyên đề về quản lý, năng lực và phát triển năng lực đối với HTGD, chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011- 2020 với sự nghiệp đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục Việt Nam, quản lý giáo dục ở nước ta trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường và đẩy mạnh hội nhập quốc tế, quản lý chất lượng giáo dục, giao tiếp của HT giáo dục, phong cách lãnh đạo… Tài liệu nhằm giúp HTGD nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý giáo dục, phục vụ cho công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục [22]. Đồng thời đã có một số luận án, đề tài, bài viết, chuyên khảo, tham luận của một số nhà nghiên cứu, nghiên cứu sinh. đã quan tâm đến vấn đề bồi dưỡng năng lực QL cho đội ngữ CBQL như: - Tác giả Hoàng Tâm Sơn trong nghiên cứu của mình ở đề tài cấp Bộ “Một số vấn đề tổ chức khoa học lao động của người Hiệu trưởng” đã đưa ra các biện pháp và kiến nghị về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục các tỉnh phía Nam trước yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong những năm đầu thế kỉ XXI: “Đào tạo lại và bồi dưỡng thường xuyên về chuyên môn nghiệp vụ cho HT giáo dục các trường từ mầm non đến trung học phổ thông, cao đẳng, đại học nhằm tạo điều kiện cho HT giáo dục không ngừng nâng cao trình độ, tiếp cận được những kinh nghiệm tiên tiến nhất trong việc tổ chức quản lý, giảng dạy và học tập ở nhà trường” [29].
9 - Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Hồng Hải (2013) với đề tài: “Quản lý đội ngũ Hiệu trưởng trường trung học phổ thông đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” [21] đã trình bày thực trạng về quản lý đội ngũ Hiệu trưởng trường trung học phổ thông ở Việt Nam, những ưu nhược điểm, những thuận lợi và khó khăn đối với công tác quản lý đội ngũ Hiệu trưởng. Từ các cơ sở lý luận và các kinh nghiệm về tổ chức và quản lý đội ngũ Hiệu trưởng của một số nước trên thế giới có thể áp dụng vào trường THPT ở Việt Nam, Luận án đã đưa ra các biện pháp để phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường trung học phổ thông đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. - Tác giả Trần Thị Bích Liễu trong tác phẩm “Kỹ năng và bài tập thực hành quản lý trường mầm non của hiệu trưởng” [26] đã cung cấp những tri thức khoa học về nghiệp vụ quản lý trường mầm non và một số bài tập thực hành xử lý tình huống quản lý hay những công việc quản lý mà Hiệu trưởng trường mầm non phải giải quyết trong thực tiễn. Tác giả Trịnh Hoài Hương với đề tài nghiên cứu “Giải pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lý các trường mầm non quận Thanh Xuân hiện nay”.
Đề tài đã tìm hiểu thực trạng phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường mầm non quận Thanh Xuân về số lượng, chất lượng, trình độ chính trị và cơ cấu; đánh giá những ưu điểm và hạn chế chủ yếu của đội ngũ cán bộ quản lý. Từ đó, đưa ra một số giải pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường mầm non quận Thanh Xuân, Hà Nội [25]. - Tác giả Lê Vũ Hùng đã chỉ ra rằng: “Sự nghiệp Giáo dục - Đào tạo chỉ có thể hoàn thiện sứ mệnh của mình nếu hệ thống các nhà trường được đảm bảo bằng đội ngũ cán bộ quản lý có đủ năng lực, phẩm chất bao gồm: đạo đức, văn hoá quản lý, tầm nhìn lý luận, khả năng tác nghiệp và phong cách điều hành tiến trình đào tạo thích hợp cho từng trường, từng cơ quan của hệ thống giáo dục quốc dân” [9, tr. 10 Tác giả Phạm Thị Thanh Thủy trong Luận văn “Biện pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lý các trường mầm non tỉnh Nam Định đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay” [32].
Nghiên cứu cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ cán bô q̣ uản lý trường mầ m non. Khảo sát và đánh giá thực trạng đôi ̣ ngũ CBQL và công tác phát triển đội ngũ CBQL trường MN của Sở Giáo dục và Đào tạo Nam Định. Đề xuất một số biện pháp phát triển đội ngũ CBQL trường MN tỉnh Nam Định trong giai đoạn hiện nay. Tác giả Đỗ Thị Thắng (2013) với đề tài nghiên cứu “Tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý cho hiệu trưởng trường mầm non huyện Quế Võ - tỉnh Bắc Ninh” [dẫn theo 32].
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn công tác bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý cho Hiệu trưởng trường mầm non, đề tài đã đề xuất nhiều biện pháp tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ CBQL trường mầm non huyện Quế Võ - tỉnh Bắc Ninh. Các công trình trên đã đề cập đến những vấn đề cơ bản liên quan đến việc bồi dưỡng cán bộ quản lý, BDGV và đưa ra một số biện pháp nâng cao quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở hoặc công tác bồi dưỡng giáo viên nói chung. Tuy nhiên, chưa có một công trình nào đi sâu nghiên cứu việc tổ chức bồi dưỡng năng lực QL cho đội ngũ CBQL trường Mầm non ở huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương.