Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG CÔNG CHỨC, VIÊN CHỨC 1. Khái niệm Công chức, Viên chức 1. Công chức Trên thế giới, khái niệm công chức xuất hiện tại các nước tư bản phương Tây vào nửa cuối thế kỷ XIX khi chế độ công chức ra đời. Tuy nhiên, ở mỗi quốc gia lại có quan niệm về công chức khác nhau.
Ở Pháp: Công chức là những người làm việc trong các cơ quan hành chính công quyền và các tổ chức dịch vụ công cộng từ trung ương đến địa phương. Ở Vương quốc Anh: Những nhân viên làm việc trong ngành hành chính đều được gọi là công chức. Ở Mỹ: Những nhân viên làm việc trong bộ máy hành chính của Chính phủ Mỹ được đều được gọi là công chức. Như vậy, ở mỗi nước lại có một khái niệm về công chức khác nhau.
Tuy nhiên, có những điểm chung về công chức ở các nước đó là: công chức là những công dân được tuyển dụng, bổ nhiệm giữ một chức danh, thừa hành một công vụ trong cơ quan nhà nước, được xếp vào một ngạch, hưởng lương từ ngân sách nhà nước và chịu sự điều chỉnh của pháp luật. Công chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, Tổ chức chính trị -xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật [17]. Viên chức “Viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, 6 hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật”. Hoạt động nghề nghiệp của viên chức là việc thực hiện công việc hoặc nhiệm vụ có yêu cầu về trình độ, năng lực, kỹ năng chuyên môn, nghiệp vụ trong đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan [18].
Những đặc điểm cơ bản của công chức, viên chức cấp huyện Không có định nghĩa riêng cho công chức, viên chức cấp huyện. Luật chỉ phân định rõ giữa công chức và công chức cấp xã. Như vậy, công chức, viên chức cấp huyện trước hết cũng sẽ hội tụ đủ những điều kiện là công chức, viên chức; chỉ khác là làm việc trong bộ máy hành chính nhà nước và đơn vị sự nghiệp ở cấp huyện. Do đặc thù về công việc trong bộ máy hành chính nhà nước và đơn vị sự nghiệp ở cấp huyện nên công chức, viên chức cấp huyện có một số đặc điểm cơ bản sau đây: Thứ nhất, công chức, viên chức cấp huyện là những người làm việc trong cơ quan hành chính nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập thuộc UBND huyện và phải chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật của Nhà nước quy định tại: Luật Cán bộ, Công chức; Luật Viên chức; Bộ luật Lao động; Bộ luật Dân sự.
Thứ hai, thành phần dân cư sinh sống tại các huyện hiện nay thường cũng rất phức tạp, người tạm trú khá đông, đòi hỏi sự sâu sát của công chức, viên chức cấp huyện. Thứ ba, công chức, viên chức cấp huyện có mối quan hệ công tác phức tạp, cụ thể: có mối quan hệ với các cơ quan nhà nước cấp trên, với các lãnh đạo UBND huyện, các phòng ban thuộc UBND huyện. Trên địa bàn hoạt động của UBND huyện, công chức, viên chức còn phải có quan hệ hệ nghiệp vụ với cơ quan nhà nước khác, như thuế, kho bạc, quản lý thị trường… Thứ tư, Chính quyền địa phương có hoàn thành tốt các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, các cơ quan, đơn vị có hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ được giao hàng năm hay không phụ thuộc rất nhiều vào năng lực, trình độ, 7 khả năng cống hiến của đội ngũ công chức, viên chức. Thứ năm, công chức, viên chức cấp huyện quản lý các lĩnh vực cửa đời sống kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện, thường xuyên phải giải quyết các yêu cầu của người dân.
Do vậy, để xây dựng được một chính quyền liên chính, kiến tạo, phục vụ nhân dân, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng được một đội ngũ công chức, viên chức có phẩm chất đạo đức, kiên định, vững vàng trong mọi tình huống, giữ vững uy tín, đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết. Vị trí, vai trò của công chức, viên chức cấp huyện Vị trí, vai trò của đội ngũ công chức, viên chức cấp huyện trong hoạt động của bộ máy hành chính là vô cùng quan trọng, công chức, viên chức cấp huyện là người đại diện cho nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước, cung cấp dịch vụ công theo đúng chính sách và thẩm quyền được giao. Công chức, viên chức cấp huyện khi thực hiện nhiệm vụ chuyên môn sẽ chính là những người trực tiếp cụ thể hóa chủ trương, đường lối, Nghị quyết của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước áp dụng vào quản lý hành chính nhà nước, quản lý xã hội. Có thể nói, công chức, viên chức cấp huyện là cấu nối giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân.
Thông qua việc triển khai thực hiện thực tế chủ trương của đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, đội ngũ công chức, viên chức cấp huyện trong quá trình thực hiện sẽ kịp thời phản ánh những tồn tại, hạn chế, vướng mắc, bất cập trong quá trình quản lý Nhà nước đến cấp có thẩm quyền. Qua đó, Đảng, Nhà nước, các cấp chính quyền sẽ hoàn thiện những chính sách chưa hợp lý, còn vướng mắc nhằm hoàn thiện thể chế ngày một tốt hơn. Công chức, viên chức cấp huyện hàng ngày phải giải quyết một khối lượng công việc lớn, trên một địa bàn rộng, với mức độ phức tạp các thành phần dân cư cao và liên quan đến tất các các mặt của đời sống xã hội. Do đó, nếu chất lượng đội ngũ công chức, viên chức cấp huyện yếu kém sẽ lập tức gây ra những hậu quả nghiêm trọng về nhiều mặt cho địa phương cũng như cho cả bộ máy chính quyền 8 Nhà nước, tạo nên sự trì trệ về phát triển kinh tế - xã hội.
Chất lượng công chức, viên chức cấp huyện Theo Từ điển tiếng Việt thì “Cái tạo nên phẩm chất, giá trị của một con người, một sự vận động, một sự việc” nó được coi là chất lượng [20, tr.144] Theo từ điển bách khoa Việt Nam: "Chất lượng là một phạm trù triết học biểu thị những thuộc tính bản chất của sự vật, chỉ rõ nó là cái gì, tính ổn định tương đối của sự vật và phân biệt nó với sự vật khác. Chất lựợng là đặc tính khách quan của sự vật, biểu thị ra bên ngoài qua các thuộc tính. Chất l ợng của sự vật, hiện ượng biểu thị trình độ phát triển của nó, chất lượng càng cao thì mức độ phát triển của sự vật càng lớn" [19, tr 167]. Chất lượng của đội ngũ công chức, viên chức được đánh giá bằng các tiêu chí: phẩm chất đạo đức, tinh thần trách nhiệm, thái độ làm việc, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, sức khỏe, khả năng hoàn thành nhiệm vụ được giao.
Khi nói đến chất lượng của đội ngũ công chức, viên chức cấp huyện là nói đến tổng thể về phẩm chất và năng lực của người công chức, viên chức, những phẩm chất và năng lực này thể hiện khả năng và kết quả hoàn thành nhiệm vụ, mà cụ thể là thực hiện những nhiệm vụ được phân công. Chất lượng đội ngũ công chức, viên chức cấp huyện được thể hiện thông qua hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền cấp huyện [8]. Trong thời kỳ công nghiệp 4.0 phát triển như vũ bão đang thay đổi thế giới từng ngày, từng giờ, yêu cầu về chất lượng đối với đội ngũ công chức, viên chức hiện nay phải đòi hỏi cao hơn, chuyên nghiệp hơn để có thể bắt kịp với xu thế quốc tế, xu thế hội nhập. Khi nghiên cứu về chất lượng của đội ngũ công chức, viên chức của UBND huyện, có thể xét dưới hai đặc tính: - Phẩm chất, năng lực, giá trị của đội ngũ công chức, viên chức cấp huyện là sự tổng hợp của nhiều yếu tố, cụ thể: về chuyên môn, năng lực và kinh nghiệm công tác, năng khiếu, sức khỏe, đạo đức công vụ, tác phong, lề lối làm việc… 9 - Khả năng hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao của đội ngũ công chức, viên chức được đánh gia thông qua sự đánh giá của Thủ trưởng cơ quan và thông qua lăng kính của cá nhân, tổ chức đến trực tiếp làm việc với các cơ quan, đơn vị nhà nước cấp huyện.
Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng công chức, viên chức 1. Môi trường làm việc Môi trường làm việc bao gồm: cơ sở vật chất, tinh thần, chế độ chính sách, mối quan hệ của lãnh đạo đối với nhân viên và giữa nhân viên với nhân viên…trong một cơ quan, tổ chức, đơn vị. Môi trường làm việc cực kỳ quan trọng đối với động lực làm việc, nó giúp cán bộ, công chức, viên chức yêu nghề, yêu công việc hàng ngày. Mặt khác môi trường làm việc gồm những điều kiện vật chất phục vụ công chức trong quá trình làm việc và một bầu không khí làm việc thân thiện, vui vẻ sẽ là nguồn động lực cho các công chức, viên chức hoàn thành công việc được hiệu quả cao nhất.
Nắm bắt được tầm quan trọng của môi trường làm việc có tác động đến quá trình làm việc của công chức, viên chức. Xây dựng môi trường làm việc tốt để giúp cho công chức, viên chức có điều kiện làm việc tốt nhất, thoải mái nhất nhằm phát huy hết khả năng của bản thân cống hiến cho công việc. Xây dựng môi trường làm việc tốt đang là nhiệm vụ hành đầu của các cơ quan, đơn vị, tổ chức. Bên cạnh đó, để bắt kịp với xu thế phát triển của thế giới hiện nay, các cơ quan, đơn vị cũng cần tạo điều kiện để đội ngũ công chức, viên chức được đào tạo, bồi dưỡng, học tập nâng cao trình độ về khoa học, công nghệ, kỹ năng…để đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao về mức độ hoàn thành nhiệm vụ trong bộ máy các cơ quan nhà nước hiện nay.
Xây dựng môi trường làm việc đảm bảo công chức, việc chức phát huy tối đa năng lực công tác ngoài yếu tố về điều kiện cơ sở vật chất thì việc xây dựng văn hóa tổ chức có ý nghĩa hết sức quan trọng.