phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo đề tài đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác quản lý tài chính tại các trong cơ quan hành chính nhà nƣớc; Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lý tài chính tại quận Hồng Bàng giai đoạn 2016-2020; Chƣơng 3: Một số biện pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại quận Hồng Bàng giai đoạn 2021-2025. 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TRONG CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC 1. Vai trò, ý nghĩa, tầm quan trọng của công t c quản lý tài chính trong cơ quan hành chính nhà nƣớc Cơ quan hành chính nhà nước Ở Việt Nam, cơ quan hành chính Nhà nƣớc (HCNN) là một tổ chức đƣợc hình thành từ các cơ quan quyền lực nhà nƣớc cùng cấp, hoạt động theo nguyên tắc và trình tự và đƣợc giao những quyền lực nhất định. Chính phủ là cơ quan HCNN đứng đầu trong hệ thống từ Trung ƣơng đến cơ sở, các cơ quan HCNN có cơ cấu tổ chức phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn đƣợc quy định trong các văn bản pháp luật.
Uỷ ban nhân dân (UBND) là cơ quan HCNN ở địa phƣơng, thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn quy định tại điều 49 của Luật Tổ chức chính quyền địa phƣơng ngày 19/6/2015 và những vấn đề quan trong khác đƣợc quy định thuộc thẩm quyền của UBND, có chức năng quản lý HCNN trong mọi lĩnh vực: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, quốc phòng… trên phạm vi lãnh thổ tƣơng ứng. Tài chính trong cơ quan hành chính nhà nước - Tài chính trong cơ quan HCNN đƣợc hiểu là các hoạt động thu và chi bằng tiền đƣợc cơ quan có thẩm quyền quyết định, đƣợc thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định nhằm đảm bảo hoạt động thƣờng xuyên của cơ quan nhà nƣớc, đồng thời thực hiện các chức năng, nhiệm vụ mà Nhà nƣớc giao phó. - Ngân sách nhà nƣớc (NSNN) cấp toàn bộ hoặc cấp một phần để đảm bảo cho nguồn tài chính phục vụ cho hoạt động của cơ quan HCNN. Để duy trì các hoạt động cho sự tồn tại và phát triển của các cơ quan HCNN đòi hỏi phải có các nguồn lực tài chính đảm bảo.
Trong khi đó, hoạt động của các cơ quan đơn vị này thực hiện mục đích phục vụ lợi ích công cho xã hội, không 6 đòi hỏi ngƣời nhận những dịch vụ và hàng hóa do tổ chức mình cung cấp không phải trả tiền. Hiện nay, các tổ chức công đƣợc phép thu một số khoản thu nhƣ phí, lệ phí và các khoản thu khác theo Luật pháp quy định nhằm bổ sung nguồn kinh phí hoạt động nhƣng xét tổng thể thì nguồn kinh phí hoạt động chủ yếu vẫn do Nhà nƣớc cấp. Nội dung chính của công t c quản lý tài chính trong cơ quan hành chính nhà nƣớc 1. Những vấn đề cơ bản về quản lý tài chính trong cơ quan hành chính nhà nước Quản lý tài chính trong cơ quan hành chính nhà nước - Quản lý tài chính trong các cơ quan HCNN là quá trình thực hiện các hoạt động của ngân sách nhà nƣớc theo đúng quy định của pháp luật nhằm tạo lập và sử dụng các quỹ tài chính trong các cơ quan HCNN để đạt những mục tiêu, nhiệm vụ đã đề ra.
- Nhà nƣớc là chủ thể quản lý tài chính; Đối tƣợng quản lý trong các cơ quan, đơn vị, đó chính là các quan hệ, các bộ phận cấu thành hoạt động tài chính của những cơ quan, đơn vị này. Đó là các mối quan hệ kinh tế trong phân phối gắn liền với quá trình hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ trong mỗi cơ quan, đơn vị. Xác định nguồn lực tài chính trong cơ quan hành chính nhà nước Xác định nhiệm vụ chi tài chính trong các cơ quan Hành chính nhà nƣớc. Ở mỗi cơ quan, đơn vị, các khoản chi đƣợc chia thành 2 loại: Các khoản chi hoạt động thƣờng xuyên và các khoản chi hoạt động không thƣờng xuyên.
- Các khoản chi hoạt động thƣờng xuyên: Chi thƣờng xuyên trong các cơ quan, đơn vị là khoản chi để duy trì hoạt động thƣờng xuyên của các cơ quan, đơn vị này, thƣờng có ít biến động lớn qua các năm, các khoản chi thƣờng xuyên mang tính chất ổn định khá rõ nét. 7 - Các khoản chi hoạt động không thƣờng xuyên: gồm những khoản chi để thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ, các khoản chi thực hiện chƣơng trình đào tạo bồi dƣỡng cán bộ viên chức, các khoản chi thực hiện chƣơng trình mục tiêu quốc gia, các khoản chi thực hiện các nhiệm vụ do Nhà nƣớc đặt hàng theo giá hoặc khung giá do Nhà nƣớc quy định, chi vốn đối ứng thực hiện các dự án có nguồn vốn nƣớc ngoài theo quy định, chi thực hiện những nhiệm vụ đột xuất đƣợc cấp có thẩm quyền giao, chi thực hiện tinh giản biên chế theo chế độ do nhà nƣớc quy định, chi đầu tƣ phát triển bao gồm: chi đầu tƣ xây dựng cơ bản, mua sắm trang thiết bị, sửa chữa lớn tài sản cố định thực hiện các dự án đƣợc cấp có thẩm quyền phê duyệt, chi thực hiện các dự án từ nguồn vốn viện trợ nƣớc ngoài, chi cho các hoạt động liên doanh, liên kết và các khoản chi khác theo quy định. Cấp dự toán và quản lý tài chính theo cấp dự toán - Các cơ quan HCNN trong cùng một ngành theo một hệ thống dọc đƣợc thống nhất tổ chức thành các đơn vị dự toán các cấp: - Đơn vị dự toán cấp I: là đơn vị nhận trực tiếp ngân sách năm do cấp chính quyền tƣơng xứng giao và chịu trách nhiệm phân bổ dự toán ngân sách năm xuống cho đơn vị cấp dƣới, quản lý điều hành ngân sách của các cấp mình và cấp dƣới trực thuộc. - Đơn vị dự toán cấp II: là đơn vị trực thuộc đơn vị dự toán cấp I, có nhiệm vụ nhận dự toán ngân sách của đơn vị dự toán cấp I và phân bổ dự toán cho đơn vị dự toán cấp III, có trách nhiệm tổ chức điều hành quản lý kinh phí của cấp mình và dự toán cấp dƣới.
- Đơn vị dự toán cấp III: là đơn vị dự toán trực tiếp sử dụng kinh phí từ đơn vị cấp II hoặc đơn vị dự toán cấp I nếu không có cấp II, có trách nhiệm tổ chức thực hiện quản lý kinh phí của đơn vị mình và đơn vị dự toán cấp dƣới. Mô hình tổ chức bộ m y quản lý tài chính trong c c cơ quan hành chính nhà nƣớc. 8 Việc quản lý tài chính trong các cơ quan, đơn vị, trƣớc hết phải phù hợp với những điều kiện hoàn cảnh cụ thể tại mỗi cơ quan, đơn vị, tuy nhiên phải tuân thủ theo một số nguyên tắc quản lý tài chính nhƣ sau: - Đảm bảo các khoản chi thƣờng xuyên của cơ quan, đơn vị phải tuân theo chế độ, định mức tiêu chuẩn của Nhà nƣớc quy định. - Trách nhiệm quản lý tài chính của các cơ quan, đơn vị thuộc về ngƣời đứng đầu của cơ quan, đơn vị.
- Trong quá trình quản lý tài chính tại các cơ quan, đơn vị cần phải tôn trọng dự toán năm đƣợc duyệt. Trong trƣờng hợp cần điều chỉnh dự toán cần đƣợc cơ quan có thẩm quyền cho phép điều chỉnh để đảm bảo cho cơ quan, đơn vị hoàn thành tốt những chức năng và nhiệm vụ của mình. Tổ chức bộ máy tiếp quản quản lý tài chính trong các cơ quan, đơn vị bao gồm: Lãnh đạo tổ chức công, Trƣởng phòng tài chính kế toán, Phòng tài chính kế toán, Trƣởng các phòng bộ phận trong tổ chức. Ban lãnh đạo Thủ trƣởng đơn vị Trƣởng phòng tài chính - kế to n C c phòng, bộ Phòng Tài C c phòng, bộ phận thuộc tổ chức chính kế to n phận thuộc tổ chức Sơ đồ 1.1: Bộ m y trực tiếp quản lý tài chính trong c c cơ quan, đơn vị Phân cấp trách nhiệm và kiểm soát tài chính trong đơn vị: Để giảm thiểu mâu thuẫn giữa nguồn thu và nguồn chi, cũng đồng thời giao quyền chủ động cho chính quyền địa phƣơng, cho các cơ quan nhà nƣớc, Chính phủ đã tiến hành nâng cấp ngân sách, tạo điều kiện cho địa phƣơng phát huy tính chủ động sáng tạo của mình.
Còn đối với các cơ quan nhà nƣớc, 9 Nhà nƣớc giao cho quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về hoạt động tài chính, mỗi cơ quan, đơn vị tự xây dựng Quy chế chi tiêu nội bộ. Trong đó, thể hiện rõ quyền tự chịu trách nhiệm của mỗi cơ quan, đơn vị đối với nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nƣớc đƣợc cấp để cơ quan thực hiện nhiệm vụ của mình. Chính phủ cũng quy định rất rõ quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp cụ thể ở Nghị định 130 (đối với cơ quan hành chính nhà nƣớc) và Nghị định 43 (đối với đơn vị sự nghiệp). Đây đƣợc xem là hình thức phân cấp trách nhiệm và quyền kiểm soát hoạt động tài chính cho cơ quan nhà nƣớc tiên tiến hiện nay của nhà nƣớc, và ngƣời chịu trách nhiệm chính là thủ trƣởng đơn vị.
Các nội dung chính trong quy trình quản lý tài chính trong cơ quan hành chính nhà nước Quản lý tài chính trong các cơ quan, đơn vị đƣợc tiến hành theo chu trình bao gồm các bƣớc: quản lý việc lập dự toán, sau đó là quản lý việc chấp hành dự toán và cuối cùng là việc quyết toán, thanh tra kiểm tra việc thu chi tài chính. Lập dự toán - Lập dự toán thu chi tài chính là khâu quan trọng trong quản lý tài chính bởi nó là cơ sở và dẫn dắt toàn bộ quá trình thực hiện sau này của cơ quan, đơn vị, mang ý nghĩa quyết định đến toàn bộ quá trình quản lý tài chính trong trong mỗi cơ quan, đơn vị. Việc lập dự toán phải chi tiết theo từng nội dung trên cơ sở, chính sách, chế độ, định mức quy định. - Hàng năm, căn cứ vào các văn bản hƣớng dẫn lập dự toán của Bộ Tài chính, hƣớng dẫn của cơ quan quản lý cấp trên và chức năng nhiệm vụ đƣợc giao; căn cứ vào tình hình thực hiện nhiệm vụ của năm trƣớc và dự kiến cho năm kế hoạch; đơn vị lập dự toán thu – chi tài chính theo đúng nội dung, mẫu, biểu, thời gian theo quy định, phù hợp với các mục tiêu cơ cấu lại ngân sách theo Nghị quyết số 07-NQ/TW, Nghị quyết số 18-NQ/TW, Nghị quyết số 19-NQ/TW của Hội nghị Trung ƣơng 6 (khóa XII).