CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG LAO ĐỘNG TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN CẢNG HẢI PHÒNG 1. Khái niệm nguồn nhân lực, quản lý và sử dụng lao động 1. Khái niệm nguồn nhân lực, quản lý và sử dụng lao động Để xây dựng và phát triển bất kỳ doanh nghiệp nào cũng đều phải dựa vào các nguồn lực cơ bản như: nguồn lao động, tiềm năng về khoa học công nghệ, tài nguyên thiên nhiên, cơ sở vật chất kỹ thuật, nguồn vốn, trong đó nguồn lao động (nguồn lực con người) luôn là nguồn lực cơ bản và chủ yếu nhất quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp hoặc một tổ chức. Theo Nicholas Henry (2007) “Nguồn nhân lực là nguồn lực con người của những tổ chức (với quy mô, loại hình, chức năng khác nhau) có khả năng và tiềm năng tham gia vào quá trình phát triển của tổ chức cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia, khu vực, thế giới”.
Nhân lực hay còn gọi là lao động là một trong các nguồn lực quan trọng quyết định đến sự tồn tại và phát triển của bất kỳ một doanh nghiệp nào. Vì vậy vấn đề lao động luôn được quan tâm hàng đầu. Có rất nhiều cách phát biểu khác nhau về quản lý và sử dụng lao động: Theo giáo sư Felix Migro thì cho rằng: “Quản lý và sử dụng lao động là một nghệ thuật chọn lựa nhân viên mới và sử dụng các nhân viên cũ sao cho năng suất và chất lượng công việc của mỗi người đều đạt mức tối đa có thể”. Theo giáo sư người Mỹ Dimock “Quản lý và sử dụng lao động bao gồm toàn bộ các biện pháp và thủ tục áp dụng cho nhân viên của một tổ chức và giải quyết tất cả các trường hợp xảy ra có liên quan tới một loại công việc nào đó”.
Vậy quản lý lao động được hiểu là một trong các chức năng cơ bản của quá trình quản lý, giải quyết tất cả các vấn đề liên quan tới con người gắn với công việc của họ trong bất cứ tổ chức nào. Quản lý và sử dụng lao động bao gồm tất cả những quyết định và hoạt động quản lý có ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa doanh nghiệp và đội ngũ 6 nhân viên của doanh nghiệp. Quản lý lao động đòi hỏi phải có tầm nhìn chiến lược và gắn với chiến lược hoạt động của công ty. Quản lý và sử dụng lao động là đảm bảo có đúng người với kỹ năng và trình độ phù hợp, vào đúng công việc và vào đúng thời điểm thích hợp để thực hiện mục tiêu của công ty.
Quản lý và sử dụng lao động là một hoạt động vừa mang tính khoa học vừa mang tính nghệ thuật vì quản lý và sử dụng lao động là một lĩnh vực gắn bó nhiều đến văn hoá tổ chức và chứa đựng nhiều giá trị nhân văn hơn bất cứ một lĩnh vực quản lý nào khác. Vai trò của quản lý và sử dụng lao động Yếu tố giúp ta nhận biết được một doanh nghiệp hoạt động tốt hay không hoạt động tốt, thành công hay không thành công chính là lực lượng lao động của doanh nghiệp đó, những con người cụ thể với lòng nhiệt tình và óc sáng tạo. Mọi thứ còn lại như: máy móc, thiết bị, của cải vật chất, công nghệ kỹ thuật đều có thể mua được, học hỏi được, sao chép được, nhưng con người thì không thể. Vì vậy có thể khẳng định rằng quản lý và sử dụng lao động có vai trò thiết yếu đối với sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
Trong doanh nghiệp, quản lý và sử dụng lao động thuộc chức năng chính của nhà quản lý, giúp nhà quản lý đạt được mục đích thông qua nỗ lực của người khác. Các nhà quản lý có vai trò đề ra các chính sách, đường lối, chủ trương có tính chất định hướng cho sự phát triển của doanh nghiệp, do đó nhà quản lý phải là người biết nhìn xa trông rộng, có trình độ chuyên môn cao. Người thực hiện các đường lối chính sách mà nhà quản lý đề ra là các nhân viên thừa hành, kết quả công việc hoàn thành tốt hay không phụ thuộc rất nhiều vào năng lực của nhân viên, vì vậy cho nên có thể nói rằng: “mọi quản lý suy cho cùng cũng là quản lý con người”. Quản lý và sử dụng lao động góp phần vào việc giải quyết các mặt kinh tế xã hội của vấn đề lao động.
Đó là một vấn đề chung của xã hội, mọi hoạt động kinh tế nói chung đều đi đến một mục đích sớm hay muộn là làm sao cho người lao động hưởng thành quả do họ làm ra. 7 Quản lý và sử dụng lao động gắn liền với mọi tổ chức, bất kỳ một cơ quan tổ chức nào cũng cần phải có bộ phận lao động. Quản lý và sử dụng lao động là một thành tố quan trọng của chức năng quản lý, nó có gốc rễ và các nhánh trải rộng khắp nơi trong mọi tổ chức. Quản lý và sử dụng lao động hiện diện ở khắp các phòng ban, bất cứ cấp quản lý nào cũng có nhân viên dưới quyền vì thế đều phải có quản lý và sử dụng lao động.
Cung cách quản lý và sử dụng lao động tạo ra bầu không khí văn hoá cho một doanh nghiệp. Đây cũng là một trong những yếu tố quyết định đến sự thành bại của một doanh nghiệp. Quản lý và sử dụng lao động có vai trò to lớn đối với hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp, nó là hoạt động bề sâu chìm bên trong doanh nghiệp nhưng lại quyết định kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Đặc điểm lao động sản xuất của Cảng 1.
Đặc điểm sản xuất ở các Cảng biển hiện nay - Cảng biển là một đầu mối giao thông quan trọng, là nơi trung chuyển hàng hoá từ phương tiện vận tải biển tới phương tiện vận tải khác hoặc lên kho bãi Cảng và ngược lại. - Cảng biển cũng là một bộ phận “biên giới” của một nước và cũng là cửa khẩu của nước đó, để tổ chức các hoạt động “Xuất – Nhập khẩu” của nước sở tại và nhiều Cảng còn làm dịch vụ chuyển khẩu hàng hoá. - Chịu ảnh hưởng của điều kiện thời tiết khí hậu thuỷ văn. Đặc điểm công tác quản lý và sử dụng lao động ở các Cảng biển hiện nay Cảng với nhiệm vụ chính là cung cấp các dịch vụ phục vụ cho tàu và phương tiện xếp dỡ nên công việc luôn liên tục, có tính chuyên môn hoá cao, có nhiều khâu công tác (xếp dỡ, giao nhận, bảo quản), đồng thời người lao động thường xuyên phải thay đổi nơi làm việc (kho, bãi, cầu tàu, dưới hầm tàu).
Do đó đặc điểm công tác quản lý và sử dụng lao động ở các Cảng biển hiện nay là nhằm đạt được các mục tiêu sau: 8 1. Mục tiêu của doanh nghiệp Cảng 1. Mục tiêu lợi nhuận Đây là mục tiêu đặt ra cho các Doanh nghiệp nói chung và Doanh nghiệp Cảng nói riêng. Khi đặt ra mục tiêu kinh doanh thì bất kỳ Doanh nghiệp nào cũng đề ra và phấn đấu đạt lợi nhuận tối đa, lợi nhuận tối đa sẽ tạo mọi điều kiện cho Cảng phát triển sản xuất kinh doanh, làm tốt nghĩa vụ đóng góp theo luật định và tạo nguồn tăng thu nhập cho công nhân Cảng.
Tuy nhiên, lợi nhuận của Công ty còn phụ thuộc vào khả năng của Doanh nghiệp và yếu tố thị trường chi phối. Mục tiêu phát triển Cảng - Mục tiêu lợi nhuận và mục tiêu phát triển Cảng luôn gắm chặt với nhau tạo thành sức mạnh, động lực cho nhà đầu tư và người lao động của Công ty, xây dựng Công ty ngày càng phát triển. - Các doanh nghiệp Cảng biển luôn muốn nâng cao chất lượng dịch vụ, đáp ứng nhu cầu vận tải biển trong và ngoài nước, nâng cao thị phần vận chuyển hàng hóa xuất – nhập khẩu. - Luôn nâng cấp, đầu tư chiều sâu, phát huy hết công suất, hiệu quả của các Cảng hiện hữu.
- Tập trung xây dựng Cảng trung chuyển quốc tế, Cảng cửa ngõ quốc tế tại các vùng kinh tế trọng điểm, một số Cảng nước sâu chuyên dụng xếp dỡ Container, than, quặng và dầu với quy mô lớn trang thiết bị hiện đại. Mục tiêu phát triển sản lượng hàng hoá và dịch vụ tối đa Thương mại quốc tế giữa Việt Nam và Thế giới đã có sự phát triển mạnh mẽ và đây thực sự trở thành điều kiện thuận lợi cho sự phát triển ngành vận tải đường biển của Việt Nam. Và trong quá trình đó, yêu cầu về việc phát triển dịch vụ vận tải biển theo hướng hiện đại hóa với chất lượng ngày càng cao, chi phí hợp lý, an toàn, hạn chế ô nhiễm môi trường và tiết kiệm năng lượng, tăng sức cạnh tranh của vận tải biển là rất cần thiết để ngành vận tải biển Việt Nam có thể chủ động hội nhập và mở rộng thị trường vận tải biển trong khu vực và trên thế giới. Mục tiêu xã hội (Mục tiêu không kinh tế) Ảnh hưởng lớn đến sự tồn tại và phát triển của Cảng.
Xã hội càng phát triển càng đòi hỏi Doanh nghiệp phải có trách nhiệm hơn đến các vấn đề xã hội. - Tạo việc làm cho người lao động, đảm bảo đời sống ổn định cho người lao động - Mục tiêu xã hội không gắn trực tiếp với kết quả sản xuất kinh doanh mà nó mang lại giá trị cho xã hội thông qua việc tạo ra uy tín và danh tiếng. - Bảo vệ quyền lợi của bạn hàng, của chủ hàng thông qua Cảng. - Góp phần thực hiện công tác xã hội, an ninh quốc phòng.
Mục tiêu bảo vệ môi trường, sử dụng tiết kiệm các nguồn tài nguyên thiên nhiên Đây là mục tiêu rất quan trọng, tuy nhiên nó là một vấn đề khó khăn đối với Cảng vì đó là vấn đề mới mà Cảng chưa được làm quen. Hơn nữa để thực hiện mục tiêu này đòi hỏi phải có đầu tư, thậm chí đầu tư lớn để xử lý những nhu cầu nước thải, rác thải, ô nhiễm nguồn nước… 1. Mục tiêu chính trị Cảng phải đảm bảo xây dựng được một đội ngũ những người lao động có phẩm chất, tư cách đạo đức tốt có giác ngộ chính trị, có phong cách và thói quen lao động công nghiệp để xứng đáng là lực lượng lao động tiên tiến, có tổ chức, có kỷ luật, có trình độ khoa học phục vụ chủ trương công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước góp phần nâng cao uy tín Việt Nam trên trường quốc tế.