CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN TRỊ NHÂN SỰ 1. Nhân sự và Quản trị nhân sự 1. Một số khái niệm cơ bản về quản trị nhân sự Nhân sự là một trong các nguồn lực quan trọng quyết định đến sự tồn tại và phát triển của bất kỳ một doanh nghiệp nào. Như Bilgates – Chủ tịch công ty Microsoft đã nói: “Nếu bạn lấy đi 20 người quan trọng của chúng tôi, chúng tôi sẽ trở thành một công ty không quan trọng nữa”.
Vì vậy vấn đề nhân sự luôn được quan tâm hàng đầu. Với tư cách là một trong những chức năng cơ bản của quản trị tổ chức thì quản trị nhân sự bao gồm việc hoạch định, tổ chức, chỉ huy và kiểm soát các hoạt động nhằm thu hút, sử dụng và phát triển con người để có thể đạt được các mục tiêu của tổ chức. Đi sâu vào việc làm của quản trị nhân sự người ta có thể hiểu quản trị nhân sự là việc tuyển mộ, tuyển chọn, duy trì, phát triển, sử dụng, động viên và cung cấp tiện nghi cho nhân sự thông qua tổ chức của nó [11]. Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về vấn đề quản trị nhân sự.
Song dù tiếp cận ở góc độ nào thì quản trị nhân sự vẫn là sự phối hợp một cách tổng thể các hoạt động hoạch định, tuyển mộ, tuyển chọn, duy trì, phát triển, động viên, tạo mọi diều kiện thuận lợi cho người lao động trong tổ chức nhằm đạt được mục tiêu chiến lược và định hướng viễn cảnh (tầm nhìn) của tổ chức [11]. Đối tượng của quản trị nhân sự là người lao động với tư cách là những cá nhân cán bộ, công nhân viên trong tổ chức và các vấn đề liên quan đến họ như công việc và các quyền lợi nghĩa vụ của họ trong tổ chức. Quản trị nhân sự (còn gọi là Quản trị nhân lực, Quản lý nguồn nhân lực). Khái niệm Quản trị nhân sự có thể trình bày ở nhiều góc độ khác nhau: “Quản trị nhân lực là khoa học về quản lý con người dựa trên niềm tin cho rằng nhân lực đóng vai trò quan trọng bậc nhất tới sự thành công lâu dài của tổ chức hay doanh nghiệp.
Một tổ chức/doanh nghiệp có thể tăng lợi thế cạnh tranh của mình bằng 9 cách sử dụng người lao động một cách hiệu quả, tận dụng kinh nghiệm và sự khéo léo của họ nhằm đạt được các mục tiêu đã đặt ra. Quản trị nhân lực nhằm mục đích tuyển chọn được những người có năng lực, nhanh nhạy và cống hiến trong công việc, quản lý hoạt động và khen thưởng kết quả hoạt động cũng như phát triển năng lực của họ. Human Resource Management in a Business Context, International Thomson Business Press. Nguồn nhân sự là một nguồn lực không thể thiếu của tổ chức nên quản trị nhân sự chính là một lĩnh vực quan trọng của quản lý.
Mặt khác, quản lý các nguồn lực khác cũng sẽ không hiệu quả nếu tổ chức không quản lý tốt nguồn nhân sự, vì suy đến cùng mọi hoạt động quản lý đều thực hiện bởi con người. Mục tiêu của quản trị nhân sự Mục tiêu cơ bản của bất kỳ tổ chức nào cũng là sử dụng một cách có hiệu suất nguồn nhân lực để đạt được mục tiêu của tổ chức đó. Quản trị nhân sự nhằm củng cố và duy trì đầy đủ số lượng và chất lượng lao động cần thiết cho tổ chức để đạt được mục tiêu đề ra. Quản trị nhân sự giúp tìm kiếm và phát triển những hình thức và phương pháp tốt nhất để người lao động có thể đóng góp nhiều sức lực cho việc đạt được các mục tiêu của tổ chức, đồng thời cũng tạo được cơ hội để phát triển không ngừng chính bản thân người lao động.
Như vậy, quản trị nhân sự song song với việc tận dụng và phát triển tiềm năng của đội ngũ nhân sự hiện có là việc bổ sung thêm nguồn nhân lực thông qua hoạt động tuyển dụng để đảm bảo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công việc của tổ chức cả về mặt chất và mặt lượng. Từ mục tiêu đó, quản trị nhân sự có 4 nhiệm vụ thách thức lớn đó là: nhận diện, tận dụng, phát triển và tuyển dụng tiềm năng. Tuy nhiên trong phạm vi luận văn, tác giả chỉ tập trung vào hai nhiệm vụ sau của quản trị nhân sự đó là phát triển tiềm năng và tuyển dụng tiềm năng. Do vậy, các nội dung nghiên cứu phân tích thực trạng công tác quản trị nhân sự tại Công ty CPXD Tổng hợp Tiên Lãng từ đó đề xuất một số biện pháp nhằm hoàn 10 thiện công tác quản trị nhân sự của công ty trong chương II và III sẽ tập trung vào hai nhiệm vụ này.
Tầm quan trọng của quản trị nhân sự Quản trị nhân sự giữ vai trò đặc biệt quan trọng và ngày càng được các nhà quản trị quan tâm nghiên cứu và phân tích, xem đây là một chức năng cốt lõi và quan trọng nhất của tiến trình quản trị. Tầm quan trọng của quản trị nhân sự xuất phát từ chính vai trò quan trọng của con người trong tổ chức. Nguồn nhân lực là nguồn không thể thiếu được của tổ chức, là một nguồn lực đầu vào đặc biệt và tiềm năng. Con người là yếu tố cấu thành nên tổ chức, vận hành tổ chức và quyết định sự thành bại của tổ chức.
Việc quản lý các nguồn lực khác sẽ không thể đạt được hiệu quả nếu tổ chức không quản lý tốt nguồn nhân lực. Do vậy, có thể khẳng định quản trị nhân sự là bộ phận cấu thành và không thể thiếu được của quản lý kinh doanh. Quản trị nhân sự đóng vai trò trung tâm trong việc thành lập tổ chức và giúp các tổ chức tồn tại và phát triển trên thị trường. Quản trị nhân sự sẽ giúp doanh nghiệp tạo ra lợi thế cạnh tranh trong tương quan cạnh tranh ngày càng gay gắt trên thị trường, giúp doanh nghiệp đạt được hiệu quả kinh doanh cao.
Công tác quản trị nhân sự giúp tìm kiếm, phát triển và duy trì đội ngũ nhân viên và quản lý chất lượng - những người tham gia tích cực vào sự thành công của công ty. Các công ty, tổ chức trông mong vào các nhà chuyên môn về quản trị nhân sự giúp họ đạt được hiệu quả và năng suất cao hơn với một hạn chế về lực lượng lao động. Khi lựa chọn được những người có kỹ năng thích hợp làm việc ở đúng vị trí thì cả nhân viên lẫn công ty đều có lợi [15]. Chức năng của quản trị nhân sự Hoạt động sản xuất kinh doanh ngày càng đặt ra cho quản trị nhân sự rất nhiều vấn đề cần giải quyết.
Chức năng của quản trị nhân sự chính là những phương diện hoạt động cơ bản của nó. Bao gồm từ việc đối phó với những thay 11 đổi của môi trường kinh doanh, những biến đổi không ngừng của thị trường lao động, những thay đổi pháp luật lao động… Tuy nhiên, xét về tổng thể cũng có thể phân chia các hoạt động chủ yếu của quản trị nhân sự theo các nhóm: - Nhóm chức năng thu hút nguồn nhân sự: Chú trọng đến vấn đề đảm bảo có đủ nhân viên với phẩm chất phù hợp cho công việc của doanh nghiệp. Để thực hiện chức năng này, doanh nghiệp phải căn cứ vào kế hoạch sản xuất kinh doanh, dịch vụ và thực trạng sử dụng nhân viên của mình để xác định công việc nào cần tuyển thêm người. Việc thực hiện quá trình phân tích sẽ cho biết doanh nghiệp cần tuyển bao nhiêu, ở bộ phận nào, với những phẩm chất gì.
Vì vậy, nhóm chức năng này thường có các hoạt động: Dự báo và hoạch định nguồn nhân sự, phân tích công việc, phỏng vấn, trắc nghiệm, thu thập, lưu giữ và xử lý các thông tin về nguồn nhân sự của doanh nghiệp. - Nhóm chức năng đào tạo, phát triển: Chú trọng đến việc nâng cao năng lực của nhân viên, đảm bảo cho nhân viên trong doanh nghiệp có các kỹ năng, trình độ lành nghề cần thiết để hoàn thành tốt công việc và tạo điều kiện cho nhân viên phát triển tối đa các năng lực cá nhân. Các hoạt động của nhóm chức năng này gồm: bồi dưỡng, nâng cao trình độ lành nghề, cập nhật các kiến thức quản lý, kỹ thuật công nghệ cho cán bộ quản lý và nghiệp vụ chuyên môn. - Nhóm chức năng duy trì nguồn nhân sự: Chú trọng đến việc duy trì và sử dụng có hiệu quả nguồn nhân sự trong doanh nghiệp.
Nhóm chức năng này gồm 2 chức năng: Kích thích, động viên nhân viên và duy trì phát triển các mối quan hệ lao động tốt đẹp trong doanh nghiệp. Chức năng kích thích, động viên: Liên quan đến chính sách và các hoạt động nhằm khuyến khích, động viên nhân viên trong doanh nghiệp làm việc hăng say, có ý thức trách nhiệm và hoàn thành công việc với chất lượng cao. Chức năng quan hệ lao động: Liên quan đến các hoạt động nhằm thoàn thiện môi trường làm việc và các mối quan hệ trong công việc. Việc giải quyết 12 tốt chức năng nay sẽ giúp cho các doanh nghiệp tạo được không khí tâm lý tập thể, phát huy giá trị truyền thống tốt đẹp, làm cho nhân viên thoả mãn với công việc và doanh nghiệp.
Tổ chức của bộ phận quản trị nhân sự Thông thường trong các doanh nghiệp tồn tại một bộ phận độc lập chuyên trách về quản trị nhân sự được gọi là phòng nhân sự hay phòng tổ chức nhân sự, gồm các bộ phận chủ yếu sau: - Bộ phận chính sách: Bộ phận này giữ vai trò đề ra các chính sách chung về nguồn nhân sự và đảm nhiệm các chính sách đó được thực thi nhằm thực hiện những mục tiêu trước mắt cũng như lâu dài của doanh nghiệp. - Bộ phận cố vấn: Bộ phận này giữ vai trò là cố vấn và tư vấn cho các cấp quản trị khác bằng các lời khuyến cáo thích hợp đối với các vấn đề liên quan đến công tác quản trị nhân sự. - Bộ phận dịch vụ: Cung cấp dịch vụ về tuyển dụng, đào tạo, phát triển nhân viên trong đơn vị. Quản lý về trả lương, hưu trí, bảo hiểm, an toàn lao động và y tế.
Đồng thời sử dụng, lưu giữ và bảo quản hồ sơ có hiệu quả. - Bộ phận kiểm tra: có vai trò đảm nhiệm chức năng quan trọng của quản lý là kiểm tra, bằng cách giám sát các bộ phận khác trong việc thực hiện công việc xem có đảm bảo thực hiện đúng chương trình đã đề ra hay không. Với quan niệm mới về quản trị nhân sự, vai trò của bộ phận quản trị nhân sự đã tăng lên rõ rệt và trở thành một trong những bộ phận có tầm quan trọng nhất trong doanh nghiệp.