Luận văn thạc sĩ biện pháp cưỡng chế trong luật tố tụng hình sự việt nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu biện pháp cưỡng chế trong luật tố tụng hình sự việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực luật học.

• Tác giả: Trần Thị Bích Hà
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Đức Phúc
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Biện Pháp Cưỡng Chế Trong Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ BIỆN PHÁP CƯỠNG CHẾ TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 1.1. Nhận thức cơ bản về biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự
• 1.2. Khái niệm biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự
• 1.3. Đặc điểm của các biện pháp cưỡng chế trong BLTTHS năm 2015
• 1.4. Ý nghĩa của việc quy định biện pháp cưỡng chế trong BLTTHS năm 2015
• 1.5. Lịch sử phát triển quy định về các biện pháp cưỡng chế trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam
• 1.5.1. Thời kì phong kiến Việt Nam thuộc địa Pháp đến trước Cách mạng tháng Tám 1945
• 1.5.2. Thời kì sau Cách mạng Tháng Tám 1945 đến trước 1975
• 1.5.3. Thời kì sau năm 1975 đến nay
• 1.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH VỀ BIỆN PHÁP CƯỠNG CHẾ TRONG BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2015
• 2.1. Những điểm mới về các biện pháp cưỡng chế trong Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015
• 2.2. Tách biệt biện pháp cưỡng chế với biện pháp ngăn chặn; tập trung các quy định về biện pháp cưỡng chế vào một Mục trong Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015
• 2.3. Quy định mới về biện pháp phong tỏa tài khoản
• 2.4. Quy định đầy đủ, chi tiết về áp giải, dẫn giải
• 2.5. Quy định về hủy bỏ biện pháp kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản
• 2.6. Quy định về các biện pháp cưỡng chế đối với pháp nhân
• 2.7. Các biện pháp cưỡng chế trong Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015
• 2.7.1. Áp giải, dẫn giải
• 2.7.2. Kê biên tài sản
• 2.7.3. Phong tỏa tài khoản
• 2.7.4. Biện pháp cưỡng chế tạm đình chỉ có thời hạn hoạt động của pháp nhân liên quan đến hành vi phạm tội của pháp nhân; buộc nộp một khoản tiền để bảo đảm thi hành án
• 2.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG VIỆC ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2015 VỀ BIỆN PHÁP CƯỠNG CHẾ
• 3.1. Thuận lợi, khó khăn trong áp dụng quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 về biện pháp cưỡng chế trong giải quyết vụ án hình sự
• 3.2. Dự kiến một số vướng mắc có thể phát sinh trong quá trình áp dụng quy định của BLTTHS năm 2015 về các biện pháp cưỡng chế
• 3.2.1. Chưa có quy định về việc áp dụng nhiều biện pháp cưỡng chế
• 3.2.2. Bổ sung các biện pháp cưỡng chế khác
• 3.2.3. Về áp giải, dẫn giải
• 3.2.4. Về kê biên tài sản
• 3.2.5. Về biện pháp phong tỏa tài khoản
• 3.2.6. Về thẩm quyền áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với pháp nhân
• 3.3. Những vấn đề đảm bảo hiệu quả áp dụng các quy định về biện pháp cưỡng chế trong BLTTHS năm 2015
• 3.4. Ban hành các văn bản dưới luật hướng dẫn quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 về biện pháp cưỡng chế; Kiến nghị sửa đổi bổ sung một số quy định của BLTTHS năm 2015 về biện pháp cưỡng chế
• 3.5. Thống nhất nhận thức và đổi mới tư duy cho các chủ thể áp dụng các biện pháp cưỡng chế
• 3.6. Tăng cường năng lực cho các chủ thể áp dụng biện pháp cưỡng chế trong thực tế
• 3.7. Tăng cường công tác chỉ đạo và thanh tra, kiểm tra việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế. Đảm bảo quan hệ phối hợp trong hoạt động áp dụng biện pháp cưỡng chế
• 3.8. Tăng cường hợp tác quốc tế trong việc áp dụng biện pháp cưỡng chế
• 3.9. Đảm bảo cơ sở vật chất, kỹ thuật cho việc áp dụng biện pháp cưỡng chế phòng, chống tội phạm
• 3.10. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về biện pháp cưỡng chế trong luật tố tụng hình sự VN

Biện pháp cưỡng chế trong luật tố tụng hình sự Việt Nam là một khái niệm quan trọng, liên quan đến việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cá nhân và tổ chức trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử. Các biện pháp này được quy định rõ ràng trong Bộ luật tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015, nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và bảo vệ quyền con người. Việc áp dụng biện pháp cưỡng chế không chỉ giúp ngăn chặn tội phạm mà còn đảm bảo quyền lợi của bị cáo và các bên liên quan.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của biện pháp cưỡng chế

Biện pháp cưỡng chế được hiểu là những biện pháp bắt buộc mà cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng để buộc cá nhân hoặc tổ chức thực hiện nghĩa vụ theo quy định của pháp luật. Đặc điểm của các biện pháp này bao gồm tính chất bắt buộc, sự can thiệp vào quyền tự do cá nhân và phải tuân thủ các quy định pháp luật nghiêm ngặt.

1.2. Ý nghĩa của biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự

Biện pháp cưỡng chế có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ lợi ích của Nhà nước và xã hội, đồng thời đảm bảo quyền lợi hợp pháp của cá nhân. Nó giúp ngăn chặn hành vi phạm tội, bảo vệ trật tự xã hội và tạo điều kiện cho hoạt động tố tụng diễn ra thuận lợi.

II. Vấn đề và thách thức trong áp dụng biện pháp cưỡng chế

Mặc dù biện pháp cưỡng chế có vai trò quan trọng trong tố tụng hình sự, nhưng việc áp dụng chúng cũng gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như sự thiếu đồng bộ trong quy định pháp luật, sự hiểu biết chưa đầy đủ của các cơ quan thực thi pháp luật và sự phản ứng của xã hội đối với các biện pháp này là những thách thức lớn.

2.1. Những khó khăn trong quy trình áp dụng biện pháp cưỡng chế

Quy trình áp dụng biện pháp cưỡng chế thường gặp khó khăn do thiếu hướng dẫn cụ thể, dẫn đến việc thực hiện không đồng bộ và thiếu hiệu quả. Điều này có thể gây ra sự bất bình trong xã hội và ảnh hưởng đến quyền lợi của cá nhân.

2.2. Phản ứng của xã hội đối với biện pháp cưỡng chế

Sự phản ứng của xã hội đối với biện pháp cưỡng chế thường xuất phát từ sự lo ngại về việc xâm phạm quyền tự do cá nhân. Điều này đòi hỏi các cơ quan chức năng cần có sự minh bạch và giải thích rõ ràng về mục đích và quy trình áp dụng các biện pháp này.

III. Phương pháp và quy trình áp dụng biện pháp cưỡng chế hiệu quả

Để đảm bảo việc áp dụng biện pháp cưỡng chế hiệu quả, cần có các phương pháp và quy trình rõ ràng. Việc xây dựng các quy định chi tiết và hướng dẫn cụ thể sẽ giúp các cơ quan thực thi pháp luật thực hiện nhiệm vụ của mình một cách hiệu quả hơn.

3.1. Quy trình áp dụng biện pháp cưỡng chế theo quy định của BLTTHS

Quy trình áp dụng biện pháp cưỡng chế theo BLTTHS năm 2015 bao gồm các bước từ việc ra quyết định cưỡng chế đến việc thực hiện biện pháp. Mỗi bước đều phải tuân thủ các quy định pháp luật để đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả.

3.2. Các hình thức biện pháp cưỡng chế phổ biến

Các hình thức biện pháp cưỡng chế phổ biến bao gồm áp giải, dẫn giải, kê biên tài sản và phong tỏa tài khoản. Mỗi hình thức có những quy định riêng và cần được áp dụng đúng cách để đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về biện pháp cưỡng chế

Việc nghiên cứu và ứng dụng biện pháp cưỡng chế trong thực tiễn đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục cải thiện và hoàn thiện các quy định để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng trong quá trình áp dụng.

4.1. Kết quả áp dụng biện pháp cưỡng chế trong thực tiễn

Kết quả áp dụng biện pháp cưỡng chế trong thực tiễn cho thấy sự gia tăng hiệu quả trong việc điều tra và xử lý các vụ án hình sự. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn áp dụng

Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn áp dụng biện pháp cưỡng chế cho thấy cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và sự tham gia của cộng đồng trong việc giám sát và thực hiện các biện pháp này.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của biện pháp cưỡng chế

Kết luận về biện pháp cưỡng chế trong luật tố tụng hình sự Việt Nam cho thấy đây là một công cụ cần thiết để bảo vệ trật tự xã hội và quyền lợi hợp pháp của cá nhân. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc hoàn thiện các quy định pháp luật và nâng cao nhận thức của xã hội về biện pháp cưỡng chế.

5.1. Đề xuất cải cách quy định về biện pháp cưỡng chế

Đề xuất cải cách quy định về biện pháp cưỡng chế nhằm đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả trong quá trình áp dụng. Cần có các quy định rõ ràng và cụ thể hơn để hướng dẫn các cơ quan thực thi pháp luật.

5.2. Tương lai của biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự

Tương lai của biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự cần hướng tới việc bảo vệ quyền con người và đảm bảo tính công bằng trong quá trình áp dụng. Cần có sự tham gia của các tổ chức xã hội và cộng đồng trong việc giám sát và thực hiện các biện pháp này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam không ngừng hoàn thiện, việc nghiên cứu về biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự trở nên cấp thiết và có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. Theo báo cáo tổng kết thực tiễn 10 năm thi hành Bộ luật tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2003, các quy định về biện pháp cưỡng chế còn tồn tại nhiều bất cập, gây khó khăn trong giải quyết vụ án hình sự và ảnh hưởng đến quyền con người, quyền công dân. Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 đã có những sửa đổi, bổ sung căn bản, trong đó lần đầu tiên đưa ra thuật ngữ “biện pháp cưỡng chế” và quy định hệ thống các biện pháp này một cách rõ ràng, chi tiết.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ các vấn đề lý luận và pháp luật về biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự qua các thời kỳ, phân tích những điểm mới trong BLTTHS năm 2015, đồng thời đánh giá thuận lợi, khó khăn trong áp dụng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định tại Mục II, Chương VII BLTTHS năm 2015 (Điều 126 đến Điều 130) và các quy định liên quan đến pháp nhân tại Chương XXIX (Điều 436 đến Điều 439).

Việc nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tội phạm, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và sự công bằng trong tố tụng hình sự. Qua đó, giúp các cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng đúng đắn, thống nhất các biện pháp cưỡng chế, góp phần xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ và nhân đạo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, kết hợp với các quan điểm của Đảng và Nhà nước về đấu tranh phòng, chống tội phạm. Khung lý thuyết tập trung vào:

• Khái niệm biện pháp cưỡng chế: Là các biện pháp do cơ quan, người có thẩm quyền áp dụng nhằm buộc cá nhân, pháp nhân thực hiện nghĩa vụ tố tụng, bảo đảm thuận lợi cho hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án.
• Phân loại biện pháp cưỡng chế: Theo BLTTHS năm 2015, biện pháp cưỡng chế được phân biệt rõ với biện pháp ngăn chặn và biện pháp thu thập chứng cứ, gồm các biện pháp như áp giải, dẫn giải, kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản, tạm đình chỉ hoạt động pháp nhân, buộc nộp tiền bảo đảm thi hành án.
• Nguyên tắc áp dụng biện pháp cưỡng chế: Phải tuân thủ căn cứ pháp luật, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp năm 2013.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Luận văn sử dụng các văn bản pháp luật hiện hành như BLTTHS năm 2015, BLHS năm 2015, các văn bản hướng dẫn thi hành, báo cáo tổng kết thực tiễn, tài liệu học thuật, bài viết chuyên sâu và các nghiên cứu so sánh quốc tế.
• Phương pháp phân tích, tổng hợp: Phân tích các quy định pháp luật, tổng hợp các dữ liệu thực tiễn để nhận diện điểm mới, thuận lợi, khó khăn trong áp dụng biện pháp cưỡng chế.
• Phương pháp so sánh: So sánh quy định về biện pháp cưỡng chế trong BLTTHS năm 2015 với BLTTHS năm 2003 và pháp luật một số quốc gia nhằm làm rõ sự tiến bộ và hạn chế.
• Phương pháp chuyên gia: Thu thập ý kiến, quan điểm của các chuyên gia pháp lý, nhà nghiên cứu để đánh giá thực tiễn áp dụng.
• Phương pháp tổng kết thực tiễn: Đánh giá các vướng mắc, khó khăn trong quá trình áp dụng biện pháp cưỡng chế tại các cơ quan tiến hành tố tụng.

Quá trình nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ năm 2018 đến 2020, tập trung tại các cơ quan tố tụng và các địa phương có hoạt động tố tụng hình sự điển hình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Lần đầu tiên thuật ngữ “biện pháp cưỡng chế” được quy định rõ ràng trong BLTTHS năm 2015 với 4 biện pháp áp dụng cho cá nhân (áp giải, dẫn giải, kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản) và 4 biện pháp áp dụng cho pháp nhân (kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản, tạm đình chỉ hoạt động, buộc nộp tiền bảo đảm thi hành án). Đây là bước tiến quan trọng so với BLTTHS năm 2003, khi các biện pháp này được quy định rải rác và chưa có thuật ngữ thống nhất.

2. Quy định về phong tỏa tài khoản là điểm mới nổi bật, đáp ứng yêu cầu phòng chống tội phạm trong bối cảnh phát triển hệ thống ngân hàng và tài chính hiện đại. Phong tỏa tài khoản giúp ngăn chặn việc tẩu tán tài sản, đặc biệt trong các vụ án tham nhũng, kinh tế. So với các quốc gia như Trung Quốc, Thụy Sĩ, Mỹ, Việt Nam đã bắt kịp xu hướng này dù có phần muộn hơn.

3. Mở rộng đối tượng áp dụng biện pháp áp giải, dẫn giải: BLTTHS năm 2015 không chỉ áp dụng cho bị can, bị cáo mà còn cho người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người làm chứng, người bị hại, người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố. Điều này giúp tăng cường hiệu quả hoạt động tố tụng, giảm thiểu tình trạng vắng mặt không lý do.

4. Quy định chi tiết về trình tự, thủ tục áp dụng biện pháp cưỡng chế: Bao gồm thẩm quyền ra quyết định, tổ chức thi hành, điều kiện áp dụng, hủy bỏ biện pháp. Ví dụ, không được áp giải, dẫn giải người già yếu, người bệnh nặng vào ban đêm; việc hủy bỏ kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản khi không còn cần thiết.

Thảo luận kết quả

Việc quy định rõ ràng, chi tiết về biện pháp cưỡng chế trong BLTTHS năm 2015 thể hiện sự tiến bộ về kỹ thuật lập pháp, phù hợp với các nguyên tắc Hiến pháp năm 2013 về bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Sự phân tách rõ ràng giữa biện pháp ngăn chặn, biện pháp thu thập chứng cứ và biện pháp cưỡng chế giúp nâng cao tính thống nhất, minh bạch trong áp dụng pháp luật.

So với BLTTHS năm 2003, BLTTHS năm 2015 đã khắc phục được nhiều hạn chế như quy định rải rác, thiếu thống nhất, chưa có quy định về biện pháp cưỡng chế đối với pháp nhân. Việc bổ sung biện pháp phong tỏa tài khoản là bước đi phù hợp với xu hướng quốc tế, góp phần nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản trong các vụ án hình sự.

Tuy nhiên, trong thực tiễn áp dụng vẫn còn một số khó khăn như việc phối hợp giữa các cơ quan tố tụng và tổ chức tín dụng trong phong tỏa tài khoản, việc xác định căn cứ áp dụng biện pháp áp giải đối với một số đối tượng chưa rõ ràng, cũng như việc bảo đảm quyền lợi của người bị áp dụng biện pháp cưỡng chế.

Dữ liệu thực tiễn cho thấy khoảng 30% vụ án có áp dụng biện pháp kê biên tài sản và phong tỏa tài khoản, trong đó tỷ lệ thành công trong thu hồi tài sản tăng lên khoảng 15% so với trước khi có quy định này. Biểu đồ so sánh tỷ lệ áp dụng biện pháp cưỡng chế giữa các năm 2015-2019 cho thấy xu hướng tăng dần, phản ánh sự chấp nhận và hiệu quả của các biện pháp này.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về biện pháp cưỡng chế: Cần bổ sung quy định chi tiết về căn cứ áp dụng biện pháp áp giải đối với người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, người bị tạm giữ để tránh vướng mắc trong thực tiễn. Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể: Bộ Tư pháp phối hợp với Viện Kiểm sát.

2. Tăng cường phối hợp giữa cơ quan tố tụng và tổ chức tín dụng: Xây dựng quy trình phối hợp rõ ràng, minh bạch trong việc phong tỏa tài khoản, bảo đảm quyền lợi của các bên liên quan, đồng thời nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản. Thời gian: 6 tháng; Chủ thể: Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an, Viện Kiểm sát.

3. Đào tạo, nâng cao năng lực cho cán bộ tiến hành tố tụng: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về áp dụng biện pháp cưỡng chế, đặc biệt là các biện pháp mới như phong tỏa tài khoản, áp giải, dẫn giải. Thời gian: liên tục hàng năm; Chủ thể: Học viện Tư pháp, các cơ quan tố tụng.

4. Tăng cường giám sát, kiểm tra việc áp dụng biện pháp cưỡng chế: Thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ để phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi lạm dụng, vi phạm trong áp dụng biện pháp cưỡng chế, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị áp dụng. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Thanh tra Bộ Tư pháp, Viện Kiểm sát.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, công chức trong các cơ quan tiến hành tố tụng: Luận văn cung cấp kiến thức hệ thống về biện pháp cưỡng chế, giúp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong điều tra, truy tố, xét xử.

2. Giảng viên, sinh viên ngành Luật hình sự và tố tụng hình sự: Tài liệu tham khảo quan trọng để nghiên cứu, giảng dạy về các biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự hiện đại.

3. Nhà nghiên cứu pháp luật và chuyên gia tư vấn pháp lý: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các đề tài nghiên cứu sâu hơn về tố tụng hình sự và quyền con người.

4. Cơ quan quản lý nhà nước về tư pháp và pháp luật: Hỗ trợ trong việc xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan đến biện pháp cưỡng chế và cải cách tư pháp.

Câu hỏi thường gặp

1. Biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự là gì?
   Biện pháp cưỡng chế là các biện pháp do cơ quan có thẩm quyền áp dụng nhằm buộc cá nhân, pháp nhân thực hiện nghĩa vụ tố tụng, bảo đảm thuận lợi cho hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án. Ví dụ như áp giải, dẫn giải, kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản.

2. Sự khác biệt giữa biện pháp cưỡng chế và biện pháp ngăn chặn?
   Biện pháp ngăn chặn nhằm ngăn chặn người phạm tội bỏ trốn hoặc cản trở tố tụng (bắt, tạm giữ, tạm giam), trong khi biện pháp cưỡng chế nhằm bảo đảm thuận lợi cho hoạt động tố tụng khác như áp giải, dẫn giải, kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản.

3. Ai có thẩm quyền ra quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế?
   Theo BLTTHS năm 2015, điều tra viên, cấp trưởng cơ quan điều tra, kiểm sát viên, thẩm phán chủ tọa phiên tòa, hội đồng xét xử có quyền ra quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế.

4. Biện pháp phong tỏa tài khoản được áp dụng trong trường hợp nào?
   Phong tỏa tài khoản được áp dụng nhằm ngăn chặn việc tẩu tán tài sản của bị can, bị cáo hoặc pháp nhân liên quan đến hành vi phạm tội, bảo đảm thi hành án về phạt tiền, tịch thu tài sản hoặc bồi thường thiệt hại.

5. Làm thế nào để hủy bỏ biện pháp kê biên tài sản hoặc phong tỏa tài khoản?
   Biện pháp này phải được hủy bỏ khi vụ án bị đình chỉ, bị cáo được tuyên không có tội hoặc không bị phạt tiền, tịch thu tài sản, bồi thường thiệt hại. Việc hủy bỏ do cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án quyết định và phải thông báo cho viện kiểm sát trước khi quyết định.

Kết luận

• Biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự là công cụ pháp lý quan trọng, lần đầu tiên được quy định rõ ràng trong BLTTHS năm 2015, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động tố tụng và bảo vệ quyền con người.
• Quy định về phong tỏa tài khoản là điểm mới nổi bật, phù hợp với xu hướng quốc tế và thực tiễn phòng chống tội phạm hiện đại.
• Việc mở rộng đối tượng và quy định chi tiết về áp giải, dẫn giải giúp tăng cường tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp cưỡng chế.
• Thực tiễn áp dụng cho thấy biện pháp cưỡng chế góp phần nâng cao tỷ lệ thu hồi tài sản trong các vụ án hình sự, tuy còn một số khó khăn cần khắc phục.
• Đề xuất hoàn thiện pháp luật, tăng cường phối hợp, đào tạo và giám sát nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp cưỡng chế trong thời gian tới.

Các cơ quan chức năng cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời nghiên cứu tiếp tục để hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực thực thi, góp phần xây dựng nền tư pháp công bằng, nghiêm minh và nhân đạo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho thời kì Bắc thuộc của nhiều triều đại phong kiến Trung Quốc. Tư liệu lịch sử pháp luật của thời kì này rất ít ỏi nhưng có thể thấy hai nguồn pháp luật là luật pháp của phong kiến Trung hoa được đem sang áp dụng ở nước ta và luật lệ cổ truyền của người Việt. Trong suốt quá trình thống trị nước ta, chính quyền đô hộ không thể trực tiếp cai trị tới cấp xã nên phải thừa nhận tồn tại hiệu lực thực tế của luật lệ người Việt. Luật lệ này được coi là phương tiện hữu hiệu của nhân dân ta chống lại ách nô dịch và m mưu đồng hóa của chính quyền phương Bắc.

Từ năm 939, Ngô Quyền xưng vương, chấm dứt hơn 1000 năm đô hộ của chế độ phong kiến Trung Hoa. Triều đại nhà Ngô tồn tại 26 năm (939- 965). Thời kì 12 lãnh chúa phong kiến nổi dậy cát cứ, tranh giành lãnh địa, quyền lực mà sử sách gọi là “loạn 12 sứ qu n” kéo dài hơn 20 năm (944 - 968) và thời kì nhà Đinh tồn tại 12 năm (968 - 980), sau đó là thời kì nhà Tiền Lê (980 - 1009). Trong suốt thời kì này, vì chế độ chính trị không ổn định nên Nhà nước phong kiến Việt Nam chưa quan t m đến hoạt động lập pháp nên không có tư liệu để đánh giá thực trạng pháp luật trong giai đoạn này.

Trong 215 năm (1009 - 1225) tồn tại của triều đại nhà Lý, vào năm 1024, vua Lý Thái Tông cho sửa lại luật lệ, biên tập điều khoản của Bộ hình thư với 03 tập. Đ y là bộ luật thành văn đầu tiên của nước ta nhưng đáng tiếc là không tìm được nó. Sử sách chỉ ghi được một số chiếu do các vua nhà Lý ban hành trong đó có nội dung về tố tụng hình sự nhưng chưa phát hiện nội dung liên quan về các biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự. Tiếp đó, triều đại nhà Trần tồn tại 175 năm (1225 - 1400), vào năm 1230, vua Trần Thái Tông cho khảo định lại các luật lệ của các triều vua trước đó, sửa đổi hình luật, lễ nghi, soạn thành Quốc triều hình luật, gồm 20 quyển.

Đến năm 1342, vua Trần Dụ Tông lệnh cho Trương Hán Siêu, Nguyễn Trung Ngạn biên soạn bộ Hoàng triều đại điển và khảo soạn Bộ hình thư để ban hành. Tuy nhiên, hiện nay cả hai bộ luật này đều không tìm thấy. 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Sau khi đánh tan qu n x m lược nhà Minh, giành lại độc lập, chủ quyền, triều đại nhà Lê tồn tại 355 năm (1428 - 1527 và 1533 - 1789), phát triển rực rỡ ở thời kì Lê sơ. Thời kì Lê sơ đánh dấu sự phát triển và hoàn thiện nhất của cổ luật phong kiến với sự ra đời của bộ Quốc triều hình luật (Bộ luật Hồng Đức) vào năm 1483.

Bộ luật được cấu trúc theo chương và điều luật. Trong Bộ luật đã có nhiều quy định liên quan đến các biện pháp mang tính cưỡng chế trong tố tụng hình sự như bắt, giam, giữ, giải, tịch thu tài sản sung công; tập trung tại các chương Đoán ngục (xử án) và chương Bộ vong (bắt tội phạm chạy trốn); ngoài ra các chương khác như Vệ cấm, Vi chế, Quân chính, Thông gian, Đạo tặc, Đấu tụng, Trá ngụy đều có các quy định bảo đảm thực hiện các biện pháp mang tính cưỡng chế như quy định trách nhiệm hình sự đối với người thiếu trách nhiệm trọng áp dụng biện pháp mang tính cưỡng chế: “Tướng súy phụng mệnh đi bắt những tội nhân bỏ trốn mà dùng dằng không đi ngay thì xử tội biếm hay tội đồ.” [33, Điều 645]; “Những tù bị giam, kẻ nào đáng giam mà không giam, đáng gông cùm mà không gông cùm, hay cho bỏ cùm.thì người coi tù bị phạt 60 trượng” [33, Điều 658]. Sau khi đánh bại nhà T y Sơn, Nguyễn Phúc Ánh lên làm vua, lấy niên hiệu là Gia Long, thiết lập triều Nguyễn - triều đại phong kiến cuối cùng trong lịch sử Việt Nam. Vua Gia Long giao cho Nguyễn Văn Thành phụ trách soạn thảo bộ luật có tên Hoàng Việt luật lệ (Bộ luật Gia Long) có hiệu lực thi hành từ năm 1813.

Bộ luật Gia Long là một bộ luật hoàn chỉnh được cấu tạo bởi 22 quyển, 398 điều luật. Trong các quyển 18, 19 của Bộ luật có rất nhiều quy định về việc bắt và giam, giữ, giải; đáng chú ý có một số quy định thể hiện tư tưởng nh n đạo trong việc áp dụng các biện pháp mang tính cưỡng chế như chế độ giam giữ với người không có gia thuộc (th n nh n, gia đình chăm nom), người đau yếu như: “Phàm tù bị giam trong ngục mà không có gia thuộc, thì phải xin cấp áo cơm, có bệnh thì phải xin cấp thuốc men cho họ, 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nếu không xin cấp, gặp lúc họ bệnh nặng (trừ tử tội không được mở khóa trói) đều phải mở xiềng. Tuy nhiên, cũng như Quốc triều hình luật, Bộ luật Gia Long hay nói chung là pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam trong giai đoạn phong kiến mặc dù có quy định về các biện pháp mang tính cưỡng chế như bắt, giam, giữ, giải, tịch thu tài sản, niêm phong tài sản. nhưng vẫn chưa tách biệt các biện pháp mang tính cưỡng chế trong giai đoạn điều tra với hình phạt trong giai đoạn thi hành án, mà đều sử dụng chung các thuật ngữ là bắt, giam, giam cấm, giải, tịch thu tài sản sung công.

Thời kì sau Cách mạng Tháng Tám 1945 đến trước 1975 Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công đã lật đổ hoàn toàn bộ máy nhà nước phong kiến - thực dân và dẫn đến sự ra đời của Nhà nước kiểu mới đầu tiên ở Đông Nam Á - nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Trong lúc chính quyền non trẻ phải đối mặt với nạn đói và thù trong giặc ngoài nhưng hoạt động lập pháp vẫn được Nhà nước ta đặc biệt quan tâm. Ngày 09/11/1946, Hiến pháp năm 1946 được ban hành. Với những quy định: “Tư pháp chưa quyết định thì không được bắt bớ, giam cầm người công dân Việt Nam” [14, Điều 11] và “Tất cả công dân Việt Nam đều bình đẳng trước pháp luật.” [14, Điều 7] là cơ sở pháp lý cho việc ban hành quy định về bắt trong Sắc lệnh số 13/SL ngày 24/01/1946 của Chủ tịch Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa về việc tổ chức các Tòa án và các ngạch Thẩm phán và Sắc lệnh 131/SL ngày 20/7/1946 của Chủ tịch Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa về tổ chức tư pháp công an.

Theo đó, đã có quy định về bắt bớ, giam giữ, giải bị can, thu giữ tang vật, niêm phong tài sản, khám nhà. với trình tự, thủ tục nhất định cần tuân theo; cụ thể: “Ban tư pháp xã không có quyền tịch thu tài sản của ai. Cũng không có quyền bắt bớ, giam giữ ai trừ khi có trát nã của một thẩm phán, hay khi thấy người phạm tội quả tang.” [9, Điều 4] 18 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] “Khi bắt người trong hai trường hợp kể trên, ban Tư pháp phải lập biên bản hỏi cung, và giải bị can lên ngay Toà án trên, trong hạn 24 giờ là cùng.” [9, Điều 5] “Nếu cần, ban tư pháp có thể khám xét nhà các tư nhân, để thu giữ tang vật, song phải lập biên bản minh bạch và không được xâm phạm đến các đồ vật khác. Các tang vật thu giữ phải bao gói cẩn thận và niêm phong rồi đệ ngay lên Toà án trên.” [9, Điều 6] “Muốn khám nhà ngoài trường hợp phạm pháp quả tang thì phải khám sau 6 giờ sáng và trước 6 giờ chiều.

Nếu đã bắt đầu khám trước 6 giờ chiều thì vẫn có quyền tiếp tục việc khám nhà đến khi xong. Trong các nhà mở cho công chúng tự do xuất nhập, thí dụ cao, hàng cà phê, nhà hay gá cờ bạc vân vân, thì giờ có thể khám nhà lùi đến lúc khách hàng hoặc người làm việc phạm pháp ra về hết. [9, Điều 7] “Sau khi khám nhà, nếu bắt được hay không bắt được tang vật, đều phải có biên bản. Biên bản này phải kê rõ đã tịch thu những tang vật gì, niêm phong như thế nào, giao cho ai.

Chủ nhà bị khám sẽ ký vào biên bản; chủ nhà vắng mặt thì thân nhân ký thay. Nếu chủ nhà hoặc thân nhân không chịu ký, không biết ký hoặc không thể ký được thì nói rõ trong biên bản.” [9, Điều 9] Đặc biệt, với Luật số 103/SL-L005 ngày 20/5/1957 về bảo đảm quyền tự do thân thể và quyền bất khả xâm phạm đối với nhà ở, đồ vật, thư tín của nhân dân đã có quy định cụ thể về các trường hợp bắt người phạm pháp; tạm giữ, tạm giam, tạm tha; khám người, khám đồ vật, khám nhà ở và thư tín. Tiếp đó, Hiến pháp năm 1959 tiếp tục ghi nhận: “Quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công d n nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được bảo đảm. Không ai có thể bị bắt nếu không có sự quyết định của Tòa án nhân dân hoặc sự phê chuẩn của Viện kiểm sát nh n d n” [15, Điều 27] và “Pháp luật 19 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] bảo đảm nhà ở của công d n nước Việt Nam dân chủ cộng hòa không bị xâm phạm, thư tín được giữ bí mật” [15, Điều 9].

Cụ thể hóa các quy định trên, Thông tư số 427/TT-LB ngày 28/6/1963 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an đã xác định thẩm quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế nhà nước và trách nhiệm phê chuẩn của Viện kiểm sát, theo đó: “Cơ quan Công an chỉ được tiến hành bắt, khám người, khám nhà, giữ lại thư tín, tạm giữ hoặc kê biên tài sản, tạm giam, gia hạn giam, miễn tố, tạm tha bị can khi đã được sự phê chuẩn của Viện kiểm sát. Để có căn cứ cho việc phê chuẩn, cơ quan Công an cần gửi đến Viện kiểm sát hồ sơ gồm những tài liệu cần thiết đã thu thập được. Nếu thấy chưa đủ căn cứ, thì Viện kiểm sát yêu cầu cung cấp thêm tài liệu. Viện kiểm sát có trách nhiệm nghiên cứu phê chuẩn nhanh chóng để phục vụ kịp thời cuộc đấu tranh chống phạm tội” [29, Điểm 2, Chương II].