Luận văn thạc sĩ vnu ls biện pháp tư pháp giáo dục tại xã phường thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội trong luật hình sự việt nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls biện pháp tư pháp giáo dục tại xã phường thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Nguyệt
• Người hướng dẫn: Ts. Đỗ Đức Hồng Hà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Biện Pháp Tư Pháp Giáo Dục Tại Xã, Phường, Thị Trấn Đối Với Người Chưa Thành Niên Phạm Tội Trong Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP TƯ PHÁP GIÁO DỤC TẠI XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI
• 1.1. Khái niệm và các đặc điểm của biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội
• 1.2. Khái niệm biện pháp tư pháp đối với người chưa thành niên phạm tội
• 1.3. Khái niệm biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội
• 1.4. Các đặc điểm của biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội
• 1.5. Phân biệt biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn với một số biện pháp khác
• 1.6. Phân biệt biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn và biện pháp tư pháp đưa vào trường giáo dưỡng
• 1.7. Phân biệt biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội trong Bộ luật hình sự và trong Luật xử lý vi phạm hành chính
• 1.8. Sơ lược lịch sử pháp luật Việt Nam về biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn từ năm 1945 đến nay
• 1.8.1. Giai đoạn từ năm 1945 trước khi Nhà nước ban hành Bộ luật hình sự năm 1985
• 1.8.2. Giai đoạn từ khi Nhà nước ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến năm 1999
• 1.8.3. Giai đoạn từ khi Nhà nước ban hành Bộ luật hình sự năm 1999 đến nay
• 1.9. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ BIỆN PHÁP TƯ PHÁP GIÁO DỤC TẠI XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Thực trạng các quy định về biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội trong luật hình sự Việt Nam
• 2.2. Nguyên tắc áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn. Điều kiện, thời hạn và thủ tục áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn
• 2.3. Quyền lợi và nghĩa vụ của người chưa thành niên phạm tội được áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn
• 2.4. Trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân và gia đình trong thi hành biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn
• 2.5. Chấm dứt chấp hành biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn
• 2.6. Thực tiễn áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội
• 2.7. Tình hình áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội
• 2.8. Một số tồn tại, hạn chế khi áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội và các nguyên nhân cơ bản
• 2.9. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP GIÁO DỤC TẠI XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI
• 3.1. Một số điểm mới về quy định về biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội trong Bộ luật hình sự năm 2015
• 3.2. Điểm mới về nguyên tắc áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội
• 3.3. Điểm mới về điều kiện, thẩm quyền áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội
• 3.4. Điểm mới về quyền lợi và nghĩa vụ của người chưa thành niên phạm tội được áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn
• 3.5. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội
• 3.6. Hoàn thiện quy định về biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội
• 3.7. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội
• 3.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Biện Pháp Tư Pháp Giáo Dục Đối Với Người Chưa Thành Niên

Biện pháp tư pháp giáo dục đối với người chưa thành niên phạm tội tại Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong hệ thống pháp luật. Những biện pháp này không chỉ nhằm mục đích xử lý hành vi phạm tội mà còn hướng tới việc giáo dục và tái hòa nhập cộng đồng cho các em. Theo quy định của Bộ luật hình sự, việc áp dụng các biện pháp này cần phải dựa trên nguyên tắc nhân đạo và giáo dục, nhằm giúp các em nhận thức được sai lầm và có cơ hội sửa chữa.

1.1. Khái Niệm Biện Pháp Tư Pháp Giáo Dục

Biện pháp tư pháp giáo dục là những biện pháp được áp dụng nhằm giáo dục, cải tạo người chưa thành niên phạm tội. Những biện pháp này bao gồm giáo dục tại xã, phường, thị trấn, giúp các em nhận thức rõ hơn về hành vi của mình và tác động của nó đến xã hội.

1.2. Đặc Điểm Của Biện Pháp Tư Pháp Giáo Dục

Các biện pháp tư pháp giáo dục có những đặc điểm riêng biệt, như tính nhân đạo, tính giáo dục cao và khả năng tái hòa nhập cộng đồng. Điều này giúp người chưa thành niên có cơ hội sửa chữa sai lầm và phát triển tích cực hơn.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Việc Áp Dụng Biện Pháp Tư Pháp Giáo Dục

Mặc dù biện pháp tư pháp giáo dục có nhiều ưu điểm, nhưng việc áp dụng chúng vẫn gặp phải nhiều thách thức. Tình trạng gia tăng tội phạm trong độ tuổi chưa thành niên, cùng với sự thiếu hụt về nguồn lực và cơ chế thực thi, đã làm giảm hiệu quả của các biện pháp này.

2.1. Tình Hình Tội Phạm Trong Độ Tuổi Chưa Thành Niên

Tình hình tội phạm trong độ tuổi chưa thành niên đang có xu hướng gia tăng, với nhiều hành vi phạm tội ngày càng nghiêm trọng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc áp dụng các biện pháp giáo dục hiệu quả hơn.

2.2. Thiếu Hụt Nguồn Lực Và Cơ Chế Thực Thi

Việc thiếu hụt nguồn lực, cả về tài chính lẫn nhân lực, đã ảnh hưởng đến khả năng thực thi các biện pháp tư pháp giáo dục. Cần có sự đầu tư và cải cách để nâng cao hiệu quả của các chương trình giáo dục cho người chưa thành niên.

III. Phương Pháp Chính Trong Biện Pháp Tư Pháp Giáo Dục

Để nâng cao hiệu quả của biện pháp tư pháp giáo dục, cần áp dụng các phương pháp giáo dục phù hợp. Những phương pháp này không chỉ giúp cải tạo hành vi mà còn tạo điều kiện cho người chưa thành niên phát triển toàn diện.

3.1. Giáo Dục Tại Xã Phường Thị Trấn

Giáo dục tại xã, phường, thị trấn là một trong những phương pháp chính được áp dụng. Phương pháp này giúp người chưa thành niên được giáo dục trong môi trường gần gũi, dễ tiếp cận và có sự hỗ trợ từ cộng đồng.

3.2. Hỗ Trợ Từ Gia Đình Và Cộng Đồng

Sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện biện pháp tư pháp giáo dục. Gia đình cần tham gia tích cực vào quá trình giáo dục và hỗ trợ các em trong việc tái hòa nhập.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Việc áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại Việt Nam đã cho thấy một số kết quả tích cực. Nhiều trường hợp người chưa thành niên đã cải thiện hành vi và tái hòa nhập thành công vào cộng đồng.

4.1. Kết Quả Từ Các Chương Trình Giáo Dục

Các chương trình giáo dục đã giúp nhiều người chưa thành niên nhận thức được sai lầm và có ý thức hơn trong việc tuân thủ pháp luật. Những kết quả này cho thấy tính khả thi của biện pháp tư pháp giáo dục.

4.2. Những Tồn Tại Cần Khắc Phục

Mặc dù có nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn tồn tại một số vấn đề cần khắc phục, như sự thiếu đồng bộ trong việc thực hiện các biện pháp giáo dục và sự thiếu hụt về nguồn lực.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Biện Pháp Tư Pháp Giáo Dục

Biện pháp tư pháp giáo dục đối với người chưa thành niên phạm tội cần được tiếp tục hoàn thiện và phát triển. Việc nâng cao hiệu quả của các biện pháp này không chỉ giúp giảm thiểu tội phạm mà còn góp phần xây dựng một xã hội an toàn và lành mạnh.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Cần có những định hướng rõ ràng trong việc phát triển các biện pháp tư pháp giáo dục, nhằm đảm bảo tính hiệu quả và bền vững trong việc giáo dục người chưa thành niên.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Việc Thực Hiện

Cộng đồng cần đóng vai trò tích cực trong việc thực hiện các biện pháp tư pháp giáo dục, từ việc hỗ trợ gia đình đến việc tham gia vào các chương trình giáo dục cho người chưa thành niên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tình hình tội phạm do người chưa thành niên thực hiện tại Việt Nam trong giai đoạn 2005 - 2015 có nhiều diễn biến phức tạp cả về quy mô lẫn tính chất hành vi. Theo các báo cáo thống kê tư pháp, nhóm tội phạm dưới 18 tuổi chiếm khoảng 10% đến 15% tổng số các vụ vi phạm trật tự an toàn xã hội được phát hiện hàng năm. Người chưa thành niên là đối tượng đang trong quá trình phát triển thể chất và tâm lý, chưa hoàn thiện nhân cách, nhận thức pháp luật còn hạn chế nên rất dễ bị kích động, lôi kéo.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là hệ thống tư pháp hình sự cần ưu tiên áp dụng các biện pháp giáo dục, cải tạo mang tính nhân đạo thay vì áp dụng hình phạt tù. Tuy nhiên, trên thực tế xét xử từ năm 2005 đến năm 2015, Tòa án các cấp chủ yếu áp dụng hình phạt tù cho hưởng án treo hoặc cải tạo không giam giữ, trong khi biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn quy định tại Điều 70 Bộ luật Hình sự năm 1999 lại chưa được áp dụng rộng rãi.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ toàn diện cơ sở lý luận, phân tích thực trạng các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam và đánh giá thực tiễn áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn trong 10 năm (2005 - 2015). Từ đó, công trình chỉ ra các vướng mắc, bất cập và đề xuất các kiến giải lập pháp cũng như giải pháp tổ chức thi hành nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp này khi Bộ luật Hình sự năm 2015 có hiệu lực. Nghiên cứu mang ý nghĩa then chốt trong việc giảm tỷ lệ tái phạm ở người chưa thành niên xuống dưới 10%, đồng thời tối ưu hóa nguồn lực tư pháp và bảo đảm quyền lợi cao nhất của trẻ em theo Công ước Liên Hợp Quốc năm 1990.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết tư pháp phục hồi và nguyên tắc giáo dục, phòng ngừa trong chính sách hình sự đối với người chưa thành niên. Nền tảng lý thuyết này xuất phát từ tinh thần của Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em năm 1990 và các chuẩn mực tư pháp người chưa thành niên của Liên Hợp Quốc, khẳng định việc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội phải lấy giáo dục làm trọng tâm, tuyệt đối không cách ly người chưa thành niên khỏi môi trường gia đình và xã hội trừ trường hợp bất khả kháng.

Đồng thời, công trình kế thừa các quan điểm khoa học luật hình sự của các chuyên gia đầu ngành như Tiến sĩ khoa học Lê Cảm và Tiến sĩ Đỗ Thị Phượng về năng lực trách nhiệm hình sự đặc thù của người chưa thành niên. Luận văn chuẩn hóa và phát triển 4 khái niệm pháp lý cốt lõi:

1. Người chưa thành niên phạm tội (người từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi có hành vi nguy hiểm cho xã hội bị luật hình sự cấm).
2. Trách nhiệm hình sự của người chưa thành niên.
3. Biện pháp tư pháp thay thế hình phạt mang tính giáo dục, phòng ngừa.
4. Biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn (biện pháp cưỡng chế hình sự ít nghiêm khắc hơn hình phạt, thời hạn từ 1 năm đến 2 năm, áp dụng đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng có môi trường sống thuận lợi).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn từ Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an, bao gồm toàn bộ báo cáo tổng kết xét xử các vụ án người chưa thành niên phạm tội trên toàn quốc trong thời gian 10 năm từ năm 2005 đến năm 2015. Hệ thống tư liệu pháp lý bao gồm hơn 30 văn bản quy phạm pháp luật từ năm 1945 đến nay như Sắc lệnh số 97/SL năm 1950, Chỉ thị 46 năm 1969, Bộ luật Hình sự năm 1985, Bộ luật Hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009), Luật Thi hành án hình sự năm 2010 và Nghị định số 10/2012/NĐ-CP.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn bộ các bản án hình sự sơ thẩm có áp dụng biện pháp tư pháp đối với người chưa thành niên trong giai đoạn 2005 - 2015. Phương pháp chọn mẫu chỉ tiêu kết hợp chọn mẫu điển hình được sử dụng để phân tích sâu các hồ sơ thi hành biện pháp giáo dục tại cấp xã. Tác giả áp dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp phân tích quy phạm, so sánh luật học, thống kê mô tả và tổng hợp logic. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm đảm bảo đánh giá khách quan tiến trình phát triển của chế định qua 3 giai đoạn lịch sử và chỉ rõ sự tương quan thực tiễn giữa việc tuyên án và hiệu quả cải tạo tại cộng đồng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, số liệu thống kê thực tiễn xét xử giai đoạn 2005 - 2015 cho thấy tỷ lệ áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn chiếm tỷ trọng rất khiêm tốn, chỉ đạt khoảng 8% đến 12% trong tổng số các vụ án có bị cáo là người chưa thành niên được Tòa án giải quyết. Trong khi đó, các hình phạt không tước tự do như án treo chiếm tỷ lệ áp đảo trên 65%, hình phạt cải tạo không giam giữ chiếm khoảng 18%, còn lại là hình phạt tù có thời hạn.

Thứ hai, phạm vi đối tượng áp dụng theo Điều 70 Bộ luật Hình sự năm 1999 còn nhiều giới hạn bất cập. Biện pháp này chỉ áp dụng đối với người phạm tội ít nghiêm trọng (khung hình phạt tối đa đến 3 năm tù) hoặc tội nghiêm trọng (khung hình phạt tối đa đến 7 năm tù). Theo quy định tại Điều 12 Bộ luật Hình sự năm 1999, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng do cố ý. Do đó, toàn bộ nhóm đối tượng từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi bị loại trừ khỏi phạm vi áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, tạo ra khoảng trống pháp lý lớn trong chính sách nhân đạo.

Thứ ba, cơ chế phối hợp trong công tác thi hành biện pháp giáo dục tại cấp cơ sở theo Nghị định số 10/2012/NĐ-CP còn bộc lộ nhiều lỗ hổng. Ước tính có tới hơn 70% cán bộ được phân công giám sát tại Ủy ban nhân dân cấp xã làm việc theo chế độ kiêm nhiệm, chưa qua đào tạo chuyên sâu về kỹ năng tâm lý và giáo dục tội phạm vị thành niên, dẫn đến tình trạng giám sát hình thức, thiếu hồ sơ theo dõi định kỳ.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tỷ lệ áp dụng thấp xuất phát từ nguyên nhân các thẩm phán còn tâm lý e ngại trách nhiệm và thói quen áp dụng các chế định án treo truyền thống, vốn có quy định tố tụng chặt chẽ hơn. Dữ liệu nghiên cứu phản ánh sự phân hóa rõ rệt khi đối chiếu qua Bảng so sánh giữa biện pháp tư pháp hình sự và biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, thị trấn theo Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 (với thời hạn hành chính chỉ từ 3 đến 6 tháng, do Chủ tịch UBND cấp xã quyết định). Sự trùng lặp về tên gọi nhưng khác biệt về căn cứ pháp lý và thời hạn (1 đến 2 năm đối với hình sự) đã gây ra lúng túng cho các cơ quan thực thi pháp luật cấp cơ sở.

Dữ liệu xét xử trong 10 năm được minh họa trực quan qua các biểu đồ so sánh cơ cấu hình phạt và biện pháp tư pháp, cho thấy khoảng cách rất lớn giữa chủ trương lập pháp nhân đạo và kết quả áp dụng trên thực tế. Phát hiện này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu của Tiến sĩ Trương Quang Vinh và Tiến sĩ Trần Quang Tiệp, khẳng định rằng nếu không có sự phối hợp thực chất giữa Tòa án, chính quyền địa phương, tổ chức đoàn thể và gia đình thì việc áp dụng các biện pháp giáo dục tại cộng đồng rất khó đạt được mục tiêu phòng ngừa bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả thi hành biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, luận văn đưa ra hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ:

1. Hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật hình sự: Khẩn trương ban hành thông tư liên tịch hướng dẫn chi tiết việc áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục tại xã, phường, thị trấn theo quy định tiến bộ của Bộ luật Hình sự năm 2015. Cần mở rộng thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp này cho cả Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát ngay từ giai đoạn điều tra, truy tố khi miễn trách nhiệm hình sự, hướng tới mục tiêu giảm 30% số vụ án người chưa thành niên phải đưa ra xét xử công khai. Thời hạn triển khai: hoàn thành trong giai đoạn 2016 - 2018; Chủ thể thực hiện: Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Tư pháp.

2. Chuẩn hóa quy trình thi hành án và quản lý hồ sơ tại cơ sở: Xây dựng quy chuẩn nghiệp vụ giám sát theo Luật Thi hành án hình sự năm 2010 và Nghị định số 10/2012/NĐ-CP. Thiết lập chỉ tiêu 100% người chưa thành niên chấp hành biện pháp tư pháp phải có hồ sơ quản lý cá nhân và được phân công một cán bộ đoàn thể hoặc người có uy tín trực tiếp kèm cặp, định kỳ đánh giá sau mỗi 3 tháng. Thời hạn thực hiện: từ năm 2017 đến năm 2019; Chủ thể thực hiện: Bộ Công an và Ủy ban nhân dân cấp xã.

3. Xây dựng các chương trình trợ giúp xã hội và hỗ trợ sinh kế: Thiết lập cơ chế liên ngành tạo điều kiện cho 100% đối tượng chưa hoàn thành phổ cập giáo dục được tiếp tục đi học và ít nhất 80% đối tượng trong độ tuổi lao động được học nghề miễn phí hoặc tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội để ổn định cuộc sống. Thời hạn triển khai: liên tục từ năm 2018; Chủ thể thực hiện: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.

4. Đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng tư pháp thân thiện: Tổ chức các khóa tập huấn bắt buộc về tâm lý học thanh thiếu niên và kỹ năng xử lý vụ án người chưa thành niên cho 100% đội ngũ thẩm phán, kiểm sát viên và cán bộ tư pháp cấp xã. Thời hạn thực hiện: định kỳ hàng năm; Chủ thể thực hiện: Học viện Tư pháp và Tòa án nhân dân tối cao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Hội thẩm nhân dân: Luận văn cung cấp hệ thống căn cứ lý luận chuẩn mực và phân tích thực tiễn xét xử, giúp các cơ quan tiến hành tố tụng tự tin lựa chọn, tuyên áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn thay thế cho hình phạt tù trong các vụ án hình sự liên quan đến người dưới 18 tuổi.

2. Cán bộ Tư pháp - Hộ tịch, Công an cấp xã và chính quyền cơ sở: Công trình đóng vai trò như một cẩm nang nghiệp vụ thực tiễn, hướng dẫn chi tiết trình tự lập hồ sơ, phân công người giám sát, quản lý và thực hiện thủ tục đề nghị Tòa án rút ngắn thời hạn chấp hành khi đối tượng có nhiều tiến bộ.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Luật: Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu và có giá trị cao cho công tác giảng dạy, nghiên cứu bộ môn Luật Hình sự, Luật Tố tụng hình sự, Tội phạm học và Tư pháp người chưa thành niên tại các cơ sở giáo dục đại học.

4. Cán bộ Đoàn Thanh niên, Hội Liên hiệp Phụ nữ và Tổ chức trợ giúp pháp lý: Tài liệu cung cấp cơ sở phương pháp luận để các tổ chức đoàn thể xã hội xây dựng mô hình trợ giúp pháp lý thân thiện, đồng hành hỗ trợ tâm lý và tái hòa nhập cộng đồng cho thanh thiếu niên lầm lỡ.

Câu hỏi thường gặp

Biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn có để lại án tích cho người chấp hành không? Người chưa thành niên bị Tòa án áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn hoàn toàn không phải chịu hình phạt và không bị coi là có án tích. Quy định tại Điều 70 Bộ luật Hình sự năm 1999 thể hiện tính nhân đạo sâu sắc, giúp các em không bị rào cản lý lịch tư pháp khi tiếp tục học tập, tìm việc làm và tái hòa nhập cộng đồng sau thời gian chấp hành từ 1 đến 2 năm.

Người chưa thành niên ở độ tuổi nào được áp dụng biện pháp tư pháp này theo Bộ luật Hình sự năm 1999? Căn cứ Điều 12 và Điều 70 Bộ luật Hình sự năm 1999, biện pháp này chỉ áp dụng đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng hoặc tội nghiêm trọng. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi không thuộc diện áp dụng do nhóm này chỉ chịu trách nhiệm hình sự về tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng do cố ý.

Thời hạn chấp hành biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn có được xét rút ngắn không? Thời hạn áp dụng do Tòa án quyết định từ 1 năm đến 2 năm. Căn cứ Thông tư liên tịch số 05 năm 1986 và Luật Thi hành án hình sự năm 2010, khi người được giáo dục đã chấp hành được ít nhất 1/2 thời hạn và có nhiều tiến bộ rõ rệt trong lao động, học tập thì Ủy ban nhân dân cấp xã có quyền đề nghị Tòa án cấp huyện ra quyết định chấm dứt thời hạn chấp hành.

Biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn trong hình sự khác gì so với trong luật xử lý vi phạm hành chính? Biện pháp hình sự là biện pháp tư pháp thay thế hình phạt do Tòa án quyết định với thời hạn từ 1 đến 2 năm đối với người phạm tội. Ngược lại, biện pháp hành chính theo Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định với thời hạn chỉ từ 3 đến 6 tháng đối với các hành vi vi phạm trật tự an toàn xã hội chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Gia đình có nghĩa vụ và vai trò gì trong quá trình thi hành biện pháp tư pháp này? Theo Nghị định số 10/2012/NĐ-CP, gia đình là chủ thể nòng cốt, có nghĩa vụ phối hợp chặt chẽ với người trực tiếp giám sát để quản lý giờ giấc sinh hoạt, giáo dục đạo đức và tạo điều kiện cho người chưa thành niên tiếp tục đi học hoặc học nghề. Môi trường gia đình ổn định là điều kiện tiên quyết để Tòa án xem xét áp dụng biện pháp này thay vì đưa vào trường giáo dưỡng.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chế định xử lý người chưa thành niên phạm tội và khẳng định biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn là giải pháp ưu tiên hàng đầu mang tính nhân văn sâu sắc.
• Công trình đã làm rõ tiến trình phát triển lập pháp qua 3 giai đoạn lịch sử từ năm 1945 đến nay, chỉ ra sự kế thừa và hoàn thiện của các quy định pháp luật hình sự Việt Nam.
• Luận văn phản ánh bức tranh thực tiễn áp dụng trong giai đoạn 10 năm (2005 - 2015) với tỷ lệ áp dụng còn khiêm tốn dưới 12%, chỉ ra các nguyên nhân căn bản về nhận thức pháp luật và cơ chế phối hợp cơ sở.
• Công trình đóng góp hệ thống giải pháp hoàn thiện kỹ thuật lập pháp và tổ chức thi hành án hình sự có tính khả thi cao, đón đầu việc thực thi Bộ luật Hình sự năm 2015.
• Nghiên cứu đặt ra lộ trình hoàn thiện các văn bản dưới luật trong giai đoạn 2016 - 2020 nhằm bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên trong hoạt động tư pháp hình sự.

Các cơ quan lập pháp, viện nghiên cứu và cơ quan tiến hành tố tụng cần nhanh chóng tham khảo, ứng dụng các luận cứ khoa học từ công trình để nâng cao hiệu quả áp dụng các biện pháp tư pháp thay thế hình phạt tại cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ BIỆN PHÁP TƯ PHÁP GIÁO DỤC TẠI XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI 1. Khái niệm và các đặc điểm của biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội 1. Khái niệm biện pháp tư pháp đối với người chưa thành niên phạm tội Thuật ngữ "ngƣời chƣa thành niên" đƣợc sử dụng khá phổ biến trong đời sống xã hội cũng nhƣ trong các văn bản pháp luật quốc gia hay các điều ƣớc quốc tế. Theo Từ điển tiếng Việt, khái niệm ngƣời chƣa thành niên đƣợc hiểu là: ngƣời chƣa phát triển đầy đủ, toàn diện về thể lực, trí tuệ, tinh thần cũng nhƣ chƣa có đầy đủ về quyền và nghĩa vụ công dân [40, tr.

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, độ tuổi ngƣời chƣa thành niên đƣợc xác định thống nhất trong Hiến Pháp, BLHS, BLTTHS và các văn bản quy phạm pháp luật khác là dƣới 18 tuổi. Việc quy định độ tuổi này cũng phù hợp với các điều ƣớc quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Theo đó, khái niệm ngƣời chƣa thành niên đƣợc xây dựng dựa trên sự phát triển về mặt thể chất và tinh thần của con ngƣời và đƣợc cụ thể hoá bằng giới hạn độ tuổi trong các văn bản pháp luật của từng quốc gia trong từng lĩnh vực nhất định. Căn cứ vào đó, ngƣời ta quy định những quyền và nghĩa vụ cụ thể của ngƣời chƣa thành niên.

Nhƣ vậy, có thể khái niệm: Ngƣời chƣa thành niên là ngƣời dƣới 18 tuổi, chƣa phát triển hoàn thiện về thể chất và tinh thần, chƣa có đầy đủ các quyền và nghĩa vụ pháp lý nhƣ ngƣời đã thành niên. Ở Việt Nam, thuật ngữ ngƣời chƣa thành niên phạm tội đƣợc sử dụng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhiều trong BLHS và BLTTHS. Cả hai văn bản này đều có những chƣơng riêng quy định về ngƣời chƣa thành niên phạm tội. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chƣa có một định nghĩa chính thức về ngƣời chƣa thành niên phạm tội.

Điều 8 BLHS 1999 quy định: Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội đƣợc quy định trong Bộ luật hình sự, do ngƣời có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, danh dự nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa [32, Điều 8]. Điều 12 BLHS 1999 quy định: Ngƣời từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm. Ngƣời từ đủ 14 tuổi trở lên, nhƣng chƣa đủ 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng [32, Điều 12]. Nhƣ vậy chỉ những ngƣời từ đủ 14 tuổi trở lên thực hiện những hành vi nguy hiểm cho xã hội quy định tại Điều 8 BLHS 1999 thì mới có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.TSKH Lê Cảm và TS.

Đỗ Thị Phƣợng thì ngƣời chƣa thành niên phạm tội đƣợc hiểu là: “Người chưa thành niên phạm tội là người từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi có năng lực trách nhiệm hình sự chưa đầy đủ do hạn chế bởi các đặc điểm tâm sinh lý và đã có lỗi (cố ý hoặc vô ý) trong việc thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội bị luật hình sự cấm” [5, tr. Theo đó, các tác giả đã chỉ ra năm dấu hiệu cơ bản về ngƣời chƣa thành niên phạm tội dƣới khía cạnh pháp lý hình sự là: 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1) từ đủ 14 tuổi đến dƣới 18 tuổi; 2)có năng lực trách nhiệm hình sự chƣa đầy đủ do hạn chế bởi các đặc điểm tâm sinh lý; 3) đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội; 4) hành vi mà ngƣời chƣa thành niên thực hiện là hành vi bị pháp luật hình sự cấm; 5) có lỗi (cố ý hoặc vô ý) trong việc thực hiện hành vi đó [5, tr. Việc xử lý ngƣời chƣa thành niên phạm tội xuất phát trên cơ sở giáo dục phòng ngừa là chính nên “các nhà làm luật nước ta đã hạn chế đến mức thấp nhất việc truy cứu TNHS người chưa thành niên phạm tội và áp dụng hình phạt đối với họ” [45, tr. BLHS 1999 sửa đổi năm 2009 đã bổ sung theo hƣớng nhấn mạnh nội dung “Khi áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội cần hạn chế áp dụng hình phạt tù”.

Nhƣ vậy, trong trƣờng hợp có những biện pháp xử lý khác khoan hồng mà không cần phải áp dụng hình phạt đối với ngƣời chƣa thành niên phạm tội thì ƣu tiên áp dụng các biện pháp tƣ pháp này nếu biện pháp này có đủ tác dụng cải tạo họ trở thành công dân có ích cho xã hội cũng nhƣ có đủ hiệu quả phòng ngừa tội phạm. Nếu nhƣ các biện pháp tƣ pháp chung có mục đích là hỗ trợ hoặc thay thế cho các hình phạt thì các biện pháp áp dụng đối với ngƣời chƣa thành niên phạm tội lại chỉ có mục đích thay thế cho hình phạt với ý nghĩa giáo dục, cải tạo ngƣời chƣa thành niên phạm tội và phòng ngừa tội phạm do ngƣời chƣa thành niên thực hiện. Điều này xuất phát từ chính sách nhân đạo của Đảng và Nhà nƣớc ta. Theo giáo trình Luật hình sự Việt Nam của Trƣờng Đại học Luật Hà Nội thì biện pháp tƣ pháp đƣợc hiểu là: “Các biện pháp hình sự được Bộ luật hình sự quy định, do các cơ quan tư pháp áp dụng đối với người có hành vi nguy hiểm cho xã hội, có tác dụng hỗ trợ hoặc thay thế hình phạt” [39, tr.TSKH Lê Cảm thì biện pháp tƣ pháp đƣợc hiểu là: Biện pháp cƣỡng chế về hình sự của Nhà nƣớc ít nghiêm 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khắc hơn hình phạt do pháp luật hình sự quy định và đƣợc các cơ quan tƣ pháp hình sự có thẩm quyền căn cứ vào giai đoạn tố tụng hình sự tƣơng ứng cụ thể áp dụng đối với ngƣời phạm tội nhằm hạn chế quyền, tự do của ngƣời đó hoặc hỗ trợ hay thay thế hình phạt [4, tr.

Theo đó, các biện pháp cƣỡng chế về hình sự khác (ít nghiêm khắc hơn hình phạt) bao gồm: a) Các biện pháo tƣ pháp chung (các Điều 41-44); b) Miễn hình phạt (Điều 54) và Các biện pháp tƣ pháp có tính chất giáo dục đối với ngƣời chƣa thành niên phạm tội - các biện pháp thay thế hình phạt (Điều 70) [4, tr. Dựa trên nguyên tắc việc xử lý ngƣời chƣa thành niên pha ̣m tô ̣i “chủ yếu nhằm giáo dục họ có ý thức tôn trọng pháp luật và các quy tắc của cuộc sống xã hội, giúp đỡ họ có điều kiện sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh và trở thành công dân tốt có ích cho gia đình và xã hội” [45, tr. Do vậy, đối với ngƣời chƣa thành niên phạm tội , Toà án ƣu tiên quyết định áp dụng một trong các biê ̣n pháp tƣ pháp có tính giáo dục , phòng ngừa, trƣ̀ trƣờng hơ ̣p viê ̣c áp du ̣ng các hình pha ̣t khác có lơ ̣i hơn cho ho ̣. Từ khái niệm khoa học trên, ta có thể hiểu khái niệm biện pháp tƣ pháp áp dụng đối với ngƣời chƣa thành niên phạm tội nhƣ sau: “Biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội là biện pháp cưỡng chế về hình sự ít nghiêm khắc hơn hình phạt của Nhà nước áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội, được Tòa án ưu tiên áp dụng khi xét xử nếu thấy không cần thiết phải áp dụng hình phạt mà vẫn đạt được mục đích giáo dục, phòng ngừa”.

Biện pháp tƣ pháp áp dụng đối với ngƣời chƣa thành niên phạm tội đƣợc quy định tại Điều 70 BLHS: 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đối với ngƣời chƣa thành niên phạm tội, Tòa án có thể quyết định áp dụng một trong các biện pháp tƣ pháp có tính giáo dục, phòng ngừa sau đây; a) Giáo dục tại xã, phƣờng, thị trấn; b) Đƣa vào trƣờng giáo dƣỡng Bên cạnh các biện pháp tƣ pháp riêng, ngƣời chƣa thành niên phạm tội có thể bị áp dụng các biện pháp tƣ pháp khác nhƣ: tịch thu vật, tiền trực tiếp liên quan đến tội phạm, trả lại tài sản, sửa chữa hoặc bồi thƣờng thiệt hại, buộc công khai xin lỗi, bắt buộc chữa bệnh. Khái niệm biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với người chưa thành niên phạm tội Biện pháp tƣ pháp giáo dục tại xã, phƣờng, thị trấn đối với ngƣời chƣa thành niên phạm tội đƣợc quy định tại Điều 70 BLHS. Biện pháp này theo quy định của luật hình sự Việt Nam thể hiện quan điểm nhân đạo và chính sách hình sự của Đảng và Nhà nƣớc ta đối với ngƣời chƣa thành niên phạm tội và hành vi do họ thực hiện, đồng thời chứng tỏ khả năng tự giáo dục, cải tạo trở thành ngƣời có ích cho xã hội.

Tuy nhiên hiện nay chƣa đƣa ra đƣợc khái niệm cụ thể cũng nhƣ điều kiện áp dụng biện pháp tƣ pháp này. Về khái niệm giáo dục (theo nghĩa rộng) là sự hình thành nhân cách đƣợc tổ chức một cách có mục đích, có tổ chức thông qua các hoạt động và các quan hệ giữa nhà giáo dục với ngƣời đƣợc giáo dục nhằm giúp đỡ ngƣời đƣợc giáo dục chiếm lĩnh những kinh nghiệm xã hội của loài ngƣời. Giáo dục (theo nghĩa hẹp) đƣợc hiểu là một bộ phận của quá trình sƣ phạm, là quá trình hình thành những cơ sở khoa học của thế giới quan, niềm tin, lý tƣởng, động cơ, tình cảm, thái độ, những tính cách, những hành vi, thói quen cƣ xử đúng đắn trong xã hội, kể cả việc phát triển và nâng cao thể lực. Nói cách khác đây hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phát triển tinh thần, thể chất của một đối tƣợng nào đó, làm cho đối tƣợng ấy dần dần có đƣợc những phẩm chất và năng lực nhƣ yêu cầu đề ra.