Luận văn: Biến đổi xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội trong thời kỳ đổi mới

Luận văn phân tích biến đổi xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội thời kỳ đổi mới, tập trung vào các yếu tố kinh tế, văn hóa và đời sống người dân.

• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Biến đổi xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội thời kỳ đổi mới
• Loại tài liệu: luận văn
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Đặt vấn đề
• Tình hình nghiên cứu của đề tài
• Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
• Phương pháp nghiên cứu
• 1. Chương 1: MỘT SỐ KHÍA CẠNH LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA BIẾN ĐỔI XÃ HỘI
• 1.1. Một số khái niệm công cụ
• 1.2. Một số lý thuyết tiếp cận về biến đổi xã hội
• 1.3. Mối quan hệ giữa đô thị hoá, công nghiệp hóa đối với biến đổi xã hội ở vùng nông thôn ven đô
• 2. Chương 2: MỘT SỐ BIẾN ĐỔI VỀ XÃ HỘI Ở NÔNG THÔN VÙNG VEN ĐÔ HÀ NỘI TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI - THỰC TRẠNG VÀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG
• 2.1. Vài nét về kinh tế, văn hoá, xã hội vùng nông thôn ven đô Hà Nội
• 2.2. Thực trạng biến đổi về một số khía cạnh xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội trong thời kỳ đổi mới
• 2.3. Một số nhân tố tác động đến sự biến đổi về xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội
• 3. Chương 3: MỘT SỐ XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI VỀ XÃ HỘI VÀ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG XÃ HỘI NÔNG THÔN VÙNG VEN ĐÔ HÀ NỘI
• 3.1. Dự báo một số xu hướng biến đổi về xã hội ở nông thôn ven đô Hà Nội
• 3.2. Một số giải pháp nhằm góp phần phát triển bền vững xã hội nông thôn vùng ven đô Hà Nội
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI
• LỰC LƯỢNG NGHIÊN CỬU CHÍNH CỦA ĐỀ TÀI

Tóm tắt

I. Biến đổi xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội

Biến đổi xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội thời kỳ đổi mới là một quá trình phức tạp, đa chiều. Việc đổi mới kinh tế, phát triển công nghiệp, dịch vụ đã tạo ra nhiều cơ hội mới cho người dân, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức về môi trường, văn hóa, xã hội.

1.1. Tác động của đô thị hóa

Đô thị hóa đã mang lại nhiều lợi ích cho người dân, như tăng thu nhập, cải thiện điều kiện sống, nhưng cũng làm mất mát văn hóa, tổn thất môi trường.

1.2. Thay đổi cơ cấu dân số

Cơ cấu dân số ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội đã thay đổi đáng kể, với tỷ lệ dân số trẻ giảm, tỷ lệ dân số già tăng, tạo ra nhiều thách thức cho phát triển kinh tế, dịch vụ xã hội.

II. Vấn đề xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội

Vấn đề xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội thời kỳ đổi mới bao gồm người nghèo, thất nghiệp, bất bình đẳng, tội phạm. Việc giải quyết những vấn đề này đòi hỏi sự phối hợp giữa các cấp chính quyền, tổ chức xã hội, cộng đồng.

2.1. Nguyên nhân của vấn đề xã hội

Nguyên nhân của vấn đề xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội bao gồm thiếu việc làm, thấp thu nhập, thiếu giáo dục, thiếu thông tin.

2.2. Hậu quả của vấn đề xã hội

Hậu quả của vấn đề xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội bao gồm tăng tỷ lệ tội phạm, giảm chất lượng cuộc sống, tăng bất bình đẳng.

III. Giải pháp cho biến đổi xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội

Giải pháp cho biến đổi xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội thời kỳ đổi mới bao gồm phát triển kinh tế, cải thiện môi trường, phát triển văn hóa, cải thiện điều kiện sống. Việc thực hiện những giải pháp này đòi hỏi sự phối hợp giữa các cấp chính quyền, tổ chức xã hội, cộng đồng.

3.1. Phát triển kinh tế

Phát triển kinh tế là một trong những giải pháp quan trọng cho biến đổi xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội, bao gồm tăng thu nhập, tạo việc làm, phát triển doanh nghiệp.

3.2. Cải thiện môi trường

Cải thiện môi trường là một trong những giải pháp quan trọng cho biến đổi xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội, bao gồm bảo vệ môi trường, tái chế rác thải, phát triển năng lượng tái tạo.

IV. Kết luận về biến đổi xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội

Kết luận về biến đổi xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội thời kỳ đổi mới là một quá trình phức tạp, đa chiều. Việc đổi mới kinh tế, phát triển công nghiệp, dịch vụ đã tạo ra nhiều cơ hội mới cho người dân, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức về môi trường, văn hóa, xã hội.

4.1. Tổng kết

Tổng kết về biến đổi xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội thời kỳ đổi mới là một quá trình phức tạp, đa chiều.

4.2. Hướng phát triển

Hướng phát triển cho biến đổi xã hội ở nông thôn vùng ven đô Hà Nội thời kỳ đổi mới là phát triển kinh tế, cải thiện môi trường, phát triển văn hóa, cải thiện điều kiện sống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực nông thôn ven đô Hà Nội gồm 118 xã và 8 thị trấn thuộc các huyện ngoại thành, chiếm diện tích 836,67 km² (tương đương trên 90% diện tích tự nhiên của Thủ đô). Đến năm 2001, khu vực này quy tụ 1,8 triệu dân, chiếm 46% tổng dân số toàn thành phố với mật độ dân số bình quân đạt 1.561 người/km². Sau 20 năm triển khai đường lối Đổi mới, khu vực này trở thành địa bàn chuyển tiếp chịu tác động sâu sắc của tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa. Tốc độ thu hồi đất nông nghiệp phục vụ phát triển hạ tầng và khu đô thị diễn ra nhanh chóng với mức giảm trung bình khoảng 1.000 ha mỗi năm, làm quỹ đất canh tác thu hẹp xuống còn 565 m²/người vào năm 2003.

Thực trạng trên đặt ra vấn đề nghiên cứu cốt lõi: Làm rõ những biến đổi xã hội sâu sắc tại các làng xã ven đô, nơi diễn ra sự đan xen phức tạp giữa phương thức sản xuất truyền thống và lối sống công nghiệp hiện đại. Luận văn tập trung giải quyết các mục tiêu cụ thể gồm: phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu xã hội - nghề nghiệp, đo lường mức độ phân hóa giàu nghèo, đánh giá sự thay đổi trong đời sống văn hóa - tinh thần và xác định hệ thống các nhân tố tác động.

Phạm vi nghiên cứu bao quát địa bàn nông thôn ngoại thành Hà Nội trong giai đoạn đổi mới, tập trung sâu vào các biến động thực tế từ năm 1996 đến năm 2006. Đóng góp nổi bật của công trình là xây dựng hệ thống luận cứ khoa học thực chứng, giúp các nhà quản lý nhận diện quy luật chuyển dịch cấu trúc xã hội ở vùng đệm ven đô. Nghiên cứu cung cấp cơ sở quan trọng để hoạch định chính sách an sinh, hỗ trợ chuyển đổi việc làm cho nông dân mất đất và đề xuất mô hình phát triển bền vững cho khu vực nông thôn đang đô thị hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng chủ nghĩa duy vật lịch sử làm nền tảng phương pháp luận cốt lõi, tập trung vào quy luật biến đổi của lực lượng sản xuất quyết định sự thay đổi trong quan hệ sản xuất và cấu trúc xã hội. Khi các công cụ sản xuất và phương thức kinh tế chuyển dịch sang thị trường, toàn bộ cấu trúc phân công lao động và thiết chế xã hội truyền thống tại nông thôn ven đô tất yếu phải tái cấu trúc.

Bên cạnh đó, tác giả tích hợp lý thuyết biến đổi xã hội của Auguste Comte và các nhà xã hội học hiện đại để luận giải tiến trình chuyển hóa xã hội theo hướng tiến hóa và thích nghi. Các lý thuyết bổ trợ gồm: thuyết chức năng luận (giải thích sự điều chỉnh của các thiết chế trước các rối loạn cục bộ như thất nghiệp hay mất đất), thuyết tương tác xã hội và tiếp biến văn hóa (phân tích sự va chạm giữa chuẩn mực đô thị và giá trị làng xã truyền thống), cùng phương pháp tiếp cận phát triển.

Các khái niệm công cụ trung tâm bao gồm:

• Biến đổi xã hội: Quá trình thay đổi cấu trúc, thành phần và hệ giá trị chuẩn mực của một hệ thống xã hội qua thời gian.
• Vùng nông thôn ven đô: Khu vực đệm liên thông nằm tiếp giáp nội đô, vừa duy trì các hoạt động sản xuất nông nghiệp vừa dung nạp mạnh mẽ các yếu tố kinh tế và lối sống đô thị.
• Đô thị hóa: Quá trình tái phân bố dân cư, mở rộng không gian vật chất đô thị và phổ biến lối sống hiện đại đến các vùng phụ cận.
• Cơ cấu xã hội - nghề nghiệp: Sự phân bố các nhóm cư dân theo ngành nghề, vị thế việc làm và điều kiện kinh tế tương ứng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp phân tích dữ liệu thứ cấp chuyên sâu:

• Nghiên cứu định tính: Tiến hành 20 cuộc phỏng vấn sâu cá nhân và 4 cuộc thảo luận nhóm tập trung với cán bộ quản lý cấp xã, thôn và đại diện hộ dân tại các địa bàn trọng điểm. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm thu thập dữ liệu sâu sắc từ các nhân sự am hiểu thực tiễn quản lý địa phương.
• Phương pháp phân tích tài liệu thứ cấp: Khai thác dữ liệu từ các cuộc khảo sát mức sống dân cư của Tổng cục Thống kê, bộ dữ liệu điều tra 200 hộ gia đình ven đô năm 2006 và các khảo sát chuyên đề của Viện Xã hội học năm 2005 tại các xã Cự Khối, Minh Khai, Lĩnh Nam và Phú Thượng.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Sự kết hợp này bảo đảm tính chuẩn xác về mặt số liệu thống kê vĩ mô, đồng thời nắm bắt được bản chất các biến đổi vi mô trong tâm lý, thái độ và hành vi của người dân mà các chỉ số kinh tế đơn thuần không thể phản ánh đầy đủ. Dữ liệu thực địa được thu thập và tổng hợp trong giai đoạn 2005 - 2006.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại vùng ven đô Hà Nội diễn ra với tốc độ tăng trưởng bình quân 10,65%/năm trong giai đoạn 1990 - 2000. Đến năm 2005, tỷ trọng công nghiệp - xây dựng chiếm 60%, dịch vụ chiếm 22%, trong khi nông - lâm - thủy sản giảm xuống chỉ còn 18%. Trên cơ sở đó, nghiên cứu rút ra 4 phát hiện quan trọng:

• Chuyển đổi nghề nghiệp diễn ra mạnh mẽ sang khu vực phi nông nghiệp: Tỷ lệ cư dân thực hiện chuyển đổi nghề chính đạt 10% tại các địa bàn nghiên cứu (cao nhất tại Minh Khai với 14,5% và Lĩnh Nam là 9,9%). Trong tổng số người chuyển nghề, có tới 88,7% chuyển dịch sang các ngành phi nông nghiệp, trong đó nghề buôn bán và dịch vụ chiếm tỷ trọng cao nhất với 44,7%, tiếp theo là cán bộ/công nhân chiếm 27,3% và làm thuê tự do chiếm 16,7%.
• Khoảng cách thu nhập giữa các nhóm nghề gia tăng nhanh chóng: Thu nhập bình quân của hộ gia đình ven đô tăng 1,58 lần trong giai đoạn 2001 - 2006 (từ 19,465 triệu đồng lên 30,878 triệu đồng/năm). Tuy nhiên, hộ làm kinh doanh dịch vụ có mức tăng vọt từ 30,076 triệu đồng lên 81,538 triệu đồng (gấp 2,71 lần), trong khi hộ thuần nông chỉ tăng từ 15,437 triệu đồng lên 22,381 triệu đồng (chỉ tăng 1,45 lần).
• Phân hóa rõ rệt về mức chi tiêu và điều kiện vật chất: Mức chi tiêu của hộ kinh doanh dịch vụ tăng gần 4 lần (đạt 62,0 triệu đồng/năm vào năm 2005), trong khi hộ nông nghiệp chỉ tăng 1,4 lần. Về nhà ở, 68,2% hộ sở hữu nhà kiên cố từ một tầng trở lên, song vẫn còn 2% hộ sống trong điều kiện nhà tạm bợ và 5% hộ gia đình hoàn toàn chưa có máy thu hình (TV).
• Sự khác biệt lớn về cơ hội việc làm theo giới tính và học vấn: Phụ nữ chuyển sang buôn bán nhỏ chiếm 54,5% (so với 37,7% ở nam giới), trong khi nam giới chiếm ưu thế tuyệt đối ở nhóm làm thuê nặng nhọc với 25,5%. Cư dân có trình độ dưới trung học phổ thông chủ yếu chuyển sang làm dịch vụ giản đơn (51,1%), trong khi nhóm có học vấn từ trung học phổ thông trở lên chiếm tới 45,5% cơ hội vào các vị trí cán bộ, công nhân kỹ thuật.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của sự biến đổi xuất phát từ sức ép đô thị hóa khiến diện tích đất canh tác bình quân chỉ còn 957 m²/lao động nông nghiệp. Nguồn tiền đền bù đất tạo điều kiện cho nhiều gia đình chuyển hướng sang kinh doanh thương mại nhỏ hoặc xây nhà trọ cho thuê.

Dữ liệu thực nghiệm có thể được hệ thống hóa qua biểu đồ cột kép so sánh mức tăng thu nhập và chi tiêu giữa nhóm hộ thuần nông với nhóm hộ dịch vụ giai đoạn 2001 - 2005. Bảng ma trận tương quan cũng chỉ ra rằng trình độ học vấn đóng vai trò quyết định khả năng thích ứng nghề nghiệp: lao động chất lượng cao nhanh chóng hòa nhập vào khu vực kinh tế chính thức, trong khi lao động lớn tuổi, thiếu tay nghề đối mặt nguy cơ bấp bênh sinh kế.

Biến đổi văn hóa thể hiện tính chất hai mặt: các phong tục truyền thống và lễ hội làng xã được phục dựng mạnh mẽ, nhưng sự xuất hiện của các tệ nạn xã hội và lối sống thực dụng đang làm suy giảm tính cố kết cộng đồng làng xóm.

Đề xuất và khuyến nghị

• Xây dựng chương trình đào tạo nghề gắn với nhu cầu chuyển dịch kinh tế: Triển khai các khóa đào tạo nghề phi nông nghiệp chuyên sâu (dịch vụ logistics, quản lý kinh doanh, kỹ thuật công nghiệp) cho nông dân bị thu hồi đất; đặt mục tiêu 75% lao động nông nhàn được tái đào tạo và giới thiệu việc làm ổn định trong giai đoạn 2007 - 2010; cơ quan thực hiện là Sở Lao động - Thương binh và Xã hội Hà Nội phối hợp cùng UBND các huyện ven đô.
• Thành lập quỹ hỗ trợ vốn và an sinh xã hội chuyên biệt: Trích tối thiểu 15% nguồn thu từ tiền chuyển mục đích sử dụng đất để bổ sung vào quỹ phát triển cộng đồng; cung cấp các khoản tín dụng ưu đãi với lãi suất thấp cho 100% hộ nghèo và hộ thuần nông cần chuyển đổi mô hình kinh tế; cơ quan chủ trì là Chi nhánh Ngân hàng Chính sách Xã hội và Sở Tài chính.
• Hoàn thiện quy hoạch không gian hạ tầng và kiểm soát môi trường: Đầu tư đồng bộ hệ thống giao thông liên xã và mạng lưới thu gom, xử lý chất thải sinh hoạt tại 83 làng nghề ngoại thành; phấn đấu xử lý đạt chuẩn 100% rác thải và nước thải sinh hoạt trước năm 2012; cơ quan thực hiện là Sở Tài nguyên và Môi trường cùng chính quyền cấp xã.
• Bảo tồn không gian văn hóa làng xã trong quy hoạch đô thị: Giữ gìn và số hóa các di tích lịch sử, đình chùa, không gian công cộng truyền thống đan xen trong các khu đô thị mới; tổ chức định kỳ các hoạt động văn hóa cộng đồng nhằm củng cố mối liên kết dòng họ và xóm làng; đơn vị chủ quản là Sở Văn hóa - Thông tin và các đoàn thể địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Các đơn vị quy hoạch đô thị, tài nguyên môi trường và lao động xã hội cấp tỉnh/thành phố cần nguồn luận cứ thực chứng để xây dựng chính sách đền bù đất, tái định cư và giải quyết việc làm hợp lý cho vùng giáp ranh đô thị.
• Học viên, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Xã hội học, Kinh tế phát triển: Khai thác khung lý thuyết biến đổi xã hội, phương pháp tiếp cận đa chiều và bộ dữ liệu thứ cấp điển hình về tiến trình chuyển đổi tam nông (nông nghiệp, nông dân, nông thôn).
• Chính quyền địa phương cấp huyện, xã vùng ven đô: Vận dụng các mô hình dự báo xu hướng phân tầng xã hội và biến đổi văn hóa để quản trị xung đột lợi ích, giữ vững an ninh trật tự và nâng cao hiệu quả quản lý hộ tịch, hộ khẩu.
• Các tổ chức phi chính phủ và hiệp hội phát triển cộng đồng: Tham khảo để thiết kế các dự án can thiệp sinh kế vi mô, bình đẳng giới và hỗ trợ nhóm yếu thế (phụ nữ, người cao tuổi) thích ứng với lối sống đô thị mới.

Câu hỏi thường gặp

Yếu tố nào đóng vai trò quyết định đến sự biến đổi xã hội tại nông thôn ven đô Hà Nội? Quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa là nhân tố quyết định trực tiếp. Việc chuyển đổi khoảng 1.000 ha đất nông nghiệp mỗi năm đã làm thay đổi căn bản tư liệu sản xuất, buộc 88,7% lao động chuyển đổi sang khu vực phi nông nghiệp và làm thay đổi toàn diện phương thức kiếm sống của người dân.

Sự phân hóa giàu nghèo giữa các nhóm cư dân ven đô thể hiện rõ nét nhất ở tiêu chí nào? Biểu hiện rõ nhất nằm ở khoảng cách thu nhập và mức chi tiêu theo ngành nghề. Hộ làm kinh doanh dịch vụ đạt thu nhập 81,538 triệu đồng/năm vào năm 2005 (gấp 3,64 lần hộ thuần nông) và có mức chi tiêu hàng năm đạt 62,0 triệu đồng, cao vượt trội so với hộ nông nghiệp.

Nhóm lao động nào chịu nhiều rủi ro và thiệt thòi nhất trong quá trình đô thị hóa? Phụ nữ và lao động trên 30 tuổi có học vấn dưới trung học phổ thông chịu nhiều tổn thương nhất. Nhóm này có tới 51,1% phải chọn các công việc buôn bán nhỏ bấp bênh hoặc lao động tự do không ổn định do thiếu kỹ năng chuyên môn đáp ứng thị trường tuyển dụng hiện đại.

Đời sống văn hóa tinh thần tại các làng xã ven đô biến đổi theo chiều hướng nào? Đời sống văn hóa biến đổi theo hai hướng song song: phục hồi mạnh mẽ các giá trị truyền thống qua lễ hội, tu bổ đình chùa, đồng thời tiếp nhận nhanh lối sống tiêu dùng hiện đại. Tuy nhiên, tình trạng ô nhiễm môi trường và sự xuất hiện của các tệ nạn xã hội đang đặt ra nhiều thách thức.

Giải pháp trọng tâm nào giúp giải quyết việc làm bền vững cho người dân mất đất sản xuất? Giải pháp cốt lõi là đào tạo nghề kỹ thuật thực hành và hỗ trợ tín dụng khởi nghiệp, đặt mục tiêu tối thiểu 75% lao động được cấp chứng chỉ nghề. Đồng thời, cần bắt buộc các khu công nghiệp, đô thị mới trên địa bàn ưu tiên tiếp nhận một tỷ lệ lao động địa phương cố định.

Kết luận

• Luận văn đã khái quát hóa một cách có hệ thống thực trạng biến đổi xã hội sâu sắc tại 5 huyện ngoại thành Hà Nội sau 20 năm đổi mới.
• Khẳng định sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp (60%) và dịch vụ (22%) là động lực căn bản làm thay đổi cơ cấu nghề nghiệp và phân tầng xã hội.
• Chỉ ra quy luật phân hóa giàu nghèo ngày càng mở rộng giữa nhóm kinh tế thương mại - dịch vụ và nhóm sản xuất nông nghiệp truyền thống.
• Làm sáng tỏ bức tranh văn hóa đa chiều với sự đan xen phức tạp giữa các giá trị truyền thống làng xã và lối sống đô thị hiện đại.
• Nhận diện những hạn chế về trình độ học vấn, rào cản giới và kỹ năng nghề nghiệp của cư dân nông thôn trước áp lực chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

Công trình đóng góp khung phân tích toàn diện giúp đánh giá các tác động xã hội của quá trình đô thị hóa tại vùng đệm Thủ đô. Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2007 đến 2012, các địa phương cần đẩy mạnh chương trình giám sát biến đổi cấu trúc dân cư và triển khai đồng bộ các gói an sinh xã hội. Các nhà quản lý và nghiên cứu chính sách cần tiếp tục mở rộng khảo sát thực nghiệm để hoàn thiện thể chế phát triển nông thôn bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Công cuộc đổi mới đất nước đã diễn ra 20 năm, các thành tựu phát triển của đất nước đang ngày càng định hình rõ trên các lĩnh vực hoạt động: công nghiệp hóa, hiện đại hóa, (nhất là công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn), đô thị hoá; phát triển nên kinh tế thị trường; thực hiện mở cửa hội nhập quốc tế. Với khoảng thời gian đổi mới quý giá, chúng ta đã tạo ra nhiều thành tựu quan trọng, đánh dấu mốc son trong lịch sử phát triển của đất nước và dân tộc. Đặc biệt trong lĩnh vực nông thôn, nông nghiệp, nông dân- một lĩnh vực đang được coi là có nhiều biến đổi và phát triển có ý nghĩa quan trọng so với điều kiện đặc thù của đất nước ta. Chính khu vực nông thôn, nông dân, nông nghiệp đã khởi xướng công cuộc đổi mới, mở ra một giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Trong hàng loạt những biểu hiện biến đổi và phát triển của khu vực nông thôn, nông nghiệp và nông dân - hay còn gọi là “tam nông” ở nước ta nói chung và nông thôn vùng ven đô nói riêng, chúng tôi nhận thấy một vấn đề khá lý thú cần phải được quan tâm nghiên cứu làm sáng tỏ: công cuộc đổi mới đất nước đang làm cho xã hội nông thôn biến đổi nhanh chóng về khía cạnh xã hội, người dân ngày một năng động, tích cực hơn trong tham gia vào quá trình phát triển kinh tế-xã hội. Do vậy, trong nghiên cứu này chúng tôi muốn (ập trung nghiên cứu làm rõ: một số biến đổi xã hội tiêu biểu ở nông thôn vòng ven đô Hà Nội, liệu những biến đổi đó có phải là nhân rố “vừa là động lực vừa là mục tiêu” của quá trình đổi mới và phát triển ở khu vực nông thôn ven đô Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung không?. Nông thôn vùng ven đô Hà Nội đang được đánh giá là khu vực có những biến đổi và phát triển nhanh chóng dưới tác động của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn; quá trình đô thị hoá; quá trình phát triển nền kinh tế thị trường và quá trình mở cửa hội nhập với thế giới. Hai mươi năm thực hiện đổi mới bộ mặt các làng- xã ven đô Hà Nội đã thực sự đổi thay, giàu có hơn, khang trang hơn và nhiều sinh khí hơn.

Vùng nông thôn ven đô Hà Nội đang gia tốc quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp thành phi nông nghiệp; sự giao thoa và tác động qua lại giữa văn hóa đô thị và văn hoá nông thôn; cuộc đấu tranh giữa các yếu tố nông thôn - truyền thống và đô thị - hiện đại trong trong đời sống hàng ngày; sự phát triển của nhóm xã hội đa nghề nghiệp.đang đòi hỏi các nghiên cứu khoa học xã hội làm sáng tỏ. Để có cơ sở chứng minh cho nhận định này, đề tài nghiên cứu sẽ đi sâu vào khảo sát phân tích các biểu hiện cụ thể về một số biến đổi xã hội tiêu biểu của khu vực ven đô Hà Nội hiện nay có mối liên hệ như thế nào đối với đặc điểm cá nhân và gia đình; văn hoá truyền thống của cộng đồng; năng lực lãnh đạo quản lý của đội ngũ cán bộ cơ sở; quá trình đô thị hoá, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển nền kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế.Đề tài sẽ chú ý làm rõ sự tác động của kinh tế thị trường, các quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa.