mở đầu, kết luận và khuyến nghị, luận án có 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của bồi dƣỡng kỹ năng dạy học cho giảng viên các cơ sở đào tạo, bồi dƣỡng cán bộ, công chức theo tiếp cận dạy học vi mô. Chƣơng 2: Thực trạng của bồi dƣỡng kỹ năng dạy học cho giảng viên các cơ sở đào tạo, bồi dƣỡng cán bộ, công chức theo tiếp cận dạy học vi mô. Chƣơng 3: Thực nghiệm quy trình bồi dƣỡng kỹ năng dạy học cho giảng viên các cơ sở đào tạo, bồi dƣỡng cán bộ, công chức theo tiếp cận dạy học vi mô. 9 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA BỒI DƢỠNG KỸ NĂNG DẠY HỌC CHO GIẢNG VIÊN CÁC CƠ SỞ ĐÀO TẠO, BỒI DƢỠNG CÁN BỘ, CÔNG CHỨC THEO TIẾP CẬN DẠY HỌC VI MÔ 1.
Tổng quan nghiên cứu 1. Những nghiên cứu về kỹ năng dạy học và bồi dưỡng kỹ năng dạy học Kỹ năng dạy học là một vấn đề then chốt trong đào tạo, bồi dƣỡng giảng viên. Vấn đề kỹ năng dạy học và bồi dƣỡng kỹ năng dạy học, cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến. Có thể kể ra những công trình nghiên cứu có tính chất tiêu biểu: Vào những năm 50 của thế kỷ 20, trong công trình nghiên cứu “Hình thành các năng lực sƣ phạm”, N.
Cudơminna đã xác định các năng lực sƣ phạm cần có cần có của một ngƣời giáo viên, mối quan hệ giữa năng lực chuyên môn và năng lực nghiệp vụ, giữa năng khiếu sƣ phạm và việc bồi dƣỡng năng khiếu sƣ phạm thành năng lực… [28] Đầu những năm 60, vấn đề rèn luyện nghiệp vụ sƣ phạm mới trở thành hệ thống lý luận với công trình nghiên cứu của O.Apđuliana: “Bàn về kỹ năng sƣ phạm”. Trong công trình này tác giả nêu rõ từng loại kỹ năng sƣ phạm của ngƣời giáo viên và phân tích tỉ mỉ những kỹ năng chung và kỹ năng chuyên biệt trong hoạt động giảng dạy và giáo dục của họ. Những vấn đề tƣơng tự thì cũng đƣợc tìm thấy trong các cuốn sách “Thực hành dạy học” (2006) của A. Duminy và cộng sự [96], Sổ tay quản lý lớp học (nghiên cứu, thực tiễn và những vấn đề hiện đại) (2006) của 10 C.
Đây đều là những kỹ năng dạy học chung nền tảng cho mọi giáo viên, giảng viên. kỹ năng dạy học và bồi dƣỡng kỹ năng dạy học chƣa có nhiều. Trƣớc đây một trong những phƣơng pháp truyền thống để bồi dƣỡng kỹ năng dạy học cho ngƣời giáo viên, giảng viên nói chung là cho họ dự một số giờ giảng của những giáo viên, giảng viên có kinh nghiệm trong giảng dạy để học hỏi và tự mình đúc kết kinh nghiệm. Sau một số buổi dự giờ nhƣ vậy thì những giáo viên đó sẽ tập giảng một số tiết theo mẫu đã đƣợc quan sát.
Sau khi giảng ngƣời giáo viên sẽ đƣợc các đồng nghiệp đánh giá rút kinh nghiệm theo diễn biến những gì mà họ ghi chép đƣợc trong tiết học. Thông qua đó ngƣời giáo viên có đƣợc kỹ năng dạy học cần thiết. Nhƣ vậy có thể nói rằng phƣơng pháp đào tạo này không đem lại hiệu quả bồi dƣỡng kỹ năng dạy học. Năm 1996 Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ mang mã số 94 – 37 – 46: “Định hƣớng đổi mới phƣơng pháp đào tạo giáo viên: do Nguyễn Hữu Dũng là chủ nhiệm đã đề cập đến vấn đề về hệ thống kỹ năng cần có của ngƣời giáo viên, đổi mới quy trình đào tạo giáo viên nhằm đáp ứng kịp thời yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội đất nƣớc.[51] n Thanh Long: “Các biện pháp rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên cao đẳng sƣ phạm” [51 kỹ năng dạy học, đặc biệt là các kỹ năng mới, đồng thời đƣa ra và hoàn thiện hệ thống các biện pháp rèn luyện kỹ năng dạy học theo yêu cầu mới, góp phần nâng cao chất lƣợng đào tạo ở các trƣờng sƣ phạm.
Nhìn chung những công trình nghiên cứu nói trên đã chỉ ra đƣợc một một số vấn đề tƣơng đối cơ bản về kỹ năng dạy học và bồi dƣỡng kỹ năng dạy học cho sinh viên ngành sƣ phạm, giáo viên nói chung và giảng viên nói riêng. Việc bồi dƣỡng kỹ năng dạy học cho giảng viên các cơ sở đào tạo, bồi 11 dƣỡng cán bộ, công chức là một yêu cầu cấp bách trong giai đoạn hiện nay và cần phải đƣợc tổ chức theo một quy trình chặt chẽ và hiệu quả. Những vấn đề nghiên cứu của các tác giả trên đây tạo nền tảng, tiền đề cho nghiên cứu sau này của chúng tôi. Những nghiên cứu về bồi dưỡng kỹ năng dạy học cho giảng viên theo tiếp cận dạy học vi mô Năm 1960 tại trƣờng đại học Stanford: Dwight Allen, Ryan, cùng Acheson, Bush, Clark, Coooper, Fortune và các đồng nghiệp của ông ở đó đã đề xƣớng ra một phƣơng pháp nhằm đào tạo trong dịp hè một số giáo viên và chuẩn bị cho họ đảm nhiệm một cách hiệu quả hơn một lớp học thật sự vào dịp khai giả kỹ T c vi đề đào tạo đang đặt ra: việc chuẩn bị cho các giáo viên ra trƣờng thƣờng mang nặng tính lý thuyết, lý thuyết bao trùm và thƣờng chiếm nhiều thời gian trong quá trình đào tạo, khiến giáo viên mới vào nghề không chế ngự đƣợc các khó nhăn gặp phải khi điều khiển một lớp học thực thụ.
Do đó dạy học vi mô bao gồm: việc làm cho giáo viên tiếp thu đƣợc các cách dạy học, rèn luyện và phát triển kỹ năng dạy học giúp cho việc điều khiển đƣợc lớp học một cách dễ dàng. Dạy học vi mô căn cứ trên khái niệm cơ sở: năng khiếu dạy học. Allen và Ryan đã phân tích hoạt động dạy học của các thầy giáo giỏi, nhằm tìm ra các kỹ thuật dạy (năng khiếu hay sự khéo léo) đƣợc thầy giáo giỏi vận dụng. Họ khám phá thấy các thầy giáo giỏi: - Cho ngƣời học (học sinh, sinh viên, học viên,…) tham gia vào bài học bằng cách đặt câu hỏi cho họ.
- Động viên khuyến khích ngƣời học động não và trả lời. 12 - Sử dụng các ý kiến phản hồi của ngƣời học một cách hợp lý. - Cho nhiều ví dụ. Từ đó hai nhà khoa học Allen và Ryan đã đặt giả thuyết cho rằng tiếp cận tổng quát (một tiết học, một lớp học, một đối tƣợng phức tạp,.) có thể thay thế bằng nhiều tiết giảng ngắn (5 - 10 phút) cho một nhóm đối tƣợng (6 - 12 học viên) sẽ kích thích năng khiếu mà ngƣời thầy cần làm chủ (tài khéo léo sƣ phạm).
[9-243] Dạy học vi mô cũng đã gặp đƣợc nhiều thuận lợi bởi năm 1962 - 1963 đã xuất hiện trên thị trƣờng Hoa Kì những máy ghi hình đầu tiên. Khi đó một nhà nghiên cứu của trƣờng đại học Stanford, Keith Acheson đã sử dụng việc ghi hình trong dạy học vi mô và việc này trở thành một yếu tố quan trọng của dạy học vi mô: các bài học ngắn đƣợc tiến hành bởi các giáo viên tập sự, đƣợc ghi hình và đem ra phân tích. Đặc điểm của dạy học vi mô là đƣa vào một bài học lần thứ hai đã đƣợc sửa chữa bổ sung sau lần thử thứ nhất và sự xét duyệt phản hồi của các đồng nghiệp giàu kinh nghiệm. Ngay từ năm 1968 - 1969, trong một cuộc điều tra của Blaine Ward đã phát hiện 176 trung tâm đào tạo ở Hoa Kì đã sử dụng kỹ thuật của dạy học vi mô cho việc đào tạo ban đầu, và 54 trung tâm đã áp dụng nó trong việc đào tạo thƣờng xuyên.
Sự truyền bá phƣơng pháp đó đƣợc tiếp tục phát triển ở nhiều nơi trên thế giới với nhiều biến thể. Dạy học vi mô đã đƣợc phát triển dần ở Canada, ở Québec rồi ở Châu Âu. Ngay từ năm 1970, ở Anh, ở Na Uy, ở Thuỵ Điển, ở Hà Lan, ở Tây Đức, cũng nhƣ là ở Úc và một số nƣớc khác trên thế giới dạy học vi mô cũng đã đƣợc phát triển mạnh. Tháng 4 năm 1972, tại trƣờng đại học Tubingen ở Đức, đã có một cuộc hội thảo quốc tế về khả năng sử dụng dạy học vi mô, tại hội thảo này đã có hơn 40 đại biểu của 12 nƣớc trên thế giới tham dự và nghiên cứu về phƣơng pháp dạy học này.
13 Tại Pháp, dạy học vi mô nhƣ nó đƣợc đề xuất bởi trƣờng đại học Stanford đã đƣợc đón nhận một cách thiếu nhiệt tình, mặc dầu truyền hình mạch kín đã hoạt động ở trƣờng đại học sƣ phạm Saint Cloud và ở trƣờng đại học sƣ phạm Lille từ năm 1967. Nhƣng mãi tới tháng 3 năm 1973, uỷ ban phối hợp các trƣờng đại học sƣ phạm mới triển khai việc sử dụng dạy học vi mô và tiến hành các cuộc hội thảo nghiên dạy học vi mô trong các trƣờng đại học sƣ phạm và trong các trung tâm đào tạo giáo viên khác. Từ năm 1979, uỷ ban Média - Formation kế tục uỷ ban phối hợp các trƣờng đại học sƣ phạm, tổ chức một loạt các cuộc thử nghiệm và hội thảo về việc sử dụng dạy học vi mô trong các trƣờng đại học sƣ phạm của Pháp. Ở Châu Á: Đại học Kuwait cũng đã áp dụng dạy học vi mô để đào tạo sinh viên tại các trƣờng sƣ phạm Tokyo, 2003 - 2004 phƣơng pháp này cũng đã đƣợc đƣa vào hƣớng dẫn thiết kế lớp học cho các khóa học đào tạo giáo viên của Tokyo.
Sau nhiều năm nghiên cứu và thử nghiệm, dạy học vi mô cho thấy sự tiếp cận kiểu này cho kết quả tốt hơn phƣơng pháp đào tạo giáo viên truyền thống. Điều đó là hoàn toàn đúng bởi lẽ: “nghề dạy học được học bằng hành động ngay trong hành động và suy nghĩ về chính hành động đó”[9-243] Nhƣ vậy có thể nói rằng dạy học vi mô cũng đã bƣớc đầu có đƣợc những thuận lợi và nó nhƣ là một cách thức đào tạo, bồi dƣỡng kỹ năng dạy học cho giáo viên, giảng viên nói chung và cho giảng viên các cơ sở đào tạo, bồi dƣỡng cán bộ, công chức nói riêng để họ có thể hoàn thiện kỹ năng dạy học của mình trong những hoàn cảnh, những điều kiện dạy học, giáo dục, đào tạo xác định. Ở Việt Nam, dạy học vi mô còn khá mới mẻ. Gần đây các tác giả Trần Bá Hoành - Lê Tràng Định - Phó Đức Hoà có đề cập đến dạy học vi mô trong một tài liệu của dự án Việt - Bỉ về đào tạo giáo viên.
Trong đó các tác giả cũng đã nghiên cứu và đề cập đến dạy học vi mô trong môn Tâm lý - Giáo dục học ở trƣờng sƣ phạm. 14 Các tác giả: Đặng Văn Đức và Nguyễn Thu Hằng cũng đã đề cập đến dạy học vi mô trong môn Địa Lý.