CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VE QUAN TRI NHÂN SỰ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP, TỎ CHỨC 1. Khái niệm và vai trò của quản trị nhân sự 1. Khái niệm của quản trị nhân sự Nhân sự là đầu vào của sản xuất, là một trong các nguồn lực quan trọng quyết định đến sự tồn tại và phát triển của bất kỳ một doanh nghiệp nào. Vì vậy vấn dé quan tri nhân sự luôn được quan tâm hàng đầu, là một trong những chức năng quan trọng bậc nhất của doanh nghiệp, tô chức.
Quản trị nhân sự bao gồm nhiều khía cạnh, là một quá trình từ khâu hoạch định, tuyển mộ, lựa chọn, đảo tạo, huấn luyện và phát triển nhân sự, để từ đó phát huy tối đa năng lực của nhân sự. Có nhiều khái niệm khác nhau về quản trị nhân sự: Theo giáo su Felix Migro cho rang: “Quản trị nhân sự là một nghệ thuật chọn lựa nhân viên mới và sử dụng các nhân viên cũ sao cho năng suất và chất lượng công việc của mỗi người đều đạt mức tối đa có thể”. Theo giáo sư người Mỹ-Dimock: “Quản trị nhân sự bao gồm toàn bộ các biện pháp và thủ tục áp dụng cho nhân sự của một doanh nghiệp và giải quyết tất cả các trường hợp xảy ra có liên quan tới một loại công việc nào đó”. Như vậy, ta có thể hiểu quản trị nhân sự là một trong các chức năng cơ bản của quá trình quản trị; giải quyết tất cá các vấn để liên quan tới con người gắn với công việc của họ trong bắt cứ tổ chức nào.
Quản trị nhân sự là một hoạt động vừa mang tính khoa học, vừa mang tính nghệ thuật vì quản trị nhân sự là một lĩnh vực gan bó nhiều đến văn hoá tổ chức và chứa đựng nhiễu giá trị nhân văn hơn bắt cứ một lĩnh vực quản trị nào khác. Vai trò của quản trị nhân sự Quản trị nhân sự gắn liền với mọi tổ chức, đoanh nghiệp. Cơ quan tô chức nào cũng cần phải có bộ phận nhân sự. Cụ thé, quản trị nhân sự góp phần vào việc giải quyết các mặt kinh tế xã hội của vấn đề lao động: về mặt kinh tế, quản trị nhân sự giúp cho doanh nghiệp khai thác các khả năng của nhân viên, nâng cao năng suất lao động và lợi thế cạnh tranh của đoanh nghiệp về nhân sự.
Về mặt xã hội, quản trị nhân sự thể hiện quan điểm rất nhân văn về quyền lợi của người lao động, coi trọng vị thế của người lao động, giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa tô chức, doanh nghiệp và người lao động. Như vậy, quản trị nhân sự là một thành tố quan trọng của chức năng quản trị, nó có gốc rễ và các nhánh trải rộng khắp nơi trong mọi tô chức. Phong cách quản trị nhân sự tạo ra bầu không khí văn hoá cho một doanh nghiệp. Hơn nữa, quản trị nhân sự có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
Riêng đối với hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp, nó là hoạt động bề sâu chìm bên trong doanh nghiệp nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Trong doanh nghiệp, quản trị nhân sự thuộc chức năng chính của nhà quản trị, giúp nhà quản trị đạt được mục đích thông qua nỗ lực của người khác. Các nhà quản trị có vai trò đề ra các chính sách, đường lối, chủ trương có tính chất định hướng cho sự phát triển của doanh nghiệp do đó nhà quản trị phải là người biết nhìn xa trông rộng, có trình độ chuyên môn cao. Người thực hiện các đường lối chính sách mà nhà quản trị đề ra là các nhân viên thừa hành, kết quả công việc hoàn thành tốt hay không phụ thuộc rất nhiều vào năng lực của nhân viên, vì vậy cho nên có thể nói rằng: “mọi quản trị suy cho cùng cũng là quản trị con người”.
Nội dung của quản trị nhân sự Quản trị nhân sự là một bộ phận của quản trị doanh nghiệp. Cụ thé, quan tri nhân sự là quá trình tổ chức nguồn lao động cho doanh nghiệp, là phân bố sử dụng nguồn lao động một cách khoa học và có hiệu quả trên cơ sở phân tích công việc, bố trí lao động hợp lý, trên cơ sở xác định nhu cầu lao động để tiến hành tuyển dụng nhân sự, đào tạo và phát triển nhân sự, đánh giá nhân sự thông qua việc thực hiện. Quản trị nhân sự bao gồm các nội dung: Kế hoạch hóa nguồn nhân sự, phân tích công việc, tuyên dụng và bố trí nhân sự, đào tạo và phát triển nguồn nhân sự, đánh giá thực hiện công việc, các chế độ đãi ngộ và phúc lợi đối với người lao động, và cuối cùng là quan hệ lao động 12. Kế hoạch hóa nguồn nhân sự Kế hoạch hóa nguồn nhân sự (hay còn gọi là hoạch định nguồn nhân sự) là xây dựng cung cầu nhân sự đề từ đó đưa ra và lựa chọn những giải pháp nhằm cân đối cung cầu nhân sự.
Quá trình kế hoạch hóa nguồn nhân sự cần: xây dựng được tầm nhìn, xác định mục tiêu của tổ chức; phân tích hiện trạng công tác quản trị nhân sự của tổ chức, dự báo và xác định cung — cầu nhân sự, và cuối cùng là thực hiện cân đối cung-cầu nhân sự. * Xây dựng tầm nhìn, xác định mục tiêu Từ kế hoạch hoạt động của tổ chức, nhà quản trị xây dựng những kế hoạch nhân lực phù hợp. Công tác kế hoạch hóa nguồn nhân sự bao gồm: kế hoạch dài hạn, kế hoạch trung hạn, kế hoạch ngắn hạn. Cụ thể, kế hoạch cần dự báo được sự thừa-thiếu nguồn nhân lực để từ đó đưa ra biện pháp kịp thời như nếu thiếu thì lập kế hoạch tuyên dụng thêm, hoặc nếu thừa thì tạm nghỉ việc, giãn viêc, giải quyết các vẫn đề phát sinh như chế độ cho người mất việc, các chính sách đào tạo-phát triển nguồn nhân sự.
* Phân tích hiện trạng công tác quản trị nhân sự của tổ chức Day là công việc rất cần thiết giúp tổ chức biết được các điểm mạnh, điểm yếu, những khó khăn, thuận lợi dé dua ra giải pháp. Khi tiến hành phân tích công tác quản trị nhân sự cần tập trung vào các nội dung sau: phân tích hiện trạng đội ngũ theo cơ cấu độ tuổi, giới tính, trình độ văn hóa., phân tích hiện trạng cơ cấu của tô chức, phân tích chính sách của tổ chức. * Dự báo và xác định cung — cầu nhân sự Phương pháp xác định nhu cầu nhân sự có thể áp dụng như: phương pháp tính theo năng suất lao động, phương pháp tính theo lượng lao động hao phí, phương pháp tính theo tiêu chuẩn định biên Nguồn cung nhân lực có thể lấy từ bên trong tổ chức hoặc bên ngoài tổ chức. * Thực hiện cân đối cung -cầu nhân sự: khi cân đối cần lưu ý nhân lực bên trong tô chức để không mất thời gian đào tạo, thời gian làm quen với công việc, không tốn chi phí tuyển dụng, đào tạo.
Phân tích công việc * Khái niệm: Phân tích công việc là việc tìm hiểu và xác định nội dung, đặc điểm của từng công việc, đo lường giá trị va tam quan trọng của nó dé đề ra các tiêu chuẩn về năng lực, phẩm chất mà người thực hiện công việc cần phải có. Phân tích công việc là một trong những nội dung của quản trị nhân sự, nó ảnh hưởng trực tiếp đến các nội dung khác của quản trị nhân sự. * Mục đích của phân tích công việc nhằm: -Đưa ra các tiêu chuẩn cần thiết để tiến hành tuyển dụng nhân sự sao cho việc tuyển dụng nhân sự đạt kết quả cao nhất; -Chuân bị nội dung đào tạo và bồi dưỡng trình độ để đáp ứng yêu cầu của công việc; -Phân tích công việc làm căn cứ để xây dựng và đánh giá hiệu quả công việc. Ngoài ra nó còn giúp cho việc nghiên cứu và cải thiện điều kiện làm việc cho nhân viên; -Cung cấp các tiêu chuẩn để đánh giá chất lượng thực hiện công việc của nhân viên.
* Nội dung của phân tích công việc: Sơ đồ 1.1: Nội dung phân tích công việc Tiêu Mô tả công việc |—{_ Xác địnhcông Ƒ*| chuân vệ nhân việc sự Bước 1: Mô tả công việc Đây là bước thiết lập một bản liệt kê về các nhiệm vụ, chức năng, quyền hạn; các hoạt động thường xuyên - đột xuất; các phương tiện và điều kiện làm việc, các quan hệ trong công việc đối với nhân sự. Đề nô tả công việc trong thực tế có sử dụng một số biện pháp sau: - Biện pháp quan sát: Quan sát trực tiếp xem công việc được thực hiện như thế nào tại nơi làm việc. - Biện pháp tiếp xúc trao đôi: Phương pháp này được thực hiện với chính những người làm công việc đó, với cấp trên trực tiếp của họ, đôi khi với đồng nghiệp của họ. Biện pháp này cho phép thu thập được những thông tin cần thiết, từ đó trao đôi và giải quyết các vấn đề chưa rõ ràng.
Trong khi quan sát có thể sử dụng một số dụng công cụ cần thiết như: giấy bút để ghi chép, đồng hồ để bắm giờ. - Bản câu hỏi: các bản câu hỏi được sử dụng rộng rãi cho nhân viên và những người có liên quan đến công việc để họ trả lời. Câu hỏi đưa ra phải đầy đủ, rõ ràng, nhưng không nên quá chỉ tiết, tỷ mỷ. Bước 2: Xác định công việc Xác định công việc là việc thiết lập một văn bản quy định về nhiệm vụ, chức năng quyền hạn, các hoạt động thường xuyên đột xuất, các mối quan hệ trong công tác, các tiêu chuẩn đánh giá chất lượng công việc.
Bằng việc xem xét các thông tin thu thập được trong bản mô tả. Từ đó xác định được bản mô tả công việc mới theo tiêu chuẩn của công việc. Bước 3: Đề ra các tiêu chuẩn về nhân sự Tiêu chuẩn bao gồm: những yêu cầu chủ yếu về năng lực, phẩm chất, hình thức mà người đảm nhận công việc phải đạt được. Đối với các công việc khác nhau, số lượng và mức độ yêu cầu cũng khác nhau.
Những yêu cầu hay được đề cập đến: Các tiêu chuẩn đưa ra sẽ được xác định `rõ là ở mức nào: cần thiết, rất cần thiết hay chỉ là mong muốn, bao gồm: + Sức khoẻ. + Trình độ học vấn. + Tuổi tác, kinh nghiệm. + Ngoại hình, sở thích, sở trường/sở đoản.
Tuyến dụng và bố trí nhân sự a) Tuyển dụng nhân sự Trong một doanh nghiệp, công tác tuyển dụng nhân sự thành công tức là tìm được những người phù hợp với công việc.